Tiểu thư thời bao cấp

Có tiếng gọi ngoài cổng: 

– Cô Thoa ơi, cô Thoa.. 

Anh Thu nhanh chân bước ra, thấy bà Mộc bưng một khay nhỏ đựng bát chè táo xọn và một cái bánh gói lá chuối.  

– Hàng của cô Thoa, cậu mang vào nhà cho em nó .. 

Bà Mộc giao hàng xong vội ba chân bốn cẳng quay về, anh Thu chưa kịp hiểu gì, vừa lúc ấy Thoa từ trong nhà chạy bay ra giải thích: 

– Bác ấy mới làm xong nóng hổi nhờ em mua mở hàng… giùm. 

Anh Thu đã hiểu ra, mắng cô em gái: 

– Muốn ăn thì đến chỗ mà mua, có đâu chảnh chọe để bà Mộc mang hàng đến tận nhà. Bác ấy tuổi đáng cha mẹ mình. 

Anh Thu là người anh thứ ba khó tính và nghiêm trang nhất nhà. Trời xui khiến sao hôm nay bà Mộc đến giao hàng nhằm lúc Thoa đang ngủ trưa nên anh Thu mới biết vụ này. Anh Thu chỉ thị: 

– Bỏ cái tính tiểu thư ấy đi. Hôm nay là lần cuối cùng Thoa nhận hàng của bà Mộc. 

Bà Mộc là hàng xóm cách nhà Thoa hai dãy nhà, trước 1975  chồng bà làm công chức nuôi một vợ một con an nhàn thanh lịch, sau 1975 ông mất việc, phải sống tằn tiện theo thời, hai vợ chồng đùm bọc lẫn nhau, con gái lấy chồng cũng nghèo chẳng giúp đỡ được gì. Bà Mộc bán hàng quà ngay trước cửa nhà, bà nấu chè, nấu xôi, làm bánh bán cho cư dân trong xóm. Buổi trưa bà làm hàng và bán lai rai đến chiều tối.  

Buổi trưa, sau một giấc ngủ ngắn, ở cái giờ chưa đến bữa cơm chiều người ta thường thèm ăn quà vặt, Thoa đã đến mua hàng của bà Mộc, khi thì bát chè táo xọn thoảng mùi hoa bưởi, khi thì cái bánh giò hay cái bánh nếp nhân mặn, nhân ngọt, bà thay đổi món thường xuyên, món nào cũng ngon. Bà Mộc phát giác ra hôm nào Thoa mở hàng là hôm ấy bà bán hết sớm, bà bảo Thoa nhẹ vía và nhờ Thoa đến mở hàng mỗi ngày, để chắc ăn hơn bà Mộc đích thân mang hàng đến tận nhà giao cho Thoa những món mà cô đã dặn từ hôm trước. 

Từ hôm bị anh Thu mắng, Thoa có biệt hiệu “Tiểu Thư” dù là tiểu thư…ăn hàng 

Mà Thoa cũng tiểu thư thật đấy. Mẹ sinh ra đàn con ai cũng “bình thường”, tới năm Bính Ngọ 1966 mẹ bỗng …sinh ra một “tiểu thư” vì nhà chẳng cao sang quý tộc gì mà Thoa thì khó tính “sang chảnh” ngay từ thời còn nhỏ. Nhà bán hàng nước giải khát Thoa đòi uống chai cam đỏ mà mẹ mở lộn chai cam vàng là Thoa khóc bắt đền mở lại chai khác. Hàng cơm tấm bán trước cửa nhà, hôm nào mẹ chưa kịp mua, họ bán hết hàng là Thoa khóc nhè lại… bắt đền mẹ. 

Người chị Cả liên tiếp làm nhiệm vụ bế em vì mẹ sinh năm một. Chắc thời ấy các bậc cha mẹ không quan tâm tới sinh đẻ có kế hoạch, nhà  7- 8 đứa con là thường, nhà nào 4-5 con coi như “hiếm muộn” hơn người khác. Chị Cả bế em  đã “kinh nghiệm” 4 đứa mà chưa “cực khổ” bằng đứa thứ 5 tuổi con ngựa này. 

Bé Thoa có cái trán vồ, mũi tẹt, đôi mắt mí lót, tính tình thì “dữ dằn” thế mà không hiểu sao ai cũng khen dễ thương, thấy là muốn nựng, vuốt tóc, bẹo má Thoa liền bị Thoa phản đối hẩy tay ra và khóc ré lên ôm lấy chị, chị Cả lại phải dỗ dành và bồng bế nó mỏi cả tay. 

Cũng bú sữa mẹ như các anh chị, Thoa lớn lên vù vù, 7-8 tuổi đã biết điệu đàng, Thoa nhõng nhẽo mẹ đòi mua váy đầm, áo dài, đôi guốc và không thiếu cặp mắt kính với cây dù. Những “báu vật” này mẹ và Thoa dấm dúi cất giấu trong một ngăn tủ trên căn gác xép. Mẹ thì sợ các con lớn cằn nhằn mẹ chiều Thoa quá sinh hư. Thoa thì sợ các anh chị mắng. 

Mỗi lần theo mẹ đi  đám cưới nào Thoa đều mang các món “hàng hiệu” này ra dùng, nên cũng chẳng thể giấu được lâu. 

Mẹ mất tháng Tư năm 1975 khi Thoa lên 9, chỉ còn cha cùng các anh chị. Người mẹ, người cưng chiều Thoa nhất không còn nữa nhưng Thoa vẫn còn tính cách “tiểu thư” cho dù sau 1975 cuộc sống mới vô cùng khó khăn của thời bao cấp xã hội chủ nghĩa.  

Thoa và Thủy nhỏ bạn cùng xóm đi học thêm Toán Lý Hóa chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp phổ thông sắp tới. Một hôm hai đứa đạp xe về gần tới nhà trời bỗng đổ mưa, hai đứa  đạp xe nhanh, xe đạp Thoa bị trật bánh tại đường ray xe lửa khi ngang qua trại Z755 (là trại lính truyền tin trước 1975), Thoa ngã một cú đau điếng, nhỏ Thủy vội vàng đỡ Thoa dậy và hai đứa cùng đội mưa đạp xe tiếp. Về đến nhà.Thoa lạnh run vì mưa ướt, thay quần áo soi gương Thoa mới biết cái răng cửa bị gãy, cô nàng khóc òa tức tưởi vì  mất một cái răng. 

Anh Thu nghiêm khắc mà rất được việc. Ngay ngày hôm sau anh Thu đã chở Thoa đi nha sĩ Ngọc Hà ở Tân Định để làm răng lại. Nhỏ Thủy xuýt xoa: 

– Thời buổi bao cấp tiền ăn uống còn phải tiết kiệm mà mày đi nha sĩ làm răng, hao bạc lắm đó. 

Thoa phải trồng răng mới (implant) Thời đó không có răng giả tạm như bây giờ, Thoa bị “trống vắng” một cái răng cửa trông thật là vô duyên. Đi học hay ra ngoài đường Thoa tránh giao tiếp với mọi người và ai nói gì Thoa cũng chỉ … mỉm cười. Anh Thu là người chở Thoa đi lại mấy lần theo hẹn của nha sĩ cho đến khi răng mới hoàn tất. 

Thoa và Thủy lại tung tăng đi chơi với nhau như thường lệ sau một thời gian ngắn Thoa phải ngồi nhà chờ làm răng. Hôm ấy Thoa rủ Thủy đi Tân Định để sửa lại đôi giày cũ. Thủy thắc mắc: 

– Chợ Gò Vấp cũng có ông sửa giày kìa. Sao đi  xa Tân Định? 

– Vì có hàng bún ốc ngon trong chợ Tân Định. Hiểu chưa? 

– Hiểu rồi. Thủy hí hởn đồng ý. 

Thế là chỉ vì tô bún ốc Thoa đã mang đôi giày cũ vượt đường xa từ Hạnh Thông Tây đến Tân Định. Hai đứa hăng hái đạp xe đi, tuổi 17 tươi trẻ, vui là chính sá chi mệt nhọc. Ông thợ sửa giày ngồi bên hè phố đường Hai Bà Trưng ngay gần tiệm nhuộm Tô Hồng, đến nơi thấy ông đang cắm cúi sửa giày cho một thanh niên đứng chờ bên cạnh, hai đứa sốt ruột lắm. Ông thợ hỏi: 

– Hai cô cần sửa gì? 

Đôi giày của Thoa quai đã mòn Thoa muốn thay quai, vừa là đôi giày Thoa yêu thích vừa để tiết kiệm tiền. Ông thợ nhìn đôi giày : 

– Cô đợi tôi sửa cho xong đôi giày của anh này sẽ đến lượt cô. 

– Chừng bao lâu thì xong bác? Chúng cháu có việc cần…vào chợ Tân Định gấp. 

– Khoảng một tiếng, hai cô cứ vào chợ Tân Định ăn quà thoải mái là giày cũng xong. 

Ông thợ tinh ý và vui tính ghê, cứ làm như ông đã đọc được tâm can hai đứa, anh chàng đợi sửa giày hình như cũng…mỉm cười đồng tình với ông ấy. 

Một tiếng dư sức cho Thoa và Thủy vào chợ Tân Định ăn hàng, quất xong tô bún ốc hai đứa tạt vào hàng chè, mỗi đứa  ăn hai chén chè. No nê xong Thoa và Thủy dạo chợ ngắm hàng vải cho đã mắt và bảo nhau mai mốt có tiền nhất định sẽ mua vải màu này màu kia may quần áo. 

Trở lại chỗ sửa giày, đôi giày đã xong, ông thợ  đưa cho Thoa và lửng lơ: 

– Cô khỏi phải trả tiền… 

Thoa ngạc nhiên và cảm động: 

– Ủa…ủa..sao bác sửa giày miễn phí? 

Ông sửa giày chỉ mỉm cười và đưa cho Thoa một mảnh giấy. Thoa và Thủy mở ra cùng đọc “Anh đã trả tiền sửa giày cho cô bé rồi”. Ông sửa giày nói thêm vào: 

– Anh chàng hai cô gặp lúc nãy trả tiền cho cô đó. 

Thì ra thế, theo phản ứng tự nhiên Thoa nhìn quanh quẩn xem chàng kia đâu, nhưng đường phố Hai Bà Trưng đông đúc người và xe, phố xá mênh mông biết chàng là ai mà tìm. Thoa ngại ngùng làm sao, anh ấy cũng mang đôi giày cũ đi sửa chứng tỏ anh chẳng khá giả gì. Vậy mà anh vẫn trả tiền sửa giày cho Thoa, một người không quen biết. 

Thoa bâng khuâng nói thầm: “Cám ơn anh, chàng hào hoa lịch sự của thời buổi bao cấp”. Và Thoa tiếc rằng lúc nãy không nhìn anh kỹ hơn xem chàng có …đẹp trai không. 

Nhỏ Thủy cũng thực tế tiếc rẻ: 

– Nếu biết mày không phải chừa tiền trả sửa giày thì lúc nãy hai đứa mình mỗi đứa ăn thêm một tô bún ốc nữa cho đã đời, bõ công đạp xe từ nhà đến đây. 

Thoa cẩn thận cất mảnh giấy anh ghi vào giỏ xách. Trên đường đạp xe về, Thoa vẫn nghĩ đến anh, hỏi Thủy: 

– Vì sao anh kia lại trả tiền sửa giày cho tao nhỉ? 

Thủy cười chế giễu: 

– Nhìn cái mặt e ấp mộng mơ của mày kìa. Mày đang tưởng anh chàng bị “sét đánh” khi gặp mày đấy hả ? nên dù con nhà nghèo anh cũng chơi đẹp trả tiền cho người đẹp hả?. Đừng có mà mơ mà chảnh nhé tiểu thư, anh chàng còn chảnh hơn mày nữa đó. Mảnh giấy anh ghi đúng 10 chữ “Anh đã trả tiền sửa giày cho cô bé rồi” không thèm hỏi tên mày cũng không thèm ký tên anh, có nghĩa là anh ta chẳng cần tái ngộ, chẳng mong gặp lại lần thứ hai. 

-oOo- 

Năm 1985 Thoa là cô giáo tiểu học dạy trường gần nhà. Thời điểm này hai anh bên Mỹ đều đặn gởi những thùng quà về tiếp tế nên kinh tế gia đình đỡ vất vả. Cha và các anh chị chẳng ai  quan tâm đến tiền lương của nàng, cả nhà chưa ai hỏi, chẳng ai biết mỗi tháng nàng lãnh bao nhiêu. Mỗi thùng quà Mỹ nhà bán đi hầu hết, chỉ chừa một ít để dùng nên Thoa có xà bông Coast để tắm thơm phức, diện quần Jean áo thun made in USA chính hiệu hay may đồ bộ bằng vải “soa” bên cạnh những đồ bộ vải nhà nước hôi dầu mà cũng phải tiêu chuẩn một năm chỉ có một lần. 

Vài đồng nghiệp thân thiết với nàng biết chuyện đã gọi nàng là “Tiểu thư thời bao cấp”, vì với đồng lương giáo viên ít ỏi nhiều thầy cô khác vẫn phải chắt chiu từng đồng về nuôi sống gia đình. Có ai như nàng, được gia đình “bao” hết từ A tới Z , tiền lương giáo viên chỉ để nàng ăn quà và tiêu vặt. 

“Huê lợi” cả nhà được hưởng của Thoa là những tiêu chuẩn tem phiếu hàng tháng của giáo viên, 12 ký gạo, nửa ký thịt và mớ nhu yếu phẩm.  

Đặc biệt ngày nhà giáo những món quà của học sinh, phụ huynh biếu tặng thì “chất lượng” hơn. Thời bao cấp những món quà tặng này rất thực tế, là ký đường, là hộp sữa, hay chục trứng gà nhà nuôi biếu cô ăn bồi dưỡng, hay cái chân giò bự vì má em bán thịt heo cho hợp tác xã nên mới có được cái chân giò ngon này và không phải ai cũng thực tế, vẫn có những bó hoa tặng cô giáo, tuy không ăn được nhưng cho đời thơm hương. 

… 

Cô nàng tuổi Bính Ngọ đã sống ở nước ngoài mấy chục năm nay. Đôi lúc Thoa nhớ về thời rất trẻ của mình “Tiểu thư thời bao cấp” ấy, với bao nhiêu kỷ niệm bộn bề trong đó có anh chàng trả tiền sửa đôi giày cũ cho nàng trên hè phố Hai Bà Trưng Tân Định. Mảnh giấy chàng ghi đúng 10 chữ ấy chẳng hứa hẹn điều gì thế mà cũng làm trái tim mong manh lắm mộng nhiều mơ của cô bé 17 tuổi cảm động cất giữ một thời gian dài rồi…mới chán và đã xé nhỏ  thả cho gió bay đi, nhưng kỷ niệm thì không thể bay đi. 

Chàng là ai? một “cố nhân” không tên tuổi, không cả bóng hình nhưng đã để lại trong lòng nàng một kỷ niệm đẹp êm đềm … 

NTTD (Feb.14- 2026)