Người Việt mình cứ mùa xuân là đi viếng mộ người đã chết gọi là tảo mộ. Tảo mộ nghĩa là sửa sang mộ phần của người đã khuất và để cho con cháu nhớ đến tổ tiên, ông bà. Đến ngày tảo mộ, con cháu trong họ dù đi đâu xa, làm ăn nơi nào cũng quay về đất tổ để dự ngày tảo mộ. Sáng sớm, phụ nữ thì ở nhà lo mâm cỗ, còn đàn ông, con trai thì mang dụng cụ: cuốc, xẻng, chổi, thùng, sơn, cọ v.v. ra nghĩa trang. Tảo mộ thường là vào dịp Tết, đặc biệt vào tháng Ba Âm Lịch tiết Thanh Minh. Tảo mộ là đi viếng mộ người thân hoặc bạn bè. Nhưng đôi khi là viếng thăm những người không quen biết đã qua đời.
Ngọc Lan của báo Người Việt hồi mới đến Mỹ cũng đã đi thăm mộ những người không quen ở Peek Family. Ngọc Lan viết: “Ngôi mộ người không quen tôi dừng lại đầu tiên là nơi an nghỉ của nhà văn Mai Thảo… Tôi không biết gì về ông hết, tôi cũng chưa từng đọc qua một tác phẩm văn chương nào của ông. Nhưng nghe nói ngày ông mất, người ta phải xếp hàng dài lắm và lâu lắm mới đến viếng ông được, vậy là đủ để tôi ngưỡng mộ ông rồi.
“Nơi ông nằm, hướng thẳng ra đường Bolsa. Tôi đứng nhìn hàng chữ được viết nơi ông đang ngủ:
“Anh, chị, em và các cháu, Các văn nghệ sĩ và bạn thân
Vô cùng thương tiếc nhà văn Mai Thảo – Nguyễn Đăng Quý, pháp danh Minh Tâm (8.6.1927 – 10.1.1998)”
Ông không có gia đình riêng, của chính ông?
“Tôi ngồi xuống. Vài chiếc lá khô. Ít cọng cỏ vàng, vương vãi nơi mặt ông trên tấm bia. Tôi đưa tay phủi. Nhẹ nhẹ. Tôi cảm giác như tôi đang phủi bụi rơi trên mặt người; phủi nhẹ, kẻo đau! Mặt mộ không sáng bóng, như dăm ba ngôi mộ gần đó. Tôi cũng không biết là cần phải mang theo chiếc khăn hay cuộn khăn giấy nhúng nước thì mới làm cho mặt nhà mồ sáng mới…
…
Nơi an nghỉ của nhà văn Mai Thảo
“Mai Thảo là nhà văn, sau này ông làm thơ. Thế nên “ngôi nhà cuối cùng” của ông được chạm bài thơ:
“Thế giới có triệu điều không thể hiểu
Càng hiểu không ra lúc cuối đời
Chẳng sao, khi đã nằm trong đất
Đọc ở sao trời sẽ hiểu thôi”
“Tôi đặt lên mộ ông vài cành hồng. Tôi thắp ba nén nhang. (Sau, tôi nghe người bạn nói, Mai Thảo không thích thắp nhang, ông chỉ muốn uống rượu và đốt thuốc mà thôi). Lần sau có trở lại, tôi sẽ mang kính ông ly rượu. Còn hôm nay, ngửi mùi nhang trầm, biết đâu ông cũng thấy dễ chịu, nhất là nhang được đốt từ một đứa chưa từng đọc văn chương ông, nhưng mà nó biết tên ông. Vậy là vui, và ấm lòng. “Đọc ở sao trời sẽ hiểu thôi” là hiểu những điều giản dị như thế, ông nhỉ!”
Chuyện thật đơn giản mà quá buồn. Nhớ cách đây khá lâu, Nguyễn có viết một bài tản mạn với đề tài Lễ Là Tảo Mộ. Bài viết vào tháng Ba có phần chính như sau:
Tháng Ba ta rồi đó. Thanh minh trong tiết tháng Ba… Lễ là tảo mộ… Nhưng đi viếng mộ ai bây giờ? Nắm tro tàn của mẹ cha thì giờ đây đã nương gởi ở Chùa Già Lam. Thôi thì… đi viếng mộ bạn vậy. Ôi, nghĩ tới những nấm mồ không hương khói, có khi không cả bia đề, nghĩ đến mà cảm thương đến lạnh người. Nhà thơ Trần Tiến Dũng ở Việt Nam, năm 2006, có làm một cuộc đi viếng những nấm mộ như thế, không phải viếng mộ bạn mà đi thăm những nấm mồ hoang lạnh của các chiến sĩ VNCH sau năm 1975 bị bắt đi cải tạo rồi chết chôn trong núi rừng Yên Bái ở Miền Bắc Việt Nam. A, Thác Bà – Yên Bái với rừng trầm thủy và những con đường núi cheo leo… thì Nguyễn có biết vì đã ở đó hơn một năm lúc còn lưu đày đất Bắc. Bài viết của Trần Tiến Dũng có tựa đề “Núi Lạnh, hành trình tìm về những nấm mồ hoang”. Trần Tiến Dũng từ thị xã Yên Bái đi xe ôm lên Đồi Trăn rồi Đồi Cây Khế tìm những ngôi mộ của sĩ quan Miền Nam ở đây – cái còn bia, cái đã bị nước cuốn trôi đi. Và những câu chuyện dân chúng kể lại có thể làm rơi nước mắt người nghe. Chúng ta hãy theo chân Trần Tiến Dũng: “Trở lại đồi Cây Khế, tôi nhờ anh xe ôm mua tí lễ vật, hương nến. Giữa trưa, tôi và vợ chồng bác Huyến, anh xe ôm cùng mấy đứa trẻ chăn trâu thắp nén hương dâng lên những linh hồn người lính năm ấy dù nay có còn tên hay đã mất tên. Những đốm lửa rất nhỏ không đủ ấm đồi Cây Khế!” Kết thúc bài “Núi Lạnh…”, nhà thơ Trần Tiến Dũng viết:
“Cầu nguyện cho các vong linh còn ẩn khuất được sớm trở về nhà. Chúng tôi tin, chỉ khi nào những linh hồn của các bên liên quan trong cuộc chiến tranh cũ thất lạc về được trong vòng tay hương khói của gia đình, chừng ấy bao nỗi oan khiên sẽ tan.
“Sẽ không bao giờ có sự bình an đúng nghĩa cho một cá nhân, một dân tộc nếu cho đến tận hôm nay đêm đêm vẫn còn những linh hồn khóc giữa núi lạnh. Người lính VNCH cũng ra đi vì lý tưởng yêu nước chân thành của mình. Một dân tộc cao thượng không có núi lạnh.”
Riêng Nguyễn cũng có những người bạn nằm lại núi đồi Yên Bái, Vĩnh Phú, Thanh Chương – Nghệ Tĩnh. Xin được gọi tên nhau giữa mùa Tảo Mộ này. Thằng Tường, lúc đi tù Cộng Sản vẫn còn độc thân, đã nằm lại ở Cẩm Khê, nấm mộ đất không bia đề ẩn sau đám lau thưa. Nhớ những năm 80 khi đã trở lại Sài Gòn, đêm đi dạy chui đạp xe trên đường Nguyễn Tri Phương, ngước nhìn trăng qua hàng cây sao, chợt nhớ tới Tường và thấy ánh trăng dẫn đường đưa mình… về lại chốn xưa / mùa này cây đào cẩm khê đã trổ bông / hồn oan đêm cầm đèn gọi cửa… Cậu em trai của gia đình, cũng độc thân và kiên cường như Tường, chết ở Vĩnh Phú lúc tuổi đời chưa tới 30, nấm mộ đất giờ biết còn không… Và rồi thằng Hậu… Khoảng mùa xuân năm 1980, lúc ở trong thành đá xanh Thanh Chương, nhân đi lao động phát rẫy, bạn bè tiện tay bèn dọn cỏ bãi tha ma chôn những người tù vắn số. Lúc bấy giờ Hậu phụ trách nấu nước cho Đội, động lòng thương xót, rót mấy bát chè xanh để trên khoảnh đất trống, gọi là tưởng tới những hồn oan. Không ngờ chỉ mấy tháng sau, chính Hậu ra nằm ở chỗ đó. Còn nữa, những người tù đi không hết đoạn đường oan nghiệt, nhiều lắm… Như Thục Vũ. Anh ở đây / bạn bè anh cũng ở đây… Thục Vũ chết trong tù. Ca từ của bài hát đã theo anh về trong núi xám.
Bạn tù rồi tới bạn văn. Nhớ lại những năm tháng khi tóc còn xanh, mộng đời còn đầy ắp. Thanh xuân hát trên đồi cỏ tía. Không hiểu sao ngày ấy, đâu có ai rủ rê ai đâu, mà lại cùng đi vào con đường văn chương, viết lách. Những Tạ Ký, Tôn Thất Khái, Thế Viên, Joseph Huỳnh Văn, Hoàng Trúc Ly, Kim Tuấn, Ngô Kha, Trịnh Công Sơn, Nghiêu Đề, Lê Uyên Phương, Mai Chửng, Duy Năng, Trần Đông Phong… Và Cao Đông Khánh, giờ ở đâu, trong ánh trăng vịnh Frisco – Hắn đã đến / đã ở / và đã đi / trống thêm một chỗ trống… Ôi, các bạn đã lần lượt ra đi, để lại một khung trời nhiều mây trắng. Và mới đây, ông Hữu Loan cũng đã về núi Nga Sơn. Ông là bạn thiết của Hà Thượng Nhân, không phải bạn của Nguyễn, nhưng lòng xiết bao thương tưởng và kính trọng. Đó là chưa kể Thanh Tâm Tuyền và Như Phong. Và rồi cả Hà Thượng Nhân nữa cũng đã ra đi. Rồi Nguyễn Minh Diễm. Rồi Đinh Cường.
Nhân tiết thanh minh, Nguyễn tôi chợt nhớ chợt thương… Xin gởi đến các bạn đôi lời của một bản tang ca chưa viết trọn. Riêng với các bạn Tạ Ký, Trịnh Công Sơn, Bùi Giáng hiện nằm ở Gò Dưa, Thủ Đức, hẹn về thăm các bạn khi ở tiền trường sân khấu không còn những khuôn mặt quỷ dữ.
Mùa xuân đi tảo mộ trong truyền thống dân tộc là thế. Bất chợt tự hỏi lòng Mùa Xuân rồi đó, mùa xuân nối tiếp mùa xuân, liệu có còn ai đi viếng mộ những chiến sĩ thân yêu của ta nằm ở Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hòa. Nhà cầm quyền Cộng Sản với ách thống trị bất lương tàn bạo đã muốn xóa sạch dấu tích của một thời. Lòng nào lòng chẳng xót xa khi nhìn thấy cảnh hoang tàn của nghĩa trang xưa. Hòa hợp hòa giải dân tộc là thế này ư? Thiên thu sẽ không dung tha bầy quỷ dữ.
TN- Tổng hợp
