Khác thời kỳ Bảo hộ, từ 1949 cựu hoàng Bảo Đại ở ngai vị Quốc trưởng đặt nền móng cho Quân đội Quốc gia. Cần phân biệt việc trưng binh bản xứ của tướng de Lattre nhằm tăng quân số viễn chinh (Mỗi tiểu đoàn Âu châu có cấp số 2 đại đội lính Việt), tăng thêm các đơn vị Phụ lực quân (Supplétifs) hoặc Thân binh (Partisans) – với Quân đội Quốc gia là một thực thể tách biệt với Quân đoàn viễn chinh Đông Dương –  ngay cả khi hầu hết sĩ quan chỉ huy ban đầu là sĩ quan Pháp và cùng tác chiến với quân đội Pháp. Từ 1950 các trường Võ bị quốc gia Đà Lạt, Hiện dịch Huế, Trừ bị Thủ Đức và Nam Định đào tạo sĩ quan Việt sẽ dần thay thế. Đến 1955 thì Quân đội Quốc gia hoàn toàn trực thuộc Bộ Tổng Tham Mưu Việt-Nam. Chính Quân đội Quốc gia là thành tố giúp Thủ tướng Ngô Định Diệm vào tháng 6-1955 yêu sách quân viễn chinh phải rời khỏi đất Việt ngay tức khắc. Đến tháng 8-1955 không còn đơn vị Pháp nào nữa. Đại tướng Paul Ély, Tổng chỉ huy và Cao ủy cuối cùng đã ta thán: “Điều mà Hồ Chí Minh không đạt được trong suốt 9 năm chiến tranh, đồng minh thân cận nhất của chúng ta là chính phủ Nam-Việt đã làm trong một tháng!”

Bên cạnh hậu thuẫn của Hoa Kỳ, chính Quân đội Quốc gia bảo đảm an ninh quốc phòng mà không cần quân Pháp và Pháp không thể lao vào một cuộc chiến mới với Quân đội Quốc gia Việt-Nam, là nguyên do Paul Ély phải ra đi. Trước đó, việc Bảo Đại ngăn cấm Trung tướng Nguyễn Văn Hinh đảo chánh Thủ tướng Diệm cũng nói lên tinh thần trị vì ôn hòa.

(*) Trong ảnh: Cao ủy Jean de Lattre, Bảo Đại và Bộ trưởng Jean Letourneau  

Phỏng vấn do Frédéric Mitterrand thực hiện không nhằm khám phá những bí mật cung đình Huế hay những bí ẩn chính trị hậu trường mà nhằm tìm hiểu con người của Nguyễn Vĩnh Thụy. Ở góc độ này, Bảo Đại cho thấy ông là vị hoàng đế nhân từ, bao dung, không hận thù, không căm ghét, không oán trách mà độ lượng. Ngôn ngữ dành cho Ngô Đình Diệm và Hồ Chí Minh là sự tôn trọng.

Đã 80 năm kể từ ngày chiến tranh nổ ra ở Hải Phòng, chính vì Hội nghị Fontainebleau thất bại do Pháp không trao trả Nam-kỳ (Điều mà Bảo Đại đạt được năm 1949). Đến nay vẫn không có nghiên cứu nào khác ngoài phiên bản lịch sử duy nhất của Đảng cầm quyền. Câu hỏi đặt ra vẫn là: Hồ Chí Minh có chọn lựa nào khác ngoài việc đẩy cả một dân tộc vào chiến tranh với hậu quả nội chiến khốc liệt? Vì sao Hồ Chí Minh thiếu viễn kiến không nhìn thấy phong trào giải thực đã bắt đầu, các xứ Ấn Độ, Mã Lai, Nam Dương, Phi Luật Tân, Miến Điện rồi Maroc, Tunisie từng bước lấy lại độc-lập mà không xảy ra chiến tranh. Vì sao ban đầu không chấp nhận Độc-lập trong Liên Bang Đông-Dương với hai miền duy nhất Trung-Bắc, tránh chiến tranh đẫm máu, để không lệ thuộc Nga-sô và Trung cộng, để rồi với thời gian Pháp vẫn phải trả lại xứ ủy Nam-kỳ. Với độ lùi hôm nay, có thể nhìn thấy Pháp khó giữ được Nam-kỳ lâu dài.

 [Trần Vũ]

“Việc lựa chọn hệ thống chính trị thuộc về quyền của người dân khi có cơ hội.”

“Tôi muốn là người lật trang lịch sử này, thay vì để lại một cuộc tắm máu mà không sang trang.”

“Mục đích của tôi là thành lập một Quân đội Quốc gia để dần thay thế quân đội Pháp và bảo vệ nền độc lập mà không ngả sang chế độ Cộng sản.”

Sa Majesté Bảo Đại

Phỏng vấn Cựu hoàng Bảo Đại năm 1989 trên đài truyền hình Antenne 2

Trần Vũ lược dịch và hiệu đính

3 kỳ – Kỳ 3

Cuộc phỏng vấn lịch sử với Hoàng đế Bảo Đại do Frédéric Mitterrand thực hiện và phát sóng từ năm 1989 đến năm 1990 trong khuôn khổ chương trình văn hóa “Du côté de chez Fred”, phát sóng trên đài truyền hình Pháp Antenne 2 (nay là France 2). Cuộc phỏng vấn độc quyền này diễn ra tại tư gia của cựu hoàng đế ở quận 16 Paris.

Xem thêm:   Cô gái ở lầu 5

Frédéric Mitterrand: Ngài vẫn tiếp tục thực hiện những cử chỉ mang tính biểu tượng thể hiện sự gắn bó với tính hiện đại và mong muốn khẳng định cá tính của mình. Một trong những cử chỉ nổi bật nhất là cuộc hôn nhân của Ngài. Ngài làm một cuộc hôn nhân vì tình yêu, điều không phải là tập quán thời đó, và Ngài kết hôn với một phụ nữ trẻ Tây học theo đạo Công giáo (Nam Phương Hoàng hậu).

Cựu hoàng Bảo Đại: Tôi muốn có một người vợ có thể giúp tôi tiếp đón các vị khách và quốc trưởng tân thời, và tôi đã kết hôn với một người theo đạo Công giáo. Khi tôi kết hôn, tôi muốn các con tôi, nếu một ngày nào đó nếu chúng chọn tôn giáo Ki-tô, vẫn có thể thờ cúng tổ tiên theo truyền thống Khổng giáo. Đó là lý do tại sao tôi đã viết một bức thư cho Giáo hoàng lúc bấy giờ (Giáo hoàng Pie XI) để xin phê chuẩn việc đưa phong tục thờ cúng tổ tiên vào trong cộng đồng Công giáo tại Việt Nam.

Frédéric Mitterrand: Năm 1939, Ngài sang Pháp và được Tổng thống Albert Lebrun tiếp đón. Nước Pháp lúc đó đã có nhiều thay đổi và Đông-Dương sắp sửa bị cuốn vào vòng xoáy của Chiến tranh Thế giới thứ 2. Ban đầu có Toàn quyền Georges Catroux, người sau này theo tướng de Gaulle. Mối quan hệ của Ngài với Đại tướng Catroux như thế nào?

Cựu hoàng Bảo Đại: Tôi đã biết Catroux từ lâu. Chúng tôi có mối giao hảo khá thân thiết, cả với vợ ông ấy (Marguerite Catroux). Khi Catroux bị chính phủ Vichy bãi nhiệm, tôi vẫn luôn tiếp đón ông ấy như một đại diện của nước Pháp. Tôi luôn giữ nguyên tắc là không can thiệp vào các công việc nội bộ của nước Pháp. Khi nước Pháp trải qua những tai họa lớn dưới sự chiếm đóng của Đức ở chính quốc, chúng tôi ở Việt-Nam cũng san sẻ nỗi đau đó với dân Pháp. Khi Toàn quyền Decoux yêu cầu, người Việt-Nam đã luôn sẵn sàng giúp đỡ với hy vọng rằng chính phủ Pháp sẽ ghi nhận điều đó. Đã có một sự tương trợ Pháp-Việt thực sự.

Frédéric Mitterrand: Trong thời gian đó, Toàn quyền Jean Decoux và chính quyền Vichy đã buộc phải đưa ra một số thỏa hiệp với Nhật Bản. Đế quốc Nhật cần Đông-Dương để di chuyển quân đội Thiên hoàng chống lại Trung Hoa Quốc Dân Đảng của Tưởng Giới Thạch và Liên quân Anh ở Tân-Gia-Ba. Tuy nhiên, phe Quốc gia (Nationaliste) Việt-Nam vẫn tiếp tục phát triển, và bắt đầu xuất hiện phong trào Việt-Minh theo xu hướng Cộng sản. Chính quyền Bảo hộ Pháp lúc đó sợ những người Quốc gia ái quốc hơn hay sợ những người Cộng sản?

Cựu hoàng Bảo Đại: Chính quyền Bảo hộ Pháp thời kỳ đó sợ những người Quốc gia hơn là những người Cộng sản, vì đối với họ, Cộng sản là một vấn đề quốc tế. Đó là lý do tại sao họ lại vô tình tạo điều kiện cho một số hoạt động của Cộng sản ở bên ngoài đất nước.

Frédéric Mitterrand: Khi nước Pháp được giải phóng, cục diện chính trị thay đổi với sự xuất hiện của tướng de Gaulle. Điều gì đã xảy ra tại Việt Nam vào thời điểm đó? Nhật Bản đã thực hiện một cuộc đảo chính quân sự vào ngày 9 tháng 3 năm 1945, lật đổ chủ quyền của Pháp. Ngài đã bị đẩy vào một tình thế hoàn toàn mới.

Cựu hoàng Bảo Đại: Vào ngày xảy ra cuộc đảo chính, tôi đang đi săn. Khi tôi trở về cung điện, các cổng đều mở toang và có tiếng súng nổ. Lúc đó, một sĩ quan Nhật đến gặp tôi và nói rằng họ muốn giải quyết một số vấn đề và sẽ hộ tống tôi đến triều đình. Ngày hôm sau, tôi tiếp đại sứ Nhật Bản, ông ấy trình quốc thư mới và tuyên bố trao trả Độc-lập cho Việt-Nam. Đó là một tình huống rất phức tạp. Tôi có chút nghi ngờ ban đầu vì sợ rằng chữ “độc-lập” này có thể là một cái bẫy. Nhưng từ ngữ đó quá phi thường đối với chúng tôi, “độc-lập” là một từ cấm kỵ từ lâu, nên tôi không thể từ chối. Đây là cơ hội để chứng tỏ rằng chúng tôi Độc-lập, bất kể hình thức của nền Độc-lập đó là gì. Khi tôi ký tuyên bố Việt-Nam Độc-lập, tôi hỏi các viên chức Nhật xem họ có yêu cầu gì không, họ bảo không yêu cầu gì cả, chỉ trao trả độc lập-tự do cho chúng tôi.

Xem thêm:   Bình phong chữ "Song Hỷ" ở Huế

Frédéric Mitterrand: Liệu Ngài có nguy cơ trở thành công cụ trong tay người Nhật và tạo ấn tượng cho phía Pháp rằng Ngài đã bỏ rơi họ?

Cựu hoàng Bảo Đại: Tôi không phải là công cụ của người Nhật. Tôi nhớ có một ngày, vị tướng chỉ huy quân đội Nhật yêu cầu tôi thực hiện các nỗ lực chiến tranh để giúp đỡ Nhật Bản vì họ đang rơi vào tình thế xấu. Tôi đã trả lời: “Chúng tôi là một nước độc-lập, các ông đã trao trả độc-lập cho chúng tôi, nên các ông không có quyền can thiệp vào công việc nội bộ của chúng tôi”. Họ đã hiểu điều đó. Còn về nguy cơ bị người Pháp coi là kẻ phản bội, khi tôi trở lại Pháp vào năm 1948, một số người đã trách tôi. Tôi đã phải đưa bản Hiệp ước Bảo hộ ra và nói: “Chính các ông mới là người có trách nhiệm bảo đảm an ninh cho chúng tôi theo hiệp ước, nhưng các ông đã không làm được khi người Nhật đảo chính, đó không phải lỗi của tôi”.

Frédéric Mitterrand: Sau đó, Nhật Bản đầu hàng Đồng-Minh. Lực lượng Việt-Minh do Hồ Chí Minh lãnh đạo đã gây áp lực ngày càng lớn và thực hiện cuộc Cách mạng tháng Tám. Ngài đã đưa ra quyết định thoái vị vào tháng 8 năm 1945. Tại sao Ngài lại đưa ra quyết định đó, một điều dường như rất khó hiểu đối với phương Tây?

Cựu hoàng Bảo Đại: Đối với người Việt-Nam thì họ hiểu rất rõ. Những người thành lập chính phủ mới lúc đó được cho là có sự ủng hộ của Hoa-Kỳ đằng sau. Dân chúng nghĩ rằng có người Mỹ hỗ trợ thì chính phủ của Hồ Chí Minh sẽ có nhiều phương tiện hơn tôi để giành lại nền độc-lập hoàn toàn từ tay Pháp. Tôi không muốn chứng kiến cảnh đổ máu tương tàn giữa dân tộc mình. Tôi thà hy sinh ngai vàng để trở thành một công dân tự do của một nước độc lập, còn hơn làm vua của một nước nô lệ. Tôi muốn truyền lại quyền bính một cách hòa bình để chính thể mới có tính chính danh lịch sử. Tôi trở thành “Công dân Vĩnh Thụy”. Đó là một trang sử lật qua, và đó là định mệnh của đất nước tôi.

Frédéric Mitterrand: Ngài ra Hà Nội và gặp Hồ Chí Minh. Ông ta đã đối xử với Ngài như thế nào?

Cựu hoàng Bảo Đại: Hồ Chí Minh đối xử với tôi bằng một sự tôn trọng cực kỳ lớn. Đừng quên rằng ông ấy xuất thân từ một gia đình Nho học. Ông ấy đối xử với tôi như thể tôi vẫn là Hoàng đế. Ông ấy cấm tất cả những người xung quanh gọi tôi là “đồng chí” mà bắt buộc phải gọi là “Tâu Bệ hạ” (Sa Majesté). Ông ấy yêu cầu tôi trở thành Cố vấn tối cao cho chính phủ lâm thời. Tôi không có lý do gì để từ chối vì điều tôi muốn và toàn thể người dân Việt-Nam mong muốn nhất lúc đó là nền độc-lập quốc gia.

Frédéric Mitterrand: Ấn tượng của Ngài về Hồ Chí Minh như thế nào, và với thời gian lùi xa, nhận định đó có thay đổi không?

Cựu hoàng Bảo Đại: Nhận định của tôi không thay đổi. Tôi coi Hồ Chí Minh trước hết là một người yêu nước, một người thúc đẩy lòng ái quốc dân tộc, ông ấy yêu đất nước mình. Nhưng không may, đằng sau ông ấy là một bộ máy chịu chi phối từ Quốc tế Cộng sản. Bản thân ông ấy chưa bao giờ tấn công hay chỉ trích cá nhân tôi, và tôi cũng vậy, vì chúng tôi đều có chung một mục đích vào thời điểm đó là đưa đất nước thoát khỏi ách đô hộ. Thậm chí có một ngày, ông ấy đã đến gặp tôi và đề nghị tôi đứng ra nắm lại quyền lực chính quyền. Ông ấy nói: “Tôi bị gắn mác là quá đỏ, quá Cộng sản, và tôi cảm thấy mình không có được sự tin cậy của các nước Đồng minh phương Tây. Tôi muốn Ngài đứng ra lập chính phủ”. Tôi tưởng ông ấy nói đùa, nhưng ông ấy rất nghiêm túc. Tuy nhiên, Hồ Chí Minh thay đổi ý định vài giờ sau. Sau đó các diễn biến lịch sử và cuộc đàm phán Hiệp định Sơ bộ ngày 6 tháng 3 với Pháp diễn ra, rồi đến Hội nghị Fontainebleau nhưng không mang lại kết quả vì các bên đều giữ nguyên vị trí của mình.

Xem thêm:   Vũ nữ thân gầy(*)

Frédéric Mitterrand: Sau đó cuộc chiến tranh Đông-Dương bùng nổ toàn diện giữa Pháp và Việt-Minh. Ngài sống lưu vong một thời gian, rồi người Pháp lại tìm đến Ngài để thành lập một giải pháp chính trị mới, dẫn đến việc Ngài trở về nước vào năm 1949 với tư cách là Quốc trưởng của Quốc gia Việt-Nam thống nhất cả ba kỳ.

Cựu hoàng Bảo Đại: Tôi đồng ý trở về sau khi đã đạt được thỏa thuận bằng văn bản với Tổng thống Pháp Vincent Auriol về việc công nhận nền độc-lập và thống nhất hoàn toàn của Việt-Nam, bao gồm cả việc trả lại Nam Kỳ vốn là đất thuộc địa trực tiếp. Đó là một thắng lợi lịch sử vì đối với tôi, việc mất Nam Kỳ trước đây giống như việc nước Pháp mất vùng Alsace và Lorraine vậy. Khi tôi trở về, tôi được người dân đón nhận rất nồng nhiệt. Tôi không tìm kiếm hào quang cá nhân, mục đích của tôi là thành lập một Quân đội Quốc gia để dần thay thế quân đội Pháp và bảo vệ nền độc-lập mà không ngả sang chế độ Cộng sản.

Frédéric Mitterrand: Tướng Jean de Lattre de Tassigny khi đến Đông-Dương đã hiểu rất rõ mục đích dự án này của Ngài.

Cựu hoàng Bảo Đại: Đúng vậy, de Lattre là người đã hiểu rằng bắt buộc phải có một Quân đội Quốc gia Việt Nam để chiến đấu cho chính đất nước của họ. Ông ấy thậm chí đã gửi chính con trai duy nhất của mình sang chiến đấu và hy sinh tại Ninh Bình. Trong bối cảnh của mối quan hệ Pháp-Việt, đó là một tương quan chính trị rất đặc biệt giữa chúng tôi.

Frédéric Mitterrand: Sau thất thủ ở Điện Biên Phủ và Hiệp định Genève năm 1954, đất nước bị chia cắt làm đôi tại vĩ tuyến 17. Ngô Đình Diệm trở thành Thủ tướng ở miền Nam và sau đó lật đổ Ngài qua một cuộc trưng cầu dân ý để thành lập nền Cộng hòa vào năm 1955. Ngài đã nhìn sự việc này như thế nào?

Cựu hoàng Bảo Đại: Tôi biết cuộc trưng cầu dân ý đó đã được sắp đặt từ trước bởi Ngô Đình Diệm và các thế lực đứng sau. Tôi không muốn hạ mình xuống đấu trường để tranh giành quyền lực làm gì. Tôi đã hoàn thành sứ mệnh của mình là đòi lại sự thống nhất và độc-lập trên giấy tờ cho quốc gia (Pháp chấp thuận hủy hòa ước Bảo hộ Patenôtre đã ký với triều đình Huế dưới trào vua Kiến Phúc năm Giáp Thân tháng 6-1884). Sau đó, việc chọn lựa chế độ là quyền của dân khi họ có cơ hội. Tôi trở lại Pháp và sống cuộc đời lặng lẽ từ đó. Nền giáo dục điềm tĩnh từ thời thơ ấu trong cung điện đã giúp tôi giữ được sự thanh thản trọn vẹn trước mọi thăng trầm và những lời phán xét của lịch sử.

Frédéric Mitterrand: Ngài đã sống ở Pháp hơn 35 năm qua một cách rất giản dị và khiêm tốn. Ngài thích nghi như thế nào?

Cựu hoàng Bảo Đại: Tôi đã đến Pháp từ khi còn rất trẻ, tôi hiểu và yêu mến tâm hồn, văn hóa của người Pháp. Tôi cảm thấy như ở nhà mình khi ở đây. Nhưng Việt-Nam luôn hiện hữu trong mỗi nhịp đập con tim của tôi. Toàn bộ suy nghĩ của tôi luôn hướng về những người dân đang trải qua đau khổ và gian nan ở quê nhà, với cùng một niềm hy vọng vào tương lai.

Frédéric Mitterrand: Xin cảm ơn Sa Majesté Bảo Đại. (Hết) 

Frédéric Mitterrand thực hiện phỏng vấn, thâu âm và thu hình tại tư gia cựu hoàng Bảo Đại ở số 29 rue Fresnel, Paris quận 16, cho chương trình “Du côté de chez Fred” trên đài truyền hình Antenne 2 vào năm 1989.

Trần Vũ lược dịch, ghi chú và hiệu đính từ đoạn phim trên youtube qua đường link Bao Dai Empereur interview – YouTube dài 80 phút.