Nếu ngày nay chỉ cần một chiếc điện thoại nhỏ hoặc loa Bluetooth là có thể mang cả kho âm nhạc theo bên mình, thì vài chục năm trước, việc nghe nhạc ở bất cứ đâu lại cần đến một thiết bị khá cồng kềnh: boombox, một hình ảnh rất quen thuộc trong thập niên 1970 và 1980.
Boombox là sự kết hợp của nhiều thiết bị trong cùng một chiếc máy: radio AM/FM, máy cassette, bộ khuếch đại âm thanh (amplifier) và loa công suất khá lớn. Một số loại còn có hai đầu cassette để sao chép (copy) băng nhạc, bộ chỉnh âm (equalizer), ngõ cắm microphone và nhiều nút điều khiển khác.
Sự ra đời của boombox là kết quả của nhiều bước tiến công nghệ. Radio bán dẫn (transistor radio) đã giúp người ta có thể nghe radio khi đang di chuyển. Sau đó, năm 1962, hãng Philips giới thiệu băng cassette nhỏ gọn, mở ra một cách mới để ghi (record) và phát nhạc (playback). Khi công nghệ điện tử ngày càng phát triển, các bộ phận này được thu nhỏ và ghép lại thành một thiết bị có thể mang theo.
Tuy nhiên, boombox không hề “nhỏ gọn” theo tiêu chuẩn ngày nay. Nhiều chiếc khá nặng vì phải chứa loa lớn, pin, bộ máy cassette và các linh kiện khuếch đại. Kích thước lớn lại chính là một lợi thế: loa càng lớn thì âm thanh càng mạnh và có thể vang xa trong không gian ngoài trời.
Điều khiến boombox trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở vai trò xã hội. Người ta có thể mang nó ra công viên, sân chơi, bãi đậu xe hoặc đặt giữa khu phố để nhiều người cùng nghe nhạc.
Boombox đặc biệt gắn liền với sự phát triển của hip-hop tại New York. Nó giúp âm nhạc vốn có thể chỉ được nghe trong phạm vi riêng tư trở thành một phần của đời sống đường phố. Những bản nhạc được thu vào cassette, các chương trình radio được ghi lại, hay những “mixtape” tự biên soạn có thể được chia sẻ với bạn bè. Vì thế, boombox dần trở thành một biểu tượng của giới trẻ đô thị, của sự tự do thể hiện cá tính và của văn hóa âm nhạc đường phố.
Các nhà sản xuất cũng thi nhau cải tiến boombox. Máy ngày càng có nhiều loa, âm thanh mạnh hơn, thêm bộ chỉnh âm, hai cassette và kiểu dáng bắt mắt. Người sử dụng đôi khi dán sticker, trang trí hoặc thay đổi một số chi tiết để biến chiếc máy thành dấu ấn cá nhân.
Hình ảnh boombox còn xuất hiện trong phim ảnh và nghệ thuật. Bộ phim Do the Right Thing (1989) của Spike Lee, chẳng hạn, đã làm hình ảnh nhân vật Radio Raheem luôn mang theo một chiếc boombox trở thành một biểu tượng văn hóa nổi tiếng.
Sự phát triển của máy nghe CD xách tay, đặc biệt là Sony Walkman, rồi đến máy nghe nhạc kỹ thuật số và điện thoại thông minh, đã thay đổi hoàn toàn cách con người thưởng thức âm nhạc. Tai nghe (headphone) cho phép mỗi người nghe chương trình riêng mà không làm phiền người khác. Boombox vì thế dần biến mất khỏi đời sống hằng ngày. Nhưng ý tưởng căn bản của nó vẫn còn nguyên. Những chiếc loa Bluetooth hiện nay tiếp tục làm điều mà boombox từng làm: mang âm nhạc đến những nơi không có hệ thống âm thanh cố định và cho nhiều người cùng thưởng thức.
Boombox vì vậy không chỉ là một thiết bị điện tử cũ. Nó đại diện cho một thời kỳ mà âm nhạc còn là thứ cầm được, nhìn thấy được và chia sẻ trực tiếp với cộng đồng. Từ những chiếc máy cassette nặng nề đến chiếc loa không dây nằm gọn trong lòng bàn tay ngày nay, hành trình ấy cho thấy công nghệ đã thay đổi cách chúng ta nghe nhạc như thế nào.
