Khoảng 80% tiến trình lão hóa da là do tia cực tím (UV) của ánh nắng mặt trời, chứ không phải đơn thuần do thời gian tác động. Những thay đổi trên da thường xuất hiện sớm hơn ở người có làn da sáng màu, mặc dù người có làn da sẫm màu cũng không hoàn toàn tránh được tác hại này. Tia UV có thể khiến bạn trông già hơn tuổi thật, đồng thời gây ra hoặc làm nặng thêm một số bệnh về da thường gặp khi lớn tuổi, trong đó có ung thư da.
Nhưng vẫn có một điều đáng mừng: Không bao giờ là quá muộn để làm chậm những tổn thương tiếp theo, cải thiện làn da và giảm nguy cơ ung thư da. Những gì bạn bắt đầu làm từ hôm nay đều có ý nghĩa, bao gồm những biện pháp chăm sóc đơn giản tại nhà và bảo vệ da khi ra nắng.
Những nguy cơ từ tia UV
Tuy ánh nắng có thể khiến da bạn thấy dễ chịu, nhưng tia UV lại gây nhiều tổn thương ở bên dưới bề mặt da.
Tia UVA có thể xuyên vào những lớp da sâu hơn, làm suy yếu elastin – chất giúp da săn chắc – và collagen – chất giúp da giữ được độ đầy đặn, căng mịn. Những dấu hiệu nhìn thấy bên ngoài có thể là các đường nhỏ, nếp nhăn, đốm nâu và da chảy xệ.
Tia UVB chủ yếu tác động lên lớp da ngoài cùng và là nguyên nhân chính gây cháy nắng.
Cả UVA và UVB đều gây tổn thương cho da ở cấp độ tế bào. Tia UV có thể gây ra những đột biến trong DNA của tế bào da, từ đó có thể dẫn đến ung thư da. Hệ miễn dịch có khả năng sửa chữa phần nào những tổn thương này, nhưng khả năng đó giảm dần theo tuổi tác.
Tác hại của ánh nắng mang tính tích lũy. Làn da gần như không bao giờ “quên” những tổn thương bạn từng gặp phải khi còn trẻ. Vì vậy, bảo vệ da khỏi ánh nắng vẫn rất quan trọng.
Những vấn đề về da thường gặp và cách giải quyết
Tiếp xúc với ánh nắng có thể gây ra hoặc góp phần làm xuất hiện nhiều vấn đề về da – một số nghiêm trọng, một số chủ yếu ảnh hưởng đến vẻ ngoài. Bảo vệ da khỏi ánh nắng là việc quan trọng nhất, nhưng một số biện pháp khác cũng có thể giúp ích.
UNG THƯ DA
Ung thư da là nguy cơ đáng lo ngại nhất của việc tiếp xúc với ánh nắng nhiều lần. Hơn 80% các trường hợp ung thư da có liên quan đến bức xạ UV.
Ung thư biểu mô tế bào đáy (basal cell carcinoma) và ung thư biểu mô tế bào vảy (squamous cell carcinoma) là hai loại ung thư da phổ biến nhất và dường như đang gia tăng ở người lớn tuổi. Theo một nghiên cứu năm 2025 được công bố trên tạp chí Scientific Reports, tỷ lệ mắc hai loại ung thư này ở những người từ 60 tuổi trở lên đã tăng hơn 60% trong khoảng thời gian từ năm 1990 đến 2021. Cả hai loại ung thư này thường có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm. Tuy nhiên, nếu không điều trị, chúng có thể gây biến dạng và lan sang các mô hoặc xương.
Ung thư hắc tố (melanoma) nguy hiểm hơn và có thể gây tử vong nếu không được điều trị. Mặc dù tương đối hiếm, số ca bệnh đang tăng khoảng 1.4% mỗi năm ở nam giới và 2.8% ở nữ giới, theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society). Phát hiện sớm là yếu tố rất quan trọng: Melanoma ở giai đoạn đầu có tỷ lệ sống thêm 5 năm lên tới 99%.
Cần làm gì?
Mỗi tháng một lần, hãy kiểm tra toàn bộ làn da từ đầu đến chân, chú ý đến những đốm mới xuất hiện hoặc những thay đổi về kích thước, hình dạng và màu sắc của một đốm da đã có.
Ngoài ra, nên đi khám bác sĩ da để kiểm tra da định kỳ theo lịch mà bạn và bác sĩ cùng nhau quyết định.
(còn tiếp)
