Tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời, người ơi!
Mẹ hiền ru những câu xa vời, à ơi, tiếng ru muôn đời… (*)
Cô em làm cô giáo ở Los Angeles, California nhờ tôi soạn một số bài tập đọc cho trẻ nhỏ học tiếng Việt. Tôi già trên xứ người nhưng ký ức không chịu già, nhớ về tuổi thơ với những bài đọc đầu đời, những con chữ Việt đáng yêu làm sao!
Những con chữ bình thường, giản dị, nhưng khi dấu được bỏ vào thì “mặt chữ” bỗng trở thành những “Emoji”, biểu tượng của xúc cảm. Những dấu: ngã, nặng, huyền, hỏi, sắc, than, cùng với â, ă, ơ, ư, ê, đ đã nhảy múa như những điệu luân vũ tuyệt vời. “Dấu” chính là những nốt nhạc du dương trong tiếng Việt, khi lắng nghe giai điệu ấy thì thấy thật đáng yêu! Dấu cũng chính là những “nốt” gây khó khăn khi học tiếng Việt. Chỉ một dấu thanh nhỏ (a tiny tone mark) cũng có thể làm thay đổi toàn nghĩa của một từ – ma – má – mạ – mã – mả – mà. (**)
Sống ở xứ người lâu hơn ở quê hương, tôi chưa bao giờ quên hay ngừng yêu tiếng nước tôi, quê hương có một sức cuốn hút lạ kỳ của tình yêu, của quá khứ, của kỷ niệm với ngôn ngữ của mẹ cha mà luôn mang hình bóng của mình trong đó…
Hình Microsoft AI
Đứa trẻ ê a đọc “Công cha như núi Thái Sơn, Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”… Yêu cha mẹ, yêu núi sông, yêu quê cha đất tổ, và yêu thêm cái tính kiên trì, nhẫn nại, thật thà, ngay thẳng khi học “Có công mài sắt, có ngày nên kim”, “Đói cho sạch, rách cho thơm”. Có biết bao câu ca dao, tục ngữ mà những bà mẹ Việt thường ví von để dạy con.
Hồi nhỏ đến trường, tôi thích đọc bài tập đọc “Tôi đi học” trong truyện ngắn “Quê Mẹ” của Thanh Tịnh, lớn lên, mỗi lần đọc lại, lòng vẫn bâng khuâng, ký ức tuổi thơ ùa về như những tia nắng ấm trong buổi sớm mai đầy sương thu và gió lạnh… “Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm hoang mang của buổi tựu trường”. Và có những bài thơ tôi thích đọc nằm lòng …
Quê hương tôi có con sông xanh biếc
Nước gương trong soi tóc những hàng tre
Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè
Toả nắng xuống lòng sông lấp loáng
Chẳng biết nước có giữ ngày, giữ tháng
Giữ bao nhiêu kỷ niệm giữa dòng trôi? …
Sông của quê hương, sông của tuổi trẻ
Sông của miền Nam nước Việt thân yêu
“Nhớ con sông quê hương” của nhà thơ Tế Hanh (***)
Buổi đọc sách Tiếng Việt cho các học sinh trường tiểu học John Murdy – Garden Grove, California. (Hình: Facebook – nhà giáo Quyên Di)
Thời tiểu học là quãng thời gian đáng yêu nhất của tôi, cái tuổi thơ ngây, hồn nhiên với những trải nghiệm đầu đời về thế giới bên ngoài. Tôi yêu thích những câu ca dao, tục ngữ, những bài tập đọc, truyện cổ tích, ngụ ngôn dạy trẻ hiếu nghĩa, thật thà, chăm chỉ và ngoan ngoãn.
Gối đầu giường là truyền thuyết con Rồng cháu Tiên, Lạc Long Quân lấy bà Âu Cơ đẻ ra trăm trứng…, và Phù Đổng Thiên Vương, còn gọi là Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt, cầm roi sắt đánh tan giặc Ân bên Tàu giữ gìn nước Văn Lang (nay gọi là Việt Nam).
“Tấm Cám” cũng là một câu chuyện cổ tích kinh điển đối với trẻ con ở Bắc Mỹ, Cinderella, cô công chúa lọ lem có một “happy ending”, hoàng tử và công chúa sống hạnh phúc bên nhau trọn đời. Nhưng, cô Tấm lọ lem trong văn hóa Việt Nam phải chết đi, hóa thân thành chim vàng anh, cây soan, khung cửi, trái thị rồi khi sống lại mới được hạnh phúc viên mãn.
Hồi bé, tôi vừa thương, vừa sợ vì cô Tấm bị mẹ con cô Cám hãm hại khiến trẻ con thấy lòng dạ con người thật xấu xa, độc ác, nhưng sau cùng cái thiện vẫn thắng cái ác. Người “ở hiền gặp lành” sống thật thà, nhân hậu như trong truyện “Ăn khế trả vàng”, “Cây tre trăm đốt”. Câu chuyện người cha dạy các con đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau bằng “Một bó đũa” và khôi hài với “Thầy bói xem voi”.
Truyện ngụ ngôn là những câu chuyện nhỏ, giản dị nhưng nhắn gởi những bài học “lớn”, có giá trị đạo đức sâu sắc, giúp trẻ hiểu được cách sống đúng đắn và ứng xử một cách khôn ngoan trong cuộc sống hằng ngày, như “Thỏ và Rùa, Ve và Kiến, Cáo và Quạ, Thần Gió và Thần Mặt Trời”.
Cho dù mang tính hư cấu, các mẩu chuyện “kỳ diệu” đã mang đến cho tuổi thơ những bài học đầu đời về sự công bằng, lương thiện, chăm chỉ để có cuộc sống tốt lành và hạnh phúc.
Trước kia, tôi tình nguyện đi dạy tiếng Việt ở nhà thờ. Edmonton là thủ phủ của tỉnh bang Alberta, Canada, có dân số người Việt khá đông đảo (khoảng 15,000 người). Lúc đó, Cha Hậu rất tận tình chăm lo cho trẻ học tiếng Việt và khuyên phụ huynh nên nói tiếng mẹ đẻ để con cháu đừng quên cội nguồn.
Từ những ngày đầu lưu lạc cho đến nay, việc gìn giữ, phát triển ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam thường do các giáo xứ Kitô giáo, các chùa, các thánh thất Phật giáo, Cao Đài, Hòa Hảo tổ chức. Các “Trung tâm Việt ngữ” này thường sinh hoạt vào cuối tuần, thuận tiện cho các thiện nguyện viên dạy học và phụ huynh. Thêm vào đó, trẻ có thể học giáo lý hay Phật pháp để trau giồi đạo đức và tâm hồn.
Ở Mỹ, (tôi thấy ở những nước khác cũng vậy) chỉ ở những thành phố lớn, đông người Việt cư ngụ mới có trung tâm Việt ngữ, đặc biệt ở Los Angeles, California số học sinh có thể lên đến hàng ngàn.
Đối với những chương trình giáo dục ở Mỹ, tiếng Việt đang được phát triển và hy vọng ngày càng lớn mạnh, mong các bậc phụ huynh khuyến khích và quyết tâm cho con học tiếng Việt. Ở một số trường Tiểu học có chương trình dạy Song Ngữ (Mỹ-Việt) – Dual Language Immersion:
– Alum Rock Union School District, San Jose, California
– Franklin-McKinley School District, San Jose, California
– Garden Grove Unified School District, California
– Westminster School District, California.
– Highline School District, Seattle, Washington
– Portland Public Schools, Portland, Oregon
– Austin Independent School District, Austin, Texas
– Stafford Municipal School District, Houston, Texas
– Chỉ riêng học khu – Anaheim Unified School District, California – có chương trình “Dual Language Immersion” cho bậc Trung học.
Có những người Việt dẫu tha phương vẫn tha thiết giữ gìn ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam. Có những nhà giáo tận tâm và quyết tâm theo đuổi việc giảng dạy, soạn thảo sách tiếng Việt như một sứ mệnh được giao phó và ủy thác khi lưu lạc xứ người, với hy vọng tiếng Việt sẽ không bị mai một trong những cộng đồng người Việt ở hải ngoại.
Giờ đây, ngồi ghi chép lại những bài đọc của tuổi thơ mà thương mà nhớ… Sau biến cố tháng 4 năm 1975, nước mất nhà tan, “đàn chim Việt” bay tứ tán, sống ở những vùng trời tự do trên khắp thế giới, vẫn luôn cố gắng gìn giữ ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam.
Tôi yêu tiếng nước tôi, tiếng mẹ sinh từ lúc nằm nôi.
Thoắt ngàn năm thành tiếng lòng tôi, nước ơi! (*)
Hơn nửa thế kỷ trôi qua, những con chim non ngày nào tung cánh bay xa, dẫu biền biệt phương trời nhưng vẫn nhớ thương, dẫu có buồn bã thê lương hay u sầu vấn vương khi trở về…, tất cả cũng chỉ nhẹ nhàng như những hồi chuông hoài niệm một thuở còn thơ nơi quê nhà yêu dấu.
GVV
(*) Bài “Tình Ca” của Phạm Duy
(**) Từ tiếng Việt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt
Ma ghost con ma
Má mom / cheek tiếng gọi mẹ ở miền Nam / cái má
Mạ young rice plant cây lúa non
Mã code / horse mã số / con ngựa
Mả tomb / grave ngôi mộ / mồ mả
Mà but / that / which (tùy theo nghĩa trong câu)
(***) Tế Hanh (1921-2009) là một trong những nhà thơ tiêu biểu của thi ca Việt Nam hiện đại, với lời thơ trong trẻo, nhẹ nhàng, giàu tình cảm, tha thiết nhớ về quê hương, nhớ dòng sông, bến nước, nhớ con thuyền với người dân quê chân chất. Thời gian trôi không bao giờ trở lại, nhưng trong ký ức của nhà thơ quê hương vẫn còn và tuổi thơ dường như không bao giờ mất…!
