“Hãy cho tôi một điểm tựa, tôi sẽ nhấc bổng trái đất lên” là câu nói nổi tiếng của Archimedes (287-212 trước Công Nguyên). Ổng là một nhà toán học, nhà vật lý, nhà phát minh huyền thoại người Hy Lạp. Hình của Archimedes được in ở mặt trước của Huy chương Fields, giải thưởng danh giá được coi là “Nobel Toán học” (vì giải Nobel không bao gồm lĩnh vực toán học), được Hiệp hội Toán học quốc tế (IMU: International Mathematical Union) trao 4 năm một lần cho những nhà nghiên cứu nổi bật.
Ơ-rê-ca (Eureka, nghĩa tiếng Việt là “tìm ra rồi”) là một giai thoại nổi tiếng về cách ra đời của “lực đẩy Archimedes” và của mục.. này.
Cuộc chiến dai dẳng nhất trong lịch sử nhân loại không phải là tranh giành lãnh thổ, mà là cuộc giằng co giữa mí mắt nặng trĩu và nhu cầu tỉnh táo để đối mặt với thế giới. Thuở sơ khai, nhân loài đã phải nhờ cậy vào tự nhiên để thức giấc, từ tiếng gà gáy cho đến bàng quang căng đầy của những chiến binh da đỏ uống đầy nước trước giờ đi ngủ.
Từ thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên tại Alexandria, kỹ sư Hy Lạp Ctesibius đã mở màn cho kỷ nguyên máy móc can thiệp vào giấc ngủ bằng cách sáng chế hệ thống clepsydra (đồng hồ nước) – dùng áp lực nước để thổi hơi vào kèn hoặc thả những viên sỏi rơi xuống dĩa đồng, tạo ra những âm thanh báo hiệu vừa tinh tế vừa kiên quyết. Đến năm 725, tại Trung Hoa đời Đường, nhà sư kiêm nhà thiên văn Nhất Hành cùng cộng sự Lương Lệnh Toản đã chế tác ra thiết bị thiên văn vận hành bằng sức nước, với những hình nhân gỗ tự động gõ trống, đánh chuông báo giờ, biến việc thức giấc thành một nghi thức cung đình.
Đến năm 1787 tại Concord, New Hampshire, khái niệm đồng hồ báo thức cơ khí cá nhân mới thực sự thành hình dưới bàn tay của Levi Hutchins. Chỉ có điều, chiếc đồng hồ này là một sáng chế đầy tính “độc tài” khi chỉ reo đúng một lần vào 4 giờ sáng – giờ ông cần dậy đi làm, và hoàn toàn không thể chỉnh được sang giờ khác. Sự linh hoạt chỉ thực sự đến vào năm 1847, khi Antoine Redier, một thợ đồng hồ Pháp, ghi danh bằng sáng chế cho chiếc réveil matin có thể tùy chỉnh giờ, cho phép nhân loại quyền được chọn thời khắc bắt đầu ngày mới.
Nhưng máy móc thời Cách mạng Công nghiệp vẫn là món đồ xa xỉ, nên nước Anh và Ireland thế kỷ 19 có nghề Knocker-up (người báo thức). Giấc ngủ của tầng lớp công nhân được đánh thức bởi tiếng lạch cạch của những cây sào dài gõ vào cửa sổ lầu hai, hay tiếng lách tách từ những hạt đậu khô được bắn ra từ ống thổi bay lên kính cửa sổ. Nghề này đã sống dai dẳng một cách đáng kinh ngạc, tồn tại song song với sự trỗi dậy của điện khí hóa và chỉ thực sự lụi tàn vào đầu thập niên 1970 – khi đồng hồ báo thức trở nên rẻ mạt và phổ biến đến từng gia đình. Lịch sử còn ghi lại hình ảnh bà Mary Smith ở London năm 1931 với ống thổi đậu đang “hành nghề” dưới những tòa nhà, thù lao của bà là 6 xu mỗi tuần. Tuy nhiên, làm thế nào “người báo thức” có thể thức, còn là một ẩn số…
Nút Snooze (“nút hoãn báo thức” hoặc “nút ngủ nướng”) khai sanh trên chiếc Snooz-Alarm của General Electric Telechron năm 1956. Con số 9 phút huyền thoại của chế độ hoãn báo thức không bắt nguồn từ một nghiên cứu y khoa mà đơn thuần là một giới hạn kỹ thuật của các bánh răng thời bấy giờ… Cho dầu nút Snooze trên điện thoại thông minh ngày nay đã có thể điều chỉnh, nhưng việc nó tồn tại vẫn minh chứng cho thấy cái nết kỳ kèo, mặc cả từng phút với thời gian của con người vẫn là bất biến.
