Không chỉ người lớn mới có tổ chức, bá tánh kết bạn kết bè theo khuynh hướng tôn giáo, chính trị, sở thích. Và từ đó xuất hiện đảng phái (chính trị), hội nhóm… Người trẻ cũng thế, kết bạn, kết bè với những người cùng sở thích, nhóm [đàn địch], nhóm múa [may], ca hát, thể thao… Hầu hết từ trường lớp. Học trò trung học, đại học đều có bang hội. Người Việt ta thường có hội “ái hữu” abc để liên lạc với những người học chung trường thủa còn trẻ. Một số bang hội có quy củ, điều lệ chặt chẽ, hội viên ghi danh, đóng tiền niên liễm, liên lạc qua thư từ và tổ chức những buổi họp mặt, gặp gỡ. Cũng có những nhóm bè bạn tương đối tự do, muốn đến cứ đến, muốn đi cứ đi.
Ở Huê Kỳ, những “bang hội” tương đối chặt chẽ được gọi là “Fraternities” hay “hội anh em” sinh [viên] hoặc “sororities”, “hội chị em”. Những bang hội này có điều kiện đàng hoàng. Điều kiện được thu nhận, điều kiện … đóng niên liễm. Ấy là mấy món tối thiểu, và nhiều thứ lỉnh kỉnh khác tùy theo bang hội ấy.
Những bang hội truyền thống trong khuôn viên đại học đều mang danh hiệu dùng chữ [cái] gốc Hy Lạp như “Sigma Chi” hay “Delta Delta Delta”… dựa trên khuynh hướng [xã hội], giáo dục [phải duy trì mức điểm tối thiểu để được tiếp tục làm hội viên], “tục lệ”… hoặc những tôn chỉ [bí mật] nào đó.
Việc sử dụng mẫu chữ Hy Lạp bắt nguồn từ tính ẩn giấu qua hình ảnh cao đẹp của “uy tín” / “ảnh hưởng” trong thế kỷ XVIII. Bang hội đầu tiên ra đời năm 1776, năm sinh viên tại đại học William & Mary thành lập nhóm Phi Beta Kappa dành riêng cho họ, độc lập với trường đại học, nơi người trẻ tự do thảo luận về chính trị, xã hội… Họ chọn tên chữ này để ẩn giấu triết lý Φιλοσοφία Βίου Κυβερνήτης (Philosophia Biou Kubernetes), tạm dịch “Chuộng học hỏi là kim chỉ nam của đời sống”. Triết lý [mới] đặt nặng tri thức, độc lập trong tư tưởng (khác với bài bản dạy dỗ tại trường lớp). Thay vì nói rõ ràng tôn chỉ ấy, họ đã dùng mẫu tự đầu của mấy chữ kể trên “ΦΒΚ” như một ẩn dụ. Xem ra đây là một hình thức “mã hóa” sớm nhất, chỉ những người [học] cao, thông thạo ngôn ngữ Hy La mới có thể hiểu ẩn ý. Chuyện là thủa ấy, bá tánh xem trọng truyền thống cổ xưa, phải thông thạo ngôn ngữ cổ Hy Lạp và La Tinh mới được xem là có học thức. Việc sử dụng mẫu tự Hy Lạp nói lên ít nhiều về “tri thức”, tầng lớp đặc biệt trong xã hội.
Nhóm sinh viên này trở thành “bang hội” nổi tiếng (có uy tín) nhất của trường đại học nên những nhóm sinh việc khác bắt chước, lục tục theo sau và thành lập các bang hội tương tự. Lúc tốt nghiệp, hội viên thường đeo lủng lẳng một cái chìa khóa PhiBetaKappa trên ngực để nói với bá tánh rằng “tui học giỏi, hội viên của PBK” hoặc những giải ru băng của bang hội đã tham gia như huy hiệu…
Tạm hiểu, bang hội trong khuôn viên đại học mang dáng vẻ của “tri thức”, một tầng lớp đặc biệt mà người trẻ muốn tham gia. Nhưng quan trọng nhất vẫn là việc mở đầu và duy trì một “mạng lưới’ giao tiếp giữa người trẻ và các huynh trưởng đã tốt nghiệp và đang đi làm, cựu sinh viên thành công muốn giúp đỡ thế hệ đi sau. Các bang hội này dường như có cùng mục đích tạo môi trường giao tiếp cho người trẻ thủa bỡ ngỡ mới vào đời qua những buổi họp mặt [có rượu vào và lời ra]. Họ có thể chung sống dưới một mái nhà trong khuôn viên đại học. Kết bạn [có sẵn] dễ dàng hơn là phải xông pha làm quen với những người trẻ khác. Nhiều bang hội lâu đời có chi nhánh, chapter, tại nhiều trường đại học, các “chi nhánh” ấy có cùng tên gọi.
Hội quán (Frat House) thường nằm trong khuôn viên của trường đại học mệnh danh là “Greek Rows”. Và vì thế, trường đại học có thể áp dụng một số biện pháp kỷ luật khi các bang hội này vi phạm luật lệ như ngăn cấm các hoạt động không phù hợp, chấm dứt việc cho phép sử dụng khuôn viên của trường…
Các hội quán sinh viên bên ngoài khuôn viên đại học (Chapter House) thường do hội quán “làm chủ”, chi phí trang trải từ niên liễm của hội viên và các cựu sinh viên – hội viên. Tuy nhiên, để được trường đại học nhìn nhận, các hội quán này vẫn phải theo một số điều lệ của trường.
Để trở thành “hội viên”, người trẻ trải qua việc chọn lựa của các “tai mắt” trong bang hội. Thoạt tiên là được giới thiệu bởi một hội viên, gặp gỡ, trò chuyện với các hội viên khác rồi được tuyển chọn theo một số điều kiện nào đó. Khi đạt đủ tiêu chuẩn, người trẻ được “mời” tham gia. Trước khi chính thức trở thành hội viên, người trẻ sẽ phải hứa hẹn theo đúng điều luật của bang hội và đóng niên liễm. Đó là các tiêu chuẩn chung chung, một số bang hội còn có các điều kiện oái oăm khi “rửa tội” hay “hazing”; hội viên mới phải nuốt thằn lằn sống, phải uống rượu cho đến khi say quên trời đất, chịu “hình phạt”’ để chứng tỏ sự “cứng rắn”… Những thử thách ấy dẫn đến tử vong của một số người trẻ và việc đóng cửa của bang hội ấy.
Một số đại học cấm hẳn mọi hình thứ “Rửa tội”, có sự hiện diện của nhân viên an ninh mỗi khi hội quán tổ chức “party” rầm rộ và đôi khi có cả “phụ huynh” (House Director, House Mom/Dad) hiện diện.
Dù các bang hội này tương đối “tự trị”, điều hành theo luật lệ riêng nhưng trường đại học vẫn ngăn cấm các điều lệ gia nhập có tính cách kỳ thị như chủng tộc, ngôn ngữ trừ những “club” như “Christian Club”, những tín đồ Thiên Chúa giáo hội họp để học thánh kinh … nhưng vẫn không ngăn cấm những người khác; “French Club”, sinh viên ban Pháp văn tụ họp để áp dụng tiếng Pháp…
Gia nhập bang hội nam / nữ tại trường học có lợi ích gì? Được dẫn dắt bởi “huynh trưởng”, “chị hai” trong một “gia đình” mới keng khi rời nhà đi học xa; được giao tiếp và trợ giúp từ các cựu sinh viên-hội viên đã ra đời, giới thiệu việc làm… Đổi lại, hội viên phải đóng niên liễm, một số tiền khá lớn cho người trẻ chưa đi làm và còn nhờ cậy cha mẹ phụ giúp chưa kể các rủi ro khác như [bị] rủ rê, o ép, rượu chè lu bù, tụ tập hè nhau làm việc phạm pháp … Những câu chuyện về người trẻ bị ép uống rượu, quá chén say sưa, dùng ma túy, rủ rê kéo bè hiếp dâm tập thể… hoặc bị hành hung [tự nguyện] đến tử vong là những biến cố xảy ra nhiều lần tại “Frat House”.
Trường học và phụ huynh phản ứng ra sao trước các vấn nạn “quá đà” ấy? Kết bạn, giao tiếp là một trong các yếu tố phát triển tinh thần, tâm lý và nhân cách của con người, nhất là người trẻ lần đầu tiên xa nhà, được tự do sống theo ý muốn nên dễ bị thao túng, thuyết phục. Các thói quen tốt cũng như xấu của người trẻ bắt nguồn từ các mối giao tiếp ấy. Giao tiếp như thế nào để có “bạn” mà không “kết bè”? Phụ huynh cần sửa soạn hành trang vào đời cho con em như thế nào để người trẻ tiếp tục học hành [thành công] mà không sa ngã? Toàn những câu hỏi nặng ký đòi hỏi thời giờ và nỗ lực từ cha mẹ để tìm hiểu để trợ giúp, dẫn dắt con em.
Ngày nay, việc giao tiếp, kết bè bạn trong trường học không còn đáng kể như trước vì mạng xã hội vô cùng phổ thông. Đứa trẻ nhút nhát không còn “cô đơn” như trước, chúng có thể kết bè qua liên mạng, tệ hại hơn là mua bán ma túy, thuốc men mà cha mẹ không hề hay biết hầu khuyến dụ hay ngăn cản.
Ôi chao, thủa nào, xưa cũng như nay, trách nhiệm nuôi dạy, hướng dẫn con em cũng là mối lo âu nặng nề nhất của phụ huynh?
TLL
