Ở Việt Nam, bất kể bệnh gì, gấp hay không, người ta đã quen với kiểu có bệnh thì chạy ngay tới các phòng khám tư nhân, xếp hàng (hoặt rút số), chờ từ 30 phút tới 1 tiếng đồng hồ là được vô gặp bác sĩ khám ngay. Nếu ngày này không tới lượt thì 3-4 giờ sáng ngày hôm sau lại tới xếp hàng “lấy số” và xếp hàng chờ, cho tới khi nào tới lượt khám mới thôi.
Ðó là lý do nghề bác sĩ khám bệnh ở Việt Nam dễ làm giàu và hệ thống phòng khám tư nhân mọc ra dày đặc. Trừ bác sĩ pháp y (chuyên khám tử thi) lãnh lương theo hệ công chức nhà nước, làm việc cực khổ mà nghèo, mở phòng khám bệnh nhân không ai dám tới khám. Nhu cầu nhiều tới mức người Trung Quốc cũng qua Việt Nam mở “phòng khám”, và lâu lâu báo chí lại đăng tin “hốt” một mớ “bác sĩ” (giả) và đóng cửa “phòng khám có bác sĩ Trung Quốc”.
Các trường hợp bệnh nhân bị bác sĩ phòng khám tư nhân “chạy” họ mới chịu vô bệnh viện lớn, và vẫn kiểu xếp hàng, rút số rồi chen chúc nhau ngồi trên ghế chờ vạ vật từng hàng dài dằng dặc ở phòng chờ, làm cho bệnh nhân thêm mệt mỏi và lây nhiễm chéo nhau.
Một Facebooker quen với tôi, định cư Mỹ cùng thời gian với tôi, than thở rằng, “Em bị đau mắt, sưng chù vù, mà đi khám thì lấy hẹn nửa tháng, xong chờ tới thời gian hẹn khám thì mắt hết đau rồi. Ở đây bịnh toàn chịu trận chờ nó tự hết bệnh chớ không khám được gì hết.”
Một cô khác lên Facebook “kêu”, “Con em 4 tuổi, bị sốt nóng hầm hập, môi nứt nẻ. Gọi cho văn phòng bác sĩ gia đình thì chỉ được lấy hẹn và bảo chờ tới hẹn mới vô khám. Mà con em sốt quá, da dẻ đỏ hết lên. Em nóng ruột, trong lòng bối rối không biết làm sao. Nghe nói y tế Mỹ hiện đại lắm, văn minh lắm, mà đụng vô mới biết. Không lẽ bây giờ em ôm con ngồi nhà chờ con chết? Bế bé vô thẳng phòng khám bác sĩ gia đình họ nói không có hẹn trước phải ngồi đó chờ.”
Bệnh nhân phàn nàn không sai, vì so với cách nhận bệnh nhân mà họ đã quen khi sống ở Việt Nam thì y tế Mỹ quả là “tồi tệ” thật, vì họ không hiểu đi khám bệnh (do hệ thống y tế tại Mỹ) rất khác biệt so với Việt Nam. Người Việt mới định cư Mỹ không hiểu thủ tục “hẹn khám lâu” (Waiting time) là cách giảm sự chờ đợi mệt mỏi cho bệnh nhân và cũng giảm tải công việc cho bác sĩ, giúp cho người bệnh được khám nhanh hơn. Đọc tới đây, có lẽ không ít quý độc giả cho rằng tôi viết “ngược ngạo”, tại sao bắt buộc bệnh nhân lấy hẹn chờ mà lại là “giúp cho người bệnh được khám nhanh hơn”.
Thủ tục hẹn khám lâu (Waiting time)
Ở Mỹ người ta phân biệt bệnh trường kỳ (mãn tính) và bệnh nguy hiểm cần cấp cứu ngay. Các loại bệnh như cao huyết áp, đau khớp, lấy cao răng, cườm mắt… được xếp vô loại mãn tính, nghĩa là lúc nào cũng bệnh đó nhưng không gây nguy hiểm tánh mạng tức thời nếu chậm gặp bác sĩ. Vì vậy, cứ thong thả đặt lịch khám, quý vị chỉ cần đến phòng khám sớm hơn giờ hẹn khoảng từ 15 – 30 phút là “đẹp”, không phải mất thời gian xếp hàng lấy số, chờ, và không biết bản thân mình có được vô khám hay không nếu rút số quá lớn. Thời gian chờ đến hẹn khám có thể kéo dài từ 1 tuần đến 3 tuần, hoặc hơn nữa nếu bệnh nhân không gấp gáp.
Vừa rồi, tôi có hẹn với bác sĩ chuyên khoa về xương khớp để chữa viêm khớp bàn tay, nhưng tôi đã gọi điện thoại dời hẹn khám qua tháng Một năm sau vì hiện tại tôi vừa mổ thay khớp đầu gối, chưa tự lái xe được.
Hoặc bệnh cao huyết áp, mắt cườm thì chỉ cần lấy hẹn, 3 tháng gặp bác sĩ theo lịch hẹn một lần là đủ.
Nhận biết dấu hiệu/triệu chứng nguy hiểm đe dọa tánh mạng
Phần lớn chúng ta đều biết sốt là dấu hiệu cho thấy sức đang ở trong tình trạng bất thường (thí dụ nhiễm trùng) và cơ thể đang “huy động lực lượng” chống lại “giặc ngoại xâm”. “Trận chiến” càng gay go thì bệnh nhân sốt càng cao. Trẻ em thường bị sốt cao hơn người lớn, và trẻ em cũng bị nguy hiểm hơn nếu trẻ bị sốt.
Y tế Mỹ rất quan tâm đến cơn đau và kiểm soát/khống chế cơn đau. Vì vậy, dấu hiệu “đau” được coi là cơ thể đang bị đe dọa.
Dấu hiệu sưng đỏ, có mưng mủ trên cơ thể cũng vậy. Vết sưng cho biết vị trí bị nhiễm khuẩn, độ lớn (diện tích) và nhiệt độ của vết sưng là dấu hiệu cho thấy mức độ nhiễm khuẩn nhiều hay ít. Mủ là xác của bạch huyết cầu và vi khuẩn đã “tử vong” trong trận chiến. Mức độ nhiều hay ít của mủ cho thấy “trận chiến” lớn hay nhỏ, phe nào đang chiếm ưu thế trên “chiến trường”.
Vì vậy, nếu bệnh nhi bị sốt, bị ho liên tục, phụ huynh phải bế trẻ tới phòng khám bác sĩ gia đình ngay, không cần phải lấy hẹn trước. Thân nhân bệnh nhi nên nói rõ triệu chứng sốt, ho của bệnh nhi cho tiếp tân phòng khám biết để được xếp vô khám dạng walk-in (vô trực tiếp). Nếu thấy phải chờ lâu thì yêu cầu bác sĩ gia đình làm thủ tục đưa vô khám cấp cứu nhẹ (Urgent Care).
Đối với người lớn, nếu bị bong gân, trật khớp, sốt cao, bị vết thương ngoài da chảy máu, sưng mắt, sưng răng… không nguy hiểm tánh mạng nhưng thuộc trường hợp cần cấp cứu nhẹ.
Có lần, tôi đang trong lớp học thì cảm thấy đau nhói liên tục ở hông trái bụng dưới, tôi bèn lái xe chạy tới văn phòng bác sĩ gia đình, gặp cô tiếp tân và nói rõ triệu chứng đau của tôi. Cô này chạy vô nói với bác sĩ, và ngay lập tức đưa cho tôi tờ giấy chuyển cấp cứu vì họ nghi ngờ đó là dấu hiệu của chứng viêm ruột thừa. Tôi nhờ bạn tôi đưa tôi vô cấp cứu, ngồi chờ một lúc vô khám, chụp chiếu đủ thứ, xong bác sĩ cấp cứu kết luận tôi không bị viêm ruột thừa, mà đau bụng do rối loạn tiêu hóa, cho cái toa gồm thuốc tiêu và thuốc giảm đau cầm ra pharmacy lấy thuốc xong rồi về nghỉ. Qua hôm sau tôi đi học lại bình thường.
Trường hợp cấp cứu nặng (ngất xỉu tại chỗ, đau ngực, khó thở, thương tích chảy nhiều máu, mất khả năng tự di chuyển…) thì không cần phải tới bác sĩ gia đình. Cầm điện thoại gọi ngay cho số 911 thì có xe ò í e hú còi chạy tới nơi rước bệnh nhân lên xe đưa tới trung tâm cấp cứu (Emergency Room) của bệnh viện gần nhất.
Theo luật liên bang, các văn phòng bác sĩ, trung tâm y tế, bệnh viện… phải cung cấp thông dịch viên tiếng Việt miễn phí nếu quý vị yêu cầu. Quý vị có quyền sử dụng tiếng mẹ đẻ của mình khi nói chuyện với nhân viên y tế, bác sĩ để dễ dàng mô tả các triệu chứng bệnh của quý vị.
Chi phí y tế
Theo thứ tự, tiền trả phí khám bệnh ở văn phòng bác sĩ gia đình thấp nhứt, kế tiếp là bác sĩ chuyên khoa, cấp cứu nhẹ, cuối cùng là phí Emergency Room cao nhứt.
Vì vậy, tốt nhứt là quý vị phải có bảo hiểm y tế. Người không có bảo hiểm vẫn được chăm sóc ở Emergency Room trong trường hợp nguy hiểm tánh mạng. Có điều vài tháng sau họ sẽ gởi hóa đơn yêu cầu quý vị thanh toán với con số khủng khiếp. Nếu quý vị không có tiền trả thì trình bày với bệnh viện (chứng minh thực tế quá nghèo), họ sẽ tự tìm kiếm các chương trình phúc lợi xã hội có thể chi trả hóa đơn điều trị của quý vị.
Y tế Mỹ là “cứu mạng trước, tiền sau”, ngược với y tế VN cộng sản “mạng sau, tiền trước”.
TPT
