Xứ sở hoa anh đào, nơi mấy cụ già bán rau cho vui vì trồng được quá nhiều. Họ có thể quăng những bó rau củ tươi xanh và cái rổ nhựa đựng tiền, bảng giá trước nhà rồi bỏ đi làm chuyện khác. Từng có lúc, chắc nằm mơ họ cũng không nghĩ, một vị khách lạ bước qua cánh cổng mở toang ấy, mắt không nhìn giàn hoa trên rào hay những thành phẩm xinh đẹp mà nghía… cái rổ tiền.
Hai chàng trai Việt đội nón cối tại Aichi đã được cụ bà người Nhật tặng lại mảnh vườn để thỏa đam mê trồng rau và dựng nhà
Năm 2024, cư dân mạng thế giới từng cay khóe mắt, truyền tay nhau nội dung tấm bảng dán trước cửa hàng tiện lợi Seven-Eleven: “Tại đây có du học sinh nước ngoài đang làm việc. Tiếng Nhật các bạn chưa rành, mong quý khách thông cảm và xin hãy cổ vũ họ”. Nhiều người Nhật đã từng lùi lại một bước trong những quy chuẩn khắt khe truyền thống, cởi mở đến mức tối đa để đón người lạ vào nhà bằng cách cho phép các tài liệu đa ngôn ngữ, cho phép các nhân viên nước ngoài được nghỉ ngày lễ lớn của họ, cho phép bận đồ truyền thống và nói tiếng mẹ đẻ trong giờ làm… Trong những người lạ đó, có rất nhiều người nói tiếng Việt.
Nhìn lại lịch sử di dân, người Việt trên bước đường tha hương vốn từng được thế giới che chở rất nhiều. Nếu ở Mỹ hay Canada thuở trước, những cánh thiên di đáp xuống sân bay với hai bàn tay trắng từng được dân bản xứ gom góp trả giùm tiền nhà tháng đầu, chở ra siêu thị sắm sửa từng cái xoong, cái chảo… Và Nhật Bản cũng là một “chốn quen” của những cánh thiên di Việt, vì gần hơn, (từng) dễ hơn. Ở những thành phố nhỏ như Aichi, cụ bà người Nhật hàng xóm từng sẵn sàng cho 2 cậu Việt Nam mới qua miếng đất trồng rau chà bá, hàng xóm chở máy móc và phân bón tới phụ gieo trồng, mùa đông tuyết trắng xóa thì lặng lẽ qua xúc tuyết giùm. Ở các cửa hàng tiện lợi hay quán Starbucks, những người quản lý kiên nhẫn chỉ từng nút bấm máy tính tiền, cho phép “đám nhỏ” chui vô sau quầy nói tiếng Việt với nhau đôi câu cho đỡ căng thẳng…
Bức ảnh dán trước cửa hàng tiện lợi Seven-Eleven: “Tại đây có du học sinh nước ngoài đang làm việc. Tiếng Nhật các bạn chưa rành, mong quý khách thông cảm và xin hãy cổ vũ họ…” – Nguồn @moe_0602
Sự bao dung đó cũng đã cắm rễ qua nhiều thế hệ. Từ thập niên 1960, thân phụ của bà Jiho Yoshimizu đã mở cổng chùa cho các tăng sĩ Việt Nam sang Nhật tu học có chỗ tá túc. Đến trận đại địa chấn và sóng thần kinh hoàng năm 2011, ngôi chùa Nisshinkutsu giữa quận Minato sầm uất của Tokyo lại dang tay cưu mang 86 người Việt suốt 1 tháng trời. Nối nghiệp cha, bà Yoshimizu lập nên Hiệp hội Hỗ trợ Tomoiki (hoạt động từ giai đoạn 2013-2014 và được công nhận chính thức là tổ chức phi lợi nhuận năm 2020). Suốt hơn 13 năm ròng rã, người phụ nữ Nhật được đám trẻ xa quê gọi bằng tiếng “Mama” thân thương ấy đã đỡ đầu cho hơn 15,000 người Việt: từ dạy tiếng, tìm việc, gỡ rối pháp lý khi bị bắt nạt, chăm sóc phụ nữ mang thai, cho đến việc nuôi ăn ở miễn phí khoảng 100 người mắc kẹt vì dịch COVID-19. Có những người Việt được bà giúp tìm đường sống, và có những người, khi không còn đường trở về, vẫn được bà giữ cưu mang. Trong khuôn viên chùa Nisshinkutsu, ngày ngày bà vẫn lặng lẽ nhang khói cho khoảng 155 bài vị của những người Việt vắn số nơi đất khách.
Khi sư cô Thích Tâm Trí thành lập chùa Đại Ân ở Honjo (tỉnh Saitama) vào tháng 1-2018 để làm chốn dung thân cho đồng bào sa cơ, lượng người tìm về mùa dịch COVID-19 tăng gấp 3 lần khiến ngôi chùa nhỏ rơi vào cảnh quá tải. Thấy vậy, ông Michio Tomita (72 tuổi) liền hiến luôn căn nhà của mình ở Nasushiobara (tỉnh Tochigi) để sư cô mở ngôi chùa Đại Ân thứ hai vào tháng 11-2021. Chính những người hàng xóm Nhật Bản tốt bụng ở địa phương đã gom góp sức lực, chạy vạy gỡ rối thủ tục và tài trợ tiền bạc. Nhờ điểm tựa vô giá ấy, hàng ngàn du học sinh và lao động mất việc đã có một mái nhà an toàn để thở phào và làm lại cuộc đời ở đất khách. Giữa đại dịch COVID-19 năm 2020, khi hàng quán đóng cửa hàng loạt, rất nhiều người Nhật như ông Masami Arashiro (55 tuổi), chủ quán Mitsuko Baaba no Daidokoro ở thành phố Naha (Okinawa), đã tự tay nấu và phát cơm miễn phí. Từ 50 phần mỗi ngày, đến ngày 25-4-2020, con số đã chạm mốc 1,000 phần/ngày. Trong hàng người chờ ăn cơm đó, có nhiều du học sinh người Việt như cậu Võ Đoàn Dũng (du học sinh ngành công nghệ thông tin, mất việc làm thêm từ tháng 3-2020). Cậu từng nói hộp cơm của ông Masami Arashiro khi đó là bữa ăn duy nhất giúp cậu cầm cự qua ngày. Cùng thời điểm ấy, Ngân hàng MUFG cũng phối hợp với Đại sứ quán Việt Nam trao tận tay 50,000 yên cho mỗi sinh viên trong hơn 1,000 em gặp khó khăn.
Một bà chủ vườn bán hồng với giá chỉ 100 yen (khoảng 63 xu Mỹ kim) mỗi túi, lại bị khách lấy mất 10 túi hàng trị giá khoảng 1,000 yen mà chẳng trả đồng nào. Vừa giận vừa tiếc công trồng trọt, bà viết một tờ giấy dán trước quầy, nhắc khách rằng “hồng đã bán rất rẻ, xin đừng lấy mà không trả tiền.” Dưới tờ giấy, bà còn vẽ một khung thoại răng cưa theo kiểu truyện tranh Nhật, biểu thị cơn giận dữ. – Nguồn: piyomichan
Những chuyện ấy chẳng đáng để dựng tượng đài, nhưng với những người trẻ vừa đặt chân đến xứ lạ, chúng giúp những ngày dài bớt lạnh lẽo. Cũng chính những điều nhỏ bé ấy chứng minh, trong mắt người Nhật, người Việt từng là một phần của Nhật Bản. Lạ thay, lòng tốt không khóa được lòng tham. Cái màng lọc ân tình đó đã rách toạc trước thói gian lận, trộm cắp có tổ chức và những đường dây cư trú bất hợp pháp, thậm chí là cú đoạt mạng chỉ vì vài đồng kẽm…
Phía sau những bản tin hình sự khô khốc đó là những lời tự biện hộ rất kỳ lạ của đồng bào ta: Bọn Nhật giả tạo, bọn Nhật khó tính, cảnh sát Nhật rảnh rỗi… Nước Nhật giàu mà, “chôm” một miếng thịt, trộm vài quả dưa lưới, hay cạy một cây ATM thì cũng chẳng xi nhê gì! (Cứ theo cái đà lý sự cùn ấy, chẳng lẽ nước Nhật đông dân nên giết một vài người cũng… không sao?!).
Ngày xưa, tôi từng tin rằng chẳng ai bước lên máy bay sang Nhật với ước mơ làm kẻ xấu, ăn trộm hay sống chui lủi bất hợp pháp. Nhưng khi dạo vào các hội nhóm người Việt ở Nhật, tôi thực sự rát mặt vì nhận ra mình quá ngây thơ. Có quá nhiều kẻ biết rõ là sai nhưng vẫn lao vào làm, thậm chí đem chiến tích “làm giỏi không bị bắt”, “làm giàu nhanh”, “khôn và lanh hơn người bản xứ” ra để vỗ ngực tự hào. Trách những ai tố cáo việc xấu của họ là kẻ phản bội, là những người độc ác… Mới đây thôi, hàng chục clip lan truyền trên mạng còn cho thấy cảnh những “đồng bào” tại Nhật tự quay quá trình trèo tường trộm trái cây, mặc đồ bộ đội ăn cắp heo, bắt cóc mèo làm thịt bán, đổ mắm tôm vào áo rồi lên tàu điện ngầm để quay phim phản ứng của người Nhật… khoe như những chiến tích vẻ vang. Xem mà vừa buồn nôn vừa kinh hoàng.
Nguồn: Japan Confessions
Người Nhật có thể rộng lòng với một người ngoại quốc chưa rành tiếng nói, chưa quen phong tục, thậm chí chưa có nổi một chỗ ở. Sự tử tế luôn được xây trên nền tảng của luật lệ và cảm giác an toàn. Khi nỗi sợ hãi vượt qua ngưỡng chịu đựng của lòng hiếu khách, phản ứng tự vệ sẽ lập tức kích hoạt. Và, đầu tiên, người Việt được thấy tiếng mẹ đẻ khắp nơi, nhưng tại các bảng cảnh cáo “xin đừng ăn trộm”, “xin hãy ý thức”. Tiếp theo, những ánh nhìn né tránh, những lời từ chối khéo khi người ta biết bạn mang quốc tịch “ấy”.
Giọt nước tràn ly ấy chảy khắp ngõ ngách của xã hội và cuối cùng đã biến thành những con số lạnh lùng trên nghị trường. Ngày 27-10-2026, tại phiên họp Ủy ban Tư pháp Thượng viện Nhật Bản, nghị sĩ Haruo Kitamura thuộc Đảng Bảo thủ Nhật Bản gọi thẳng tên Việt Nam lên bàn nghị sự. Ông đưa ra một phép đối chiếu nhức nhối: tính đến giữa năm 2025, người Việt chiếm 18.2% trong nhóm khoảng 3.49 triệu người nước ngoài cư trú, nhưng lại chiếm tới 32.6% tổng số lượt người nước ngoài tại Nhật bị cảnh sát còng tay. Chễm chệ đứng nhứt bảng, bỏ xa (gấp đôi luôn) anh hàng xóm Trung Quốc (16.1%).
Nguồn: nihon news
Nghị sĩ Kitamura đề nghị chính phủ Nhật phải điều tra xem những người Việt phạm pháp xuất thân từ tỉnh/thành phố nào của Việt Nam; nếu tỉnh nào có tỷ lệ tội phạm đặc biệt cao thì ngưng tiếp nhận người từ tỉnh ấy, thậm chí cân nhắc siết chặt hoặc ngưng tiếp nhận trên phạm vi rộng hơn. Vì nhân quyền, Bộ trưởng Tư pháp Takashi Yamashita phản hồi rằng rất khó cấm cửa đồng loạt theo quê quán mà phải xét duyệt từng cá nhân, nhưng ông không phản đối việc thu thập dữ liệu và phân tích nguyên nhân. Thực tế, kịch bản này không hề mới: trước đây, các chương trình lao động sang Hàn Quốc hay Nhật Bản đã từng phải lập “danh sách đen”, tạm dừng tuyển chọn tại hàng loạt huyện thuộc Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Hải Dương… vì tỷ lệ bỏ trốn quá cao.
Những người ở Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Hải Dương… luôn tự hào về gốc gác quê quán của mình. Họ không cho người ta xài xể, nhắc tới cũng là xúc phạm. Nhưng chính họ đã làm gì để cái tên quê quán ấy trở thành một từ khóa dễ dàng bị đưa vào “danh sách đen”?
Khi bạn mắc mưa dọc đường, người ta đưa cho bạn một cây dù. Chuyện sẽ đẹp như một bài thơ nếu vào ngày nắng ráo, bạn đem trả lại kèm theo một cái cúi đầu hàm ơn. Nhưng đời không như là mơ, vài người, hễ ngày nắng lên là họ xách cây dù ra, đi thẳng tới… chợ trời bán tống bán tháo (tiện tay… thó luôn đôi dép trước hiên nhà người từng cho mình mượn dù, khi ghé ngang trên đường ra chợ). Thế là từ đó, những người đến sau đành chịu ướt từ đầu tới chân, còn thủ phạm thì đã có tiền mua áo mưa.
DU
