Có những câu chuyện khép lại khi hung thủ lộ diện, nhưng cũng có những câu chuyện hung thủ hiện ra từ đầu, và người bất an suốt câu chuyện là độc giả. Ví dụ như câu chuyện trong “Sự hy sinh của nghi can X” (Yogisha X no Kenshin) của Higashino Keigo.
Nguyên tác và bút phát thật của tác giả vẫn là hay nhất so với những tóm tắt trên – Nguồn: goodreads.com
Câu chuyện xảy ra vào đầu những năm 2000, khi Yasuko sống cùng con gái Misato trong một khu chung cư cũ. Đã ly dị, đã dọn đi, bà vẫn không thoát khỏi Togashi, gã chồng cũ quen vòi tiền và dùng nắm đấm để giải quyết những điều không vừa ý. Một lần gã tìm tới, cuộc xô xát biến thành án mạng. Để cứu con khỏi trận đòn, Yasuko siết cổ Togashi bằng dây điện cho tới khi gã đứt bóng. Khi hai mẹ con còn run rẩy trước cái xác, tiếng gõ cửa vang lên.
Đó là Ishigami – ông thầy giáo dạy Toán cấp 3, kẻ sống ở căn phòng sát vách. Ishigami vốn là một kỳ tài toán học, nhưng trải qua biến cố nên chọn nương mình trong một đời sống tẻ nhạt. Ông đã từng muốn quyên sinh, cho đến cái ngày nụ cười hiền lương của cô hàng xóm mới tới Yasuko. Nhờ mỗi ngày thấy mẹ con cô vun vén cuộc sống, đã thắp lên một đốm sáng le lói trong cõi lòng u uất của ông. Yasuko chưa từng làm gì cho ông, nhưng ông tin bản thân đã hàm ơn người đàn bà đó. Nên bây giờ, đến lượt Ishigami trả ơn.
Ông dặn dò mẹ con Yasuko ngày hôm sau cứ thản nhiên đi coi xi-nê, đi ăn uống, dạo phố phường, xuất hiện ở những nơi có người nhớ mặt. Họ răm rắp nghe lời, hoàn toàn mù tịt về chuyện tương lai, nhưng cũng không còn cách nào khác.
Chỉ vài ngày sau, cảnh sát vớt được một cái xác trần truồng bên bờ sông. Khuôn mặt nạn nhân bị đập nát bét, dấu vân tay bị thiêu rụi bằng súng phun lửa, hung thủ rõ ràng muốn xóa sạch mọi dấu vết nhận dạng. Thông qua chiếc xe đạp mướn vứt lại trên bờ, sở cảnh sát nhanh chóng tra ra danh tánh kẻ xấu số: Togashi, kẻ thất nghiệp vừa mướn phòng tại một nhà trọ gần khu nhà của Yasuko. Đương nhiên, mũi dùi nghi vấn lập tức chĩa vào người vợ cũ. Nhưng điều làm giới điều tra điên đầu là Yasuko sở hữu những bằng cớ vắng mặt hoàn hảo. Mọi mốc thời gian gây án đều trùng khớp với lúc mẹ con cô đang ngồi trong rạp xi-nê, có cuống vé rành rành, có nhân chứng giáp mặt. Lời khai trơn tuột, bằng cớ là sự thật rành rành, cộng thêm vẻ ngoài yếu đuối của hai mẹ con đã khiến cảnh sát chùn bước.
Những tưởng hồ sơ vụ án sắp bị đóng bụi, thì số phận lại sắp đặt cho Ishigami đụng mặt Giáo sư Vật lý Yukawa – cố vấn của sở cảnh sát, cũng là bạn học cũ, và là kẻ rất ngưỡng mộ thiên tài toán học Ishigami. Khi biết bạn mình là hàng xóm của Yasuko, Yukawa đã lo lắng cho một sự thật giả định. Cuộc đấu trí thầm lặng giữa hai thiên tài bắt đầu nhen nhóm.
Đêm nọ, Ishigami bất thần gọi điện cho Yasuko, tuyên bố cắt đứt liên lạc và dặn dò cô về những chiếc phong bì: mấy cái màu trắng hãy giữ lại sẽ giúp ích cho bản thân, cái màu nâu coi xong phải tức tốc thủ tiêu. Khi mở những phong bì trắng, Yasuko rụng rời tay chân. Trong đó là những bức ảnh cô bị chụp lén khi cô đi hẹn hò với bạn khác giới, kèm những lời lẽ hăm dọa. Từ chỗ hàm ơn, một nỗi ghê tởm trào lên trong lòng người đàn bà. Cô ngỡ ông thầy Toán hiền lành hóa ra cũng chỉ là một gã hàng xóm biến thái, một phiên bản tồi tệ khác của thằng chồng cũ thối tha.
Khi cô khóc sưng mắt vì tự trách bản thân quá tin người, tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa thì Ishigami hiên ngang bước vào bót cảnh sát tự thú. Anh ta nhận mình là kẻ bám đuôi si tình, vì ghen tuông và muốn bảo vệ Yasuko nên đã siết cổ Togashi, đập nát mặt nạn nhân để phi tang. Cảnh sát tìm thấy mọi tang chứng ở nhà anh: sợi dây điện, thiết bị nghe lén bức vách. Kèm với những bì thư ở nhà Yasuko, mọi chứng cứ đã ăn khớp một cách hoàn hảo với kịch bản của kẻ tội phạm biến thái.
Sau khi cảnh sát rời đi, Yasuko mới nhớ ra còn một bức thư mà Ishigami từng yêu cầu, ngay sau khi xem xong thì phải lập tức tiêu hủy. Yasuko mở bức thư và ngỡ ngàng với nội dung: “Yasuko, sau khi đọc xong bức thư này, xin hãy lập tức tiêu hủy. Tiếp theo, hãy làm theo những gì tôi nói. Cô nói với cảnh sát rằng cô đã bị ai đó theo dõi. Đưa những thứ trong phong bì trắng cho cảnh sát nhé. Sau đó, như trước đây, dù cảnh sát hỏi bất cứ câu hỏi gì, xin hãy trả lời thành thật là được. Như vậy sẽ có thể bảo vệ hai mẹ con.”
Hóa ra, sự ghê tởm mà cô đã trút lên đầu ông cũng nằm trọn trong những bước tính toán chi li. Ishigami đã tự biến mình thành cặn bã trong mắt người đời, chỉ để Yasuko có thể quang minh chánh đại đóng vai nạn nhân mà sống tiếp.
Lúc mọi người bị Ishigami quay vòng vòng trong bài toán của mình, thì Giáo sư Yukawa lại tỉnh táo nhất. Ông nhận ra một sự thật kinh khủng hơn: Cái xác bên bờ sông hoàn toàn không phải là gã chồng cũ tệ lậu Togashi!
Sự thật hé lộ: Để tạo ra một bằng cớ vắng mặt cho mẹ con Yasuko, Ishigami đã phi tang thi thể của Togashi xuống cống ngay trong ngày ông ta chết – mùng 9. Sau đó mướn một ông lão vô gia cư tới ngủ ở nhà trọ của Togashi nhằm để lại dấu vết sinh học ở đó. Rồi dẫn dụ ông vô gia cư mướn xe, cùng đi dạo bờ sông và… siết cổ ông lão, ngụy tạo cái xác thành Togashi. Vì Togashi là con người hữu hình – có giấy tờ, có danh tánh, còn ông lão vô gia cư thì không.
Nói một cách dễ hiểu: mẹ con Yasuko giết Togashi vào ngày 9. Nhưng cái xác cảnh sát tìm thấy là của người vô gia cư bị Ishigami giết vào ngày 10. Mẹ con Yasuko có bằng chứng ngoại phạm tuyệt đối vào ngày 10, nên cảnh sát điều tra mãi vẫn hoài công. Do thời đó khoa học kỹ thuật chưa phổ biến, cách cảnh sát lấy dấu vết còn thô sơ nên Ishigami đã dễ dàng qua mặt bằng các chứng cớ đơn giản.
Lúc này, Yukawa lại là người khó xử nhất. Ông biết, nếu vụ án này được làm sáng tỏ thì kết cục chắc chắn sẽ bị lật lại, người bạn khốn khổ của mình sẽ không đồng ý. Nhưng để sự thật trôi đi như vậy thì ông không cam tâm. Vì vậy, Yukawa không nói thẳng với sở cảnh sát mà tìm tới Yasuko với danh nghĩa của một người lạ và nói ra toàn bộ sự thật…
Sau mưa, nhiều người ở VN đang thành “Engineer”vì ngập
Ngay khi cảnh sát tin lời Ishigami và khép lại hồ sơ mẹ con Yasuko, áp giải Ishigami vào trại giam, còn Ishigami đinh ninh rằng người mình yêu đã được an toàn, thì Yasuko lại tự nhiên có mặt.
Sau khi nghe Giáo sư Yukawa kể lại toàn bộ, biết rằng Ishigami đã tước đoạt mạng sống của một người vô tội và tự hủy hoại danh dự bản thân chỉ để đổi lấy bình yên cho mẹ con mình, lương tri Yasuko sụp đổ. Cô không thể ôm cái hạnh phúc được đắp bằng máu và nước mắt ấy mà sống tiếp. Cô đầu thú.
Khoảnh khắc nhìn thấy Yasuko tại sở cảnh sát, Ishigami đã gầm lên một tiếng tru thê lương, xé nát linh hồn. Vì mọi tính toán và sự hy sinh của ông đã vỡ vụn.
Cuốn sách khép lại, nhưng cuộc khẩu chiến giữa các độc giả nổ ra dữ dội.
Phe thì xót xa, rủa xả sự thú tội của Yasuko. Họ nổi giận giùm Ishigami. Đã chịu từng ấy đau đớn, đã chu toàn đến thế, sao bà còn phụ lòng ông? Người vô gia cư cũng chết rồi, thú tội có làm ông ta sống lại đâu. Thôi thì ít nhất phải giữ được hai mẹ con, cho sự hy sinh còn chút ý nghĩa. Nhưng phe khác lại gật gù, cho rằng nếu Yasuko dửng dưng sống tiếp trên đống xác người, bà đã biến thành một ác phụ tàn nhẫn, làm ô uế chính bức tượng đài thánh thiện mà Ishigami đã cất công thờ phụng.
Nhưng cũng có người hỏi: Liệu Ishigami đang hy sinh cho Yasuko, hay đang ép uổng bà phải nhận một món nợ ân tình không thể nào trả nổi? Sự hy sinh của ông hàng xóm tuy vĩ đại (với hai mẹ con) nhưng lại được xây dựng trên máu của một kẻ vô tội khác (người vô gia cư). Ishigami muốn trao cho Yasuko chiếc chìa khóa mở cửa cuộc đời mới, nhưng lại vô tình nhốt bà vào một nhà lao tăm tối hơn vạn lần. Ông tước đi quyền lựa chọn của Yasuko, biến bà thành kẻ mang nợ máu mà không hề báo trước.
Khép sách, ta còn nghe bên tai tiếng gào của Ishigami, còn tức anh ách vì lúc nào cũng thấy nước mắt Yasuko, còn phục khả năng phá án của Yukawa, còn tội nghiệp cho tương lai cô gái vị thành niên Misato khi gần như mồ côi cha mẹ. Ta nhớ rất rõ ai đã hy sinh vì tình yêu. Ta biết ai được yêu. Nhưng, sinh mạng của ông lão vô gia cư đã trôi tuột đi mất, ngay từ lúc ông xuất hiện. Trong tiểu thuyết, Ishigami gọi ông ta là “Engineer” (kỹ sư) sau khi thấy ông đọc tạp chí kỹ nghệ; mặc áo sơ mi, tóc cắt ngắn, cạo râu. Vài chi tiết nhỏ cho thấy một đời sống vẫn được chăm chút, có hy vọng le lói tới tương lai… nhưng khi bước vào kế hoạch của Ishigami, ông chỉ còn giá trị của một thi thể. Không ai cần hỏi ông có bằng lòng góp mạng mình vào thiên tình sử này không. Ông đã được chọn vì sự vắng mặt của ông ít làm ai bận tâm. Không gia đình, không bằng hữu, phận bèo bọt đó chìm trong câu chuyện như thân phận hàng tỉ thân phận yếu thế đang ngày ngày bị nuốt chửng và lãng quên dưới đáy sâu của xã hội ngoài kia.
DU
Bà Tám ở Sài Gòn
