Ai cứu phao cứu sinh?

Xã hội nhiễu nhương, mỗi sáng mở báo, đập vào mắt người ta hằng hà sa số những câu chuyện kẻ tìm đến cái chết và người gieo rắc cái chết. Lẩn khuất giữa cõi nhân sinh hỗn mang ấy, may mắn là tình người và sự tử tế vẫn bền bỉ bám rễ. Tôi viết những dòng này khi bản thân đang lầm lũi cố bước qua một khúc quanh nghiệt ngã, nhưng trong lồng ngực lại nặng lòng hàm ơn. Chính sự tử tế của người dưng, giúp tôi còn thấy nợ đời hết sức. Mỗi bận bát phố ngang qua dòng sông Sài Gòn… cái ý nghĩ trốn chạy cuộc đời đã sóng sánh hơn, không cuồn cuộn như xưa.

Phao cứu sinh, ai cứu phao cứu sinh? – Nguồn: Facebook

Một kẻ tâm lý yếu mà hay ra gió như tôi, khi đọc về những người tìm tới cái chết cũng có nỗi đồng tình nhỏ. Và tôi luôn cảm động trước sự tử tế của những người “thấy kẻ muốn chết mà còn ráng cứu” hay bị cư dân mạng chê trách. Biết đâu, có nhiều lúc chỉ vì một câu hỏi thăm, một cái ôm cũng là chiếc phao cứu sinh màu nhiệm nhất. Hai câu chuyện dưới đây, không có kết quả tốt đẹp ngay, nhưng đã lan truyền sự tốt đẹp đi muôn hướng… cứu được niềm tin của hàng triệu trái tim đang đập xìu xìu ểnh ểnh vì những thị phi báng bổ niềm tin khác. Và cũng cứu được nhiều cái… phao cứu sinh đang kêu cứu trong tay kẻ trộm vặt.

Rạng sáng ngày 6-1-2026, sương lạnh còn giăng kín cầu sông Ba (xã Sơn Hòa, tỉnh Đắk Lắk), một thanh niên 23 tuổi bất thần gieo mình xuống nước. Ông Tr.V.Đ., 43 tuổi, thấy sự chẳng đành liền lao theo cứu đồng hương. Buồn thay, kẻ muốn chết sau đó lại được một ngư dân gần đấy vớt lên vẹn toàn, còn người muốn giành giật sự sống cho đồng loại lại bị hà bá nuốt chửng. Đến 9 giờ 30 sáng, thân xác ông Tr.V.Đ. mới được tìm thấy…

8 tháng sau, bi kịch lặp lại. Sáng 12-9-2026, Thiếu tá quân đội Trần Văn Tùng (sinh năm 1987, Hưng Yên) đang trên đường trở về đơn vị thì ngang qua cầu Bo vắt qua sông Trà Lý. Trên thành cầu, một thanh niên tên Lộc đang giằng co với mẹ già đòi tự vẫn vì bệnh nan y. Ráng khuyên can hết lý lẽ, anh Tùng và người dân tưởng như đã can được Lộc, nên anh Tùng nói để lấy xe, chở Lộc về nhà. Nhưng ngay lúc anh Tùng quay đi lấy xe, người thanh niên tuyệt vọng đó đã gieo mình xuống sông. Có lẽ là biết bơi, anh Tùng cởi phăng quân phục, lao xuống. Dầu anh Tùng đã tiếp cận người đang chới với, nhưng dòng nước hôm đó hung hãn quá. Cả hai bị cuốn đi bặt tăm.

Hình ảnh cuối cùng của thiếu tá Tùng và thanh niên Lộc bên thành cầu, được người dân xung quanh chụp lại – Nguồn: Facebook

Ngày hôm sau, thi thể hai người lần lượt được tìm thấy… Có rất nhiều người trên cầu hôm ấy, nhưng nào phải ai cũng sành sỏi nghề bơi lội. Đám đông nhìn xuống mặt nước mà thở dài: “Giá như lúc ấy, trên thành cầu Bo có sẵn vài chiếc áo phao…”

Xem thêm: Không phải ở Việt Nam

Nước Việt ta, từ thuở mở cõi xa xưa đã là xứ sở mưu sinh bên bến nước. Ta sở hữu 8,781 km² mặt nước nội địa, đường bờ biển uốn lượn dài hơn 3,260 km và vùng lãnh hải rộng trên 1 triệu km². Thế nhưng, tỷ lệ người dân tường tận kỹ năng sinh tồn dưới nước quá ít, chỉ vài năm gần đây mới có những bài viết, những chương trình khuyến khích học bơi, nhưng cũng là quá trễ… Sông nước hiền hòa bao bọc quê hương, cũng là nấm mồ lạnh lẽo chôn vùi biết bao phận người bởi những tai nạn vô ý hay những phút bế tắc muốn khước từ cõi sống.

Báo cáo của WHO Việt Nam công bố năm 2025 cho hay, chỉ riêng năm 2021, có 4,019 người chết đuối, trong đó 40% là trẻ em dưới 14 tuổi. Tài liệu của Bộ Y tế Việt Nam cho hay, giai đoạn 2021-2025, trung bình mỗi năm dòng nước đã cướp đi sinh mệnh của hơn 1,800 đứa trẻ… Không chỉ tự tử, số liệu chứa những đứa trẻ đi tắm sông không về, những đứa trẻ đi chơi và té xuống nước, những đứa trẻ ở miền sông nước nhưng chỉ biết bơi chó, bơi theo bản năng và sự may mắn… Và các tai nạn trong du lịch sông nước, khi các công ty lữ hành không nhắc nhở kỹ hành khách mặc áo phao. Từng sự kiện đều cướp đi sinh mạng đồng bào lai rai.

Những kẻ trộm vặt bị người dân quay phim, chụp ảnh, thậm chí đối chất trực tiếp – Nguồn: Facebook

Ngay sau sự ra đi vì cứu người của Thiếu tá Tùng, một mạnh thường quân ở Hưng Yên đã dốc hầu bao mua 200 chiếc áo phao treo dọc thành cầu, kèm theo lời khẩn khoản in rành rành: “Phao cứu người. Xin đừng lấy trộm”. Nhiều tỉnh khác cũng rục rịch tuyên truyền về tầm quan trọng của những cái phao bên bờ kênh, bờ sông… Nhưng chưa đầy 1 tuần sau, tại nhiều nơi như Hải Phòng, 100 áo và phao cứu sinh vừa được treo trang trọng tại 24 cây cầu đã bị mất trộm lai rai. Hình ảnh của những kẻ trộm vặt được đưa lên mạng trong sự bất lực của người quay phim, chụp ảnh.

Xem thêm: Những con chim sẻ về đâu khi qua đời

Vàng son, ngọc ngà, hay những cổ vật… nằm yên trong két sắt đã đành. Một chiếc áo phao giá chừng ba tô phở, đáng lẽ phải nằm hớ hênh trên thành cầu để sẵn khi hữu sự… Vậy mà sau nhiều ca ăn cắp vặt, phải ngoan ngoãn nằm trong tủ kính. Cái tủ kính đó được khuyên rằng nên “khóa” bằng camera sắt nét chứ không chỉ mổi ổ khóa bình thường, có nơi còn nhốt phao cứu sinh kiên cố bằng lưới sắt, kèm theo vô số lời cảnh báo nghiêm khắc. Thay vì giựt ra cái một khi có chuyện, giờ đây người ta lo lắng về việc khi hữu sự thì sẽ đập tủ hay gọi cho ông phường kêu mở khóa… Nhiều người còn lo lắng, xưa chỉ mất cái áo phao, nay có khi mất cả cái áo phao và cái tủ kính đựng áo phao không chừng! Cái áo mà có tri giác chắc nó cũng thấy nặng nề khi bỗng mang vác trên vai 2 sứ mạng cắc cớ: cứu người dưới nước, và tự bảo toàn “thân thể” của chính nó trên bờ trước khi được “ra tay nghĩa hiệp”. Nhiều cư dân mạng hiến kế: “Cứ làm riêng một màu khác cho áo phao cứu sinh”, “Hãy in chữ ‘Áo phao ăn trộm’ bằng loại mực không tẩy được lên lưng áo” để ai mang đi bán hay mang đi khỏi nơi cứu hộ, sẽ biết “dấu” ngay…

Bạn nghĩ những kẻ trộm vặt có sợ những cách đối phó được bày vẽ ở trên không? Ở cái xứ mà lên máy bay thấy mền gối, búa thoát hiểm cũng nhét vội vào túi nải mang về, có vài vụ xử làm gương rồi. Ra công viên thì hoa kiểng, thùng rác bị “bứng gốc”. Mấy ông mấy bà ve chai đi ngang nhà người ta, dòm trước ngó sau xong thấy đôi dép rách để hớ hênh cũng thản nhiên lượm mất, hễ gặp thau chậu thì thẳng chân đạp cho bể rồi tống vào bội sau lưng. Hôm rồi, bạn tôi mới đăng bài than thở, tủ đựng đồ sơ cứu y tế trong xưởng sắt của nó phải bổ sung hàng tuần. Dầu công nhân làm ăn rất kỷ luật và rất ít ai phải dùng tới túi cứu thương, nhưng thuốc đỏ, băng gạc, trụ sinh để sẵn cho công nhân cứ “bốc hơi” miết. Chẳng lẽ phải lắp camera hay cử người ngồi canh cả cái tủ thuốc cá nhân khi xưởng có trăm công ngàn việc?

Các trang báo mạng thông báo “Đồ của nhà nước rồi nhé!”, nhưng những kẻ trộm vặt có ngán không? – Nguồn: Facebook

Văn hóa tiêu dùng và lăng kính quảng cáo trong nước dường như cũng phản chiếu trọn vẹn cái nếp nghĩ phòng thủ của từng quốc gia. Tư bản chuộng quảng cáo vali chịu lực ném bạo lực, xe hơi êm ái, bảo hiểm tận răng. Còn xứ ta lại mê mẩn quảng cáo ba lô chống rạch trộm, xe hơi đệm gioăng cao su lội nước ngập bền bỉ…

Xem thêm: Ai soán ngôi AI?

Nhìn ra thế giới mà thèm thuồng. Ở Anh quốc, máy khử rung tim (AED) giá hàng ngàn bảng Anh từng bị đặt mã khóa, nay được giới chức y tế khuyến nghị mở toang, vì mỗi giây bẻ khóa là tước đi cơ hội sống của nạn nhân, trong khi tỷ lệ mất cắp chẳng đáng là bao. Pháp, Mỹ, Singapore hay Thái Lan đều yêu cầu phương tiện cứu sinh đặt ở những vị trí phơi trần, dễ thấy, dễ lấy nhất. Lấy dùng rồi trả lại cho người sau. Không phải ở xứ người chẳng có kẻ gian, mà sự khác biệt căn cốt nằm ở giáo dục và sự vận hành trơn tru của luật pháp. Còn ở ta? Lắp định vị GPS cho một cái áo phao một-hai trăm ngàn thì chi phí duy trì, thay pin còn tốn kém gấp 10 lần giá trị của nó. Liệu có khả thi và có cơ quan nào chịu bỏ công sức ra làm ngày dài tháng rộng?

Bởi vậy, ngày đáng mừng nhất không phải là ngày toàn dân biết bơi hay không ai còn muốn tự tử, vì quá viển vông. Tôi nghĩ, ngày đáng mừng là ngày một người Việt có thể bình thản đi ngang cái phao cứu sinh treo ngoài thành cầu, và… quên nó đi. Không một ai cất giấu lòng trắc ẩn cho cái áo phao đó. Không một ai phải khắc khoải với câu hỏi: Đến bao giờ những chiếc phao trên cầu không còn cần “bảo vệ”?