Xông đất – một phong tục cũ kỹ mà quen thuộc, từng khiến người ta hồi hộp từ khoảnh khắc Giao thừa đến tận sáng Mùng Một. Giữa những niềm tin về vía tốt – vía xấu, hợp tuổi – kỵ tuổi, tôi chợt nhận ra: thứ còn sót lại sau bao mùa Tết không hẳn là may rủi, mà là cảm giác được gõ cửa nhà nhau bằng sự tử tế, để mở ra một năm mới nhẹ nhõm lòng người.
Những ngày này, khi Tết Nguyên Đán lại sắp gõ cửa quê nhà, mạng xã hội bỗng rộn ràng đến lạ. Người ta chia sẻ đủ thứ: từ cách bày mâm ngũ quả cho đúng “chuẩn phong thủy”, đến những clip hướng dẫn chọn người xông đất sao cho vừa hợp tuổi gia chủ, vừa “mở vía” làm ăn, tài lộc, phúc đức cả năm. Càng gần Tết, những bài viết ấy càng nhiều, càng chi tiết khiến không khí Tết như được khuấy lên bằng một thứ hồi hộp rất riêng – thứ hồi hộp của niềm tin.
Xông đất, hay xông nhà, là một tập tục lâu đời của người Việt. Người đầu tiên bước chân vào nhà sau thời khắc giao thừa được tin rằng sẽ mang theo “vía” của mình, ảnh hưởng đến vận may, tài lộc, thậm chí cả bình yên của gia chủ trong suốt một năm. Gặp người hợp tuổi, hợp mệnh thì coi như năm mới “thuận buồm xuôi gió”. Ngược lại, nếu chẳng may gặp người bị xem là khắc tuổi, gia chủ có thể nơm nớp lo âu, sợ cả năm lận đận.
Cái chuyện hợp – khắc ấy, nghe qua đã thấy rối rắm. Nào là mệnh Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ, nào là tam hợp – tứ hành xung, nào là tuổi con giáp xung khắc nhau. Một hệ thống niềm tin phức tạp mà chỉ cần sơ sẩy là… mất vui mấy ngày Tết.
Tôi biết đến tục xông đất từ khi còn rất nhỏ, qua những câu chuyện của bà ngoại, của mẹ và của những người phụ nữ lớn tuổi trong nhà. Các bà nói về chuyện xông nhà với vẻ nghiêm túc như thể đó là một việc không thể xem nhẹ. Nhưng tôi thì khác. Từ bé, tôi đã là đứa “vô thần”, không mấy tin vào những điều bị gọi là mê tín. Với tôi, Tết là để vui, để sum họp, để nhẹ lòng, chứ không phải để lo lắng xem ai bước vào nhà mình trước, ai nên đến, ai nên tránh.
Có những kỷ niệm về xông đất đến giờ nghĩ lại vẫn thấy lợn cợn. Như cái Tết nọ, tôi theo mấy anh chị em họ đến chúc Tết một gia đình quen biết vào sáng Mùng Một. Trước khi bước vào, tôi nghe mọi người xầm xì, rồi thống nhất để anh Hoàng – người đàn ông được xem là thành đạt nhất trong họ – đi vào trước để “lấy hên” cho gia chủ. Dù mọi người nói với nhau bằng giọng vui vẻ, tự nhiên nhất có thể, nhưng tôi vẫn cảm thấy có gì đó gượng gạo. Như thể niềm vui chúc Tết bỗng dưng bị đem ra cân đo, đong đếm bằng sự may rủi, bằng niềm tin và cả sự nghi ngờ.
Hay lần khác, bà hàng xóm lớn tuổi dặn đứa cháu trai hợp tuổi với bà phải ra khỏi nhà ngay sau giao thừa, rồi quay lại để… tự xông đất nhà mình. Bà làm việc ấy rất nghiêm túc, như một nghi thức bắt buộc để yên tâm cả năm. Không dưng tôi bỗng nghĩ đến những người vô tình ghé thăm ai đó sáng Mùng Một, mang theo lời chúc và cái tâm chân thành, nhưng lại bị xem là “không hợp vía”. Không biết nếu họ hay, họ có chạnh lòng không, có thấy mình là người không được mong đợi trong niềm vui buổi sáng đầu năm của người khác hay không.
Bảo Huân
Chưa hết, xông đất còn đi kèm đủ thứ yêu cầu. Nếu được “xi nhan” trước, người xông nhà phải dậy sớm, đi thật nhanh để không “đụng hàng” hay bị chậm chân hơn ai khác. Quần áo phải sáng sủa, tươm tất. Màu trắng, màu đen – những màu gắn với tang tóc – bị kiêng kỵ tuyệt đối. Tết, đáng lẽ là lúc người ta được thảnh thơi, thân an tâm lạc, lại vô tình trở thành lúc lo âu cho những toan tính nhỏ nhặt.
Từ ngày sang Mỹ, tôi không còn nghe ai nhắc đến chuyện xông đất nữa. Ở xứ sở này, người ta đón năm mới bằng lịch dương, bằng pháo hoa, bằng champagne và những cái ôm. Không ai hỏi tuổi, không ai xét mệnh, không ai để tâm xem ai là người đầu tiên bước vào nhà mình sau thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Sự tiện lợi, phóng khoáng của đời sống hiện đại khiến những quan niệm âm lịch dường như không còn chỗ tồn tại.
Vậy mà lạ thay, mỗi lần nghĩ về chuyện xông đất, tôi lại thấy nhớ. Nhớ những mùa Tết cũ, nhớ con đường cũ trước nhà, nơi mới sáng Mùng Một đã nghe tiếng xe dừng trước nhà nhau rộn rịp, tiếng gọi nhau í ới, tiếng chúc Tết rộn ràng từ ngoài cửa. Nhớ cái cảm giác hồi hộp khi có người gõ cửa đầu năm, dù hợp hay không hợp tuổi, lòng vẫn rộn lên một niềm vui rất thật. Một phần tâm hồn tôi, có lẽ đã gửi lại nơi đó – trong những tập tục vừa đáng yêu vừa rắc rối của Tết Việt.
Dân mình thường nói “có kiêng có lành”. Tôi nghĩ, cốt lõi của việc xông đất không nằm ở chuyện vía tốt hay xấu, hợp tuổi hay khắc tuổi mà ở nhu cầu rất người: được gặp gỡ, thăm hỏi nhau sau một năm thong dong hay tất bật, được chia sẻ niềm vui mở đầu một năm mới bằng mối quan hệ chân thành (vì những người không thân thiết sẽ không gặp nhau chúc Tết vào những ngày đầu năm). Người xông đất mang theo lời chúc tốt lành, gia chủ đón khách bằng sự cởi mở – đó là một cuộc gặp gỡ không chỉ đem lại hy vọng cho chủ nhà mà còn thắt chặt mối thâm tình giữa đôi bên.
Nếu ai đó tin rằng việc chọn người xông nhà sẽ giúp mình an tâm hơn khi bước vào năm mới, thì niềm tin ấy cũng không có gì đáng trách. Niềm tin, suy cho cùng, đôi khi chỉ là một chiếc phao tinh thần giúp con người ta bớt lo âu trước cuộc sống đầy áp lực, bất trắc.
Còn tôi, dù không thật sự tin vào ý nghĩa tâm linh của việc xông đất, vẫn xem đó là một tập tục đẹp, một mảnh ký ức không thể thay thế của những mùa Tết xưa. Giữa cuộc sống xa quê, xa Tết, mỗi lần nhớ đến chuyện xông đất, tôi lại thấy lòng mình dịu lại. Hóa ra, thứ tôi nhớ không phải là chuyện may hay rủi, “nặng vía” hay “nhẹ vía” mà là cảm giác vui vẻ khi được gõ cửa nhà ai hay mở cửa cho ai đó vào ngày đầu năm mới bằng sự ấm áp, để bắt đầu một năm mới với nhiều hy vọng, yêu thương hơn.
VL
