Trong không khí rộn ràng của Tết Nguyên Đán, bên cạnh bánh chưng, bánh tét, hay mâm cỗ sum vầy, tục mừng tuổi – hay còn gọi là lì xì – là một nét đẹp văn hóa không thể thiếu. Những phong bao nhỏ trao tay đầu năm không chỉ mang giá trị vật chất, mà còn gửi gắm lời chúc phúc, niềm tin và hy vọng cho một năm mới an lành.
Trong xã hội Việt Nam ngày xưa, mừng tuổi không đặt nặng về số tiền. Người lớn thường cho trẻ em vài đồng xu hay tiền mệnh giá nhỏ, chủ yếu mang ý nghĩa tượng trưng, và thường là số lẻ với chủ ý là tiền sẽ dư mãi ra. Quan trọng hơn cả là lời chúc: trẻ thêm tuổi mới, ngoan ngoãn, học hành tấn tới; người cao tuổi mạnh khỏe, sống lâu. Bởi vậy, tên gọi “mừng tuổi” mang ý nghĩa chúc phúc rõ rệt, nhấn mạnh giá trị tinh thần hơn vật chất. Một số gia đình còn giữ tục để tiền mừng tuổi dưới gối trẻ nhỏ đêm giao thừa, với niềm tin mong muốn xua đuổi điều xấu và đem lại giấc ngủ an lành.
Ngày nay, cùng với sự phát triển kinh tế, tiền mừng tuổi có xu hướng tăng về giá trị. Ở một số nơi, phong tục này vô tình trở thành áp lực hoặc bị so sánh hơn kém. Tuy vậy, ý nghĩa cốt lõi của mừng tuổi vẫn không thay đổi: đó là sự sẻ chia may mắn đầu năm và lời chúc tốt lành giữa các thế hệ. Nhiều gia đình hiện đại vẫn gìn giữ tinh thần xưa, coi phong bao chỉ là vật mang lời chúc, chứ không phải thước đo giá trị.
Phong bì đỏ – hình ảnh quen thuộc của lì xì – có nguồn gốc từ văn hóa Trung Hoa. Màu đỏ tượng trưng cho cát tường, hạnh phúc và khả năng xua đuổi tà khí. Từ “lì xì” trong tiếng Việt được cho là phiên âm từ tiếng Quảng Đông lợi thị , mang nghĩa điều lợi điều lành, may mắn, du nhập vào Việt Nam từ sớm qua sự giao lưu văn hóa. Trong khi đó, cách gọi “mừng tuổi” thuần Việt lại nhấn mạnh đến việc chúc thêm tuổi mới, thêm phúc thọ
Trong văn hóa Đông Á, tục mừng tuổi cũng xuất hiện với những sắc thái riêng. Ở Trung Quốc, phong tục hóng bão được xem là nguồn gốc của lì xì, ngày nay còn mở rộng sang hình thức điện tử. Tại Nhật Bản, otoshidama là tiền mừng năm mới dành cho trẻ em, thường được đặt trong phong bao trang nhã, đề cao phép lịch sự và sự tinh tế. Ở Hàn Quốc, sau nghi lễ cúi lạy chúc Tết người lớn (sebae), trẻ em nhận sebaetdon, thể hiện rõ tinh thần hiếu kính và trật tự gia đình.
Dù tên gọi và hình thức khác nhau, tục mừng tuổi ở các quốc gia Đông Á đều gặp nhau ở một điểm chung: trao gửi lời chúc phúc đầu xuân và niềm tin vào một khởi đầu tốt đẹp. Trong nhịp sống hiện đại, phong bao lì xì vì thế không chỉ là tiền bạc, mà là nét đẹp văn hóa được truyền lại qua từng mùa Tết.
