Người Mỹ khi lên chương trình việc gì hay có câu nói dè chừng: “nếu thời tiết cho phép”. Chẳng hạn như: “Weather permitting, we will go hiking on Sunday.” (Nếu thời tiết cho phép thì chúng tôi sẽ đi leo núi ngày Chủ Nhật này.) Chưa bao giờ thấm thía câu nói này như trong mùa Tết Canh Dần năm 2010 ngày xưa.
Hằng năm cứ vào cuối tháng Chạp cộng đồng người Việt tại thủ đô Hoa Thịnh Đốn lại tưng bừng háo hức tổ chức ăn Tết Nguyên Đán. Ngoài những tiết mục sinh hoạt cộng đồng, văn nghệ văn gừng, nhất định là phải có họp chợ Tết mua bán ì xèo. Có thực mới vực được đạo mà. Người Việt sang Hoa Kỳ định cư đã lâu nhưng vẫn nhớ những món ăn cổ truyền ngày xưa, và vẫn chịu khó tỉ mỉ nấu nướng bày biện cho con cháu biết đến truyền thống quê nhà, nhất là những cô cậu Mỹ con “made in USA”. Tại chợ Tết của cộng đồng Việt Nam ở quận Fairfax, tiểu bang Virginia, ta sẽ thấy đầy đủ những món quà Tết cổ truyền: những hũ dưa chua dưa món nhìn chảy nước miếng, những tấm bánh chưng vuông vắn xanh tươi, những đòn bánh tét, giò thủ nén chặt, những trái mứt quất vàng óng ánh, những giò lan vừa hé nụ để khách mang về làm đẹp trong nhà v.v. Những món quà đơn sơ dân dã vượt thời gian không gian ngồi chễm chệ trên các quầy hàng đưa khách tha hương trở về với quê cha đất tổ vào dịp năm hết Tết đến. Đồng bào từ tiểu bang Maryland và Virginia lũ lượt kéo về đi chợ Tết, nhưng cũng có những vị lặn lội tận Pennsylvania hay Delaware đánh xe 2, 3 tiếng đồng hồ về đây, giống như dân quê ngày xưa lên đường từ 2-3 giờ sáng để băng đồng đến buổi chợ phiên.
Địa điểm chợ thường là cơ sở một trường trung học được ban tổ chức thuê vào một ngày cuối tuần để họp chợ. Chủ chợ khởi thủy là Hội Cao Niên, đã đứng ra tổ chức chợ Tết đầu tiên từ mấy chục năm trước khi người Việt còn thưa thớt lạc lõng tại xứ người. Những năm gần đây có thêm chợ Tết của Cộng đồng Người Việt. Thường 2 chợ họp vào 2 ngày cuối tuần kế tiếp nhau, tránh đụng hàng, cho mọi người tha hồ mua sắm thoả lòng. Đủ mọi thành phần người Việt ta tham gia vào chợ. Có những cửa hàng chuyên nghiệp đã có thương hiệu lâu năm tại thương xá Eden nhưng vẫn không chịu vắng mặt trong chợ Tết cộng đồng. Họ gửi riêng một tiểu đội lưu động sang bày hàng rôm rả. Có những nhà chùa như Phật Bảo Tự, Chùa Hoa Nghiêm, Tu Viện Tường Vân v.v. được phật tử hết lòng góp sức, gia công gói hằng trăm đòn bánh tét, chả chay, bì chay sắp đầy vun gian hàng. Có Hội Thánh Tin Lành Việt Nam mở hàng cháo lòng bốc khói nghi ngút hấp dẫn để khách tạm dừng chân bỏ bụng giữa trưa trước khi tiếp tục mua bán. Lại còn có những đoàn thể công dân như hội Y tế Việt Nam, hội Hướng Đạo, hội ái hữu cựu nữ sinh Gia Long, Trưng Vương v.v.
Hằng năm tôi thường tham gia vào gian hàng Gia Long với các chị cùng trường. Những đặc sản bày bán nơi đây đều là cây nhà lá vườn, do những bàn tay khéo công kỹ thực hiện. Chục lọ dưa chua, mắm chay, chục bánh chưng vuông vắn đầy đặn, chục hộp xôi vò, xôi gấc, bánh bò, bánh pâté, bánh cake, bánh choux, chè trôi nước v.v. Mỗi thứ một ít do sự đóng góp từ những bếp cá nhân, không được sản xuất hàng loạt, không nhãn hiệu hoa mỹ, góp mặt với cộng đồng cho vui thôi mà. Hàng không vốn do hội viên biếu tặng nên bán rẻ vẫn lời to. Tiền thu được gửi về biếu các thầy cô tại Việt Nam ăn Tết. Các chị Gia Long duyên dáng diện áo dài tím, áo dài trắng của nữ sinh ngày xưa, áo dài màu có vẽ hình trường, áo bà ba đủ màu điệu đàng đôi khi cài thêm nhành mai vàng biểu tượng hay khoác thêm mảnh khăn tơ màu tím để nhớ lại tên trường Áo Tím vào đầu thế kỷ 20. Kỷ niệm ngày xưa òa ập trở về, miệng thì đon đả mời khách mà lòng cứ ngỡ như mình còn là nữ sinh tuổi mười mấy ngây thơ, trở về những ngày xưa còn bé sánh vai nhau dưới mái trường thân yêu.
Vì thế đầu năm 2010 khi có lịch trình chợ Tết Canh Dần thì những bọn chúng tôi lại hăm hở đặt kế hoạch. Ngày thứ Bảy 6 tháng Hai do Cộng Đồng tổ chức, ngày thứ Bảy sau, 13 tháng Hai do hội Cao Niên tổ chức. Tính ham vui nhưng sức người có hạn, chỉ dám tham dự một ngày thôi. Ngày 13 tháng Hai đúng vào 30 Tết, thế nào bà con cũng trẩy hội đông vầy, tha hồ mua mua bán bán nhé.
Mùa đông năm 2010 đã đi vào lịch sử với những cơn bão tuyết nặng nề nhất tại thủ đô Hoa Thịnh Đốn. Từ giữa tháng 12 đã có tuyết rơi hơn 2 tấc làm dân chúng trở tay không kịp. Đài phát thanh la ối a: “Bây giờ chính thức vẫn còn là mùa Thu, còn một tuần nữa mới bước vào mùa Đông đấy nhé!” Sang đến cận Tết tình hình không sáng sủa gì hơn. Gần ngày 6 tháng Hai trời đổ sập tuyết trắng khắp nơi. Hội chợ ngày 6 phải dẹp. Vừa mừng vừa lo. Phen này dân chúng phải tụ tập về ngày 13 của mình thôi. Thất bại của “địch” là thắng lợi cho “ta”. Hàng họ cứ tiếp tục xúc tiến, nhà nào nhà ấy thái thái xắt xắt, phơi phơi ủ ủ, đóng hộp đóng lọ rộn ràng. Đến ngày 9, 10, tuyết lại rơi, nhẹ nhàng, từ tốn, nhưng liên tục suốt ngày suốt đêm không ngơi nghỉ. Tuyết đóng 1 tấc, 2 tấc, rồi lên đến 4, 5 tấc, sau cùng thì lên gần đến ngực, phủ lấp cả cây cột thùng thư, chỉ còn lộ thiên chơ vơ hộp thư với con số nhà của mình ló ra trên mặt tuyết trông thật buồn cười.
Liệu có nhóm chợ được không nhỉ? Ngày 11 tuyết đã ngưng, nhưng giao thông đi lại vẫn còn khó khăn. Các dịch vụ dọn dẹp của chính phủ chỉ tập trung xúc tuyết trên các con đường chính, những khu xóm hẻo lánh vẫn chưa có xe vào dọn dẹp cho. Mọi người chăm chú theo dõi từng ngày từng giờ. Nào có phải tin tức quốc tế quốc nội được đài truyền hình ABC hay CBS cập nhật thường xuyên đâu. Phải chờ chủ chợ theo dõi xem quận Fairfax quyết định thế nào thì trường học mình thuê nhóm chợ mới được mở cửa hay không. Ở Mỹ người ta rất cẩn trọng chuyện an toàn cho dân chúng và sợ phải chịu trách nhiệm hay bị kiện cáo. Nếu quận chưa có khả năng dẹp sạch trường học thì mọi người đến tụ tập có thể bị té ngã khiến quận phải chịu trách nhiệm. Theo đúng hệ thống quân giai, tin bắn từ quận đến trường, từ trường đến chủ chợ, từ chủ chợ đến ban tổ chức, từ ban tổ chức đến những đơn vị ghi danh, từ các đơn vị đến các thành viên cá nhân: DẸP CHỢ!
Thôi rồi! Vỡ nợ rồi! Hàng họ đã sẵn sàng, nhưng có chợ đâu mà bán đây? Những doanh nhân tài tử rối rít điện thoại, email qua lại với nhau. Quyết định giờ chót: họp chợ chồm hổm tại nhà một chị trong Ban Chấp Hành! Thế là các thành viên đánh xe vượt tuyết tấp nập đến nhà chị. Cũng mua bán ì xèo. Em lấy 2 hũ mắm chay của chị, chị lấy 5 lọ ô mai me của em v.v. Ai nấy hể hả hề hà, được mua mua bán bán, được bánh bò bánh tráng mang về. Thật là một chợ Tết nhớ đời! Lòng chợt băn khoăn khi nghĩ đến những gian hàng đồ sộ khác. Những doanh nhân chuyên nghiệp hơn đã cắt lá, ngâm đậu, ngâm nếp, v.v. để thổi xôi hằng trăm lít nếp, gói hằng trăm bánh chưng bánh tét, hàng trăm cây giò chả … Họ xoay trở sao nhỉ? Thời tiết không cho phép, làm gì được bây giờ?
Tết Bính Ngọ 2026 lại sắp đến. Các chủ chợ lại rộn rịp lên lịch trình, ghi danh thuê chỗ, thông báo mời gọi khắp nơi. Chợ Tết do Hội Cao Niên tổ chức tại trường trung học Lake Braddock vùng Burke, Virginia cũng đã lên lịch. Lũ chúng tôi lại rộn rịp chuẩn bị hàng họ. Và mùa Đông 2026 lại giá rét, một cơn bão khủng khiếp trong nhiều ngày, nhiệt độ duy trì dưới độ teen Fahrenheit. Don’t worry! Be happy! Tuần sau đó nhất định mọi sự sẽ yên ắng, nhất định kỳ này sẽ ăn một cái Tết hoành tráng. NẾU THỜI TIẾT CHO PHÉP!
TM
