Tết đến, người Việt thường chúc nhau: “Vạn sự như ý, Vạn sự cát tường, Vạn sự tốt lành, Vạn điều may mắn, Vạn lộc, vạn phúc, vạn an…”.
Chữ “Vạn” trong lời chúc mang một biểu tượng tốt lành, tượng trưng cho sự viên mãn và hoàn hảo. Vạn có nghĩa là “mười ngàn” (10,000) nhưng nghĩa bóng là “muôn vàn, mọi thứ, mọi sự”, người Việt thường dùng để khen tặng, chúc tụng nhau.
Khi Phật giáo được du nhập vào Việt Nam (vào khoảng thế kỷ thứ nhất), có ký hiệu 卍 được dịch thành chữ “Vạn” theo âm tiếng Hán Việt. Chữ Vạn 卍 là một biểu tượng thiêng liêng, mang giá trị cao cả trong Phật giáo, Ấn Độ giáo và những người mộ đạo cho rằng biểu tượng 卍 là dấu chân của Đức Phật.
Chữ Vạn 卍 – Swastika – có nguồn gốc từ tiếng Phạn Srivatsalaksara của Ấn Độ, có nghĩa là tốt lành, hoàn hảo, phúc lộc, thịnh vượng. Biểu tượng này mang hình chữ Thập với bốn nhánh quay theo chiều kim đồng hồ hoặc ngược lại tùy theo từng tôn giáo: chữ Vạn xuôi 卍, chữ Vạn ngược 卐.
Chữ Vạn trên ngực của Đức Phật
Chữ Vạn trong Phật giáo mang nhiều ý nghĩa:
– Biểu tượng của sự vận động không ngừng của vũ trụ, nhân quả và luân hồi.
– Biểu tượng của sự viên mãn trong việc hoàn thành tâm thức và sự giác ngộ sau quá trình tu hành, rèn luyện.
– Một biểu tượng nhắc nhở người mang lòng từ bi, độ lượng, cứu độ chúng sinh vượt qua những khổ đau.
Chữ Vạn cũng là biểu hiện của “Tứ vô lượng tâm: Từ, Bi, Hỉ, Xả”, bốn phẩm hạnh cao quý của người thiện tâm, tu tập để thăng hoa tâm hồn và trí tuệ.
Mẫu chữ Vạn trên đồ gốm – Getty Images
Hơn 3 ngàn năm trước, chữ Vạn 卍 – Swastika là một biểu tượng đã được sử dụng để tượng trưng cho mặt trời, sự sống vô tận của tạo hóa, quyền lực, sức mạnh và sự tốt lành.
Vào thời Hy Lạp cổ xưa, các di vật tìm được từ trước và sau trận chiến thành Troy (thành phố đã bị thiêu hủy theo thần thoại) như đồ trang sức, đồ gốm, tiền xu, cho thấy chữ Vạn đã xuất hiện khoảng 1 ngàn năm trước Công Nguyên. Hơn 1 ngàn năm sau đó, biểu tượng chữ Vạn 卍 đã được nhiều quốc gia trên thế giới sử dụng với nhiều tên khác nhau:
– Ấn Độ: Swastika
– Trung Quốc: Wan
– Việt Nam: Vạn
– Anh Quốc: Fylflot
– Đức Quốc: Hakenkreuz
– Hy Lạp: Tetraskelion / Gammadion Cross
Trước thời Đức Quốc Xã, chữ Vạn được phương Tây coi như một biểu tượng của may mắn, tài lộc và thịnh vượng. Photo by Getty Images
Cho đến đầu thế kỷ 20, chữ Vạn 卍 vẫn là một biểu tượng mang ý nghĩa tốt lành, được trang trí trên những hộp đựng thuốc lá, bưu thiếp, tiền xu. Trong suốt thế chiến thứ nhất, chữ Vạn được thấy trên vai áo của Sư Đoàn Bộ Binh 45 của quân đội Hoa Kỳ và chữ Vạn là biểu tượng của Không Quân Phần Lan cho đến sau thế chiến thứ hai (1939 – 1945).
Theo dòng lịch sử, cho đến năm 1871, Đức là một quốc gia chưa thống nhất, còn yếu kém so với các nước láng giềng. Vào giữa thế kỷ 19, để xoa dịu nỗi tự ái tổn thương, những người theo chủ nghĩa dân tộc Đức bắt đầu sử dụng chữ Vạn – Swastika vì nó có nguồn gốc lịch sử lâu đời cho rằng người Aryan đến từ nước Đức. Tiếng Phạn gọi “Aryan” có nghĩa là “đáng kính trọng hoặc cao quý” chứ không nói đến sự khác biệt về xã hội, chủng tộc hay dân tộc.
Theo giả thuyết, “Chủng tộc thượng đẳng” gồm những chiến binh da trắng, có nền văn minh và trí tuệ cao, đi chinh phục hầu hết các vùng đất đai như Ấn Độ, đều mang theo biểu tượng chữ Vạn. Truyền thuyết về người Aryan đến từ Đức trở nên phổ biến đã dẫn đến sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc Đức và minh chứng rằng họ là hậu duệ của một chủng tộc da trắng thống trị, thượng đẳng.
Đến cuối thế kỷ 19, biểu tượng chữ Vạn 卍 được chính thức xuất hiện trên các tạp chí theo chủ nghĩa Dân Tộc Đức, như biểu tượng của Wandervogel – phong trào thanh niên Đức, Tạp chí chống Do Thái, Hiệp hội Freikorps, Thule.
Chữ Vạn 卍 được vẽ trên cát nhuộm màu trong Lễ hội Diwali (Photo by Getty Images)
Năm 1920, Adolf Hitler quyết định Đảng Đức Quốc Xã cần phải có quốc kỳ với một biểu tượng thiêng liêng, để thể hiện phong trào đấu tranh dân tộc và một tương lai tươi sáng cho nước Đức.
Vào ngày 7 tháng 8 năm 1920, tại Đại Hội Salzburg, lá cờ đỏ với vòng tròn trắng và chữ Vạn đen (quay theo chiều kim đồng hồ, được vẽ nghiêng góc 45 độ), đã chính thức trở thành biểu tượng của Đức Quốc Xã. Hitler đã mô tả lá cờ qua mỗi biểu tượng:
– Màu đỏ chỉ rõ ý tưởng của phong trào theo “Chủ nghĩa xã hội”.
– Màu trắng mang ý tưởng của “Chủ nghĩa dân tộc” da trắng thượng đẳng.
– Chữ Vạn mang biểu tượng của một sứ mạng đấu tranh giành thắng lợi của dân Aryan và luôn luôn bài Do Thái. Màu đen đại diện cho sự tối tăm, chết chóc và tội lỗi.
Cuộc diễn hành với lá cờ của Đức Quốc Xã – Hulton Archive / Getty Images
Từ lá cờ “Đế chế” của Đức Quốc Xã mà chữ Vạn 卍 đã trở thành biểu tượng của sự thù hận, bạo lực, giết người, gắn liền với cái ác. Một biểu tượng đã bị lợi dụng để định hình một giai đoạn lịch sử kinh hoàng trên thế giới.
Qua hằng thiên niên kỷ, chữ Vạn tượng trưng cho sự thánh thiện, tốt lành. Ngược lại, Đức Quốc Xã đã lấy chữ Vạn làm biểu tượng của sự thù hận và tàn bạo của những người theo chủ nghĩa dân tộc Đức, bài Do Thái.
Những tín đồ theo Phật giáo, Ấn Độ giáo đều tôn vinh và sử dụng chữ Vạn 卍 là biểu tượng của sự an lành, hạnh phúc. Trong lễ hội Diwali – Lễ hội ánh sáng của người theo Ấn Độ giáo và Phật giáo, chữ Vạn 卍 được viết vẽ trên rangoli (cát, hoa, bột, gạo hoặc đá nhuộm màu) và những chiếc đèn lồng để chào mừng chiến thắng của ánh sáng trước bóng tối và cái thiện trước cái ác.
Năm 2007, khi các chính trị gia Đức muốn ban hành lệnh cấm các biểu tượng chữ Vạn trên toàn Liên Minh Châu Âu, người Ấn Độ giáo đã kịch liệt phản đối để bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng của họ.
Sau thế chiến thứ hai, việc trưng bày công khai các biểu tượng chữ Vạn bị coi là bất hợp pháp ở Đức. Dù bị lên án ở xã hội phương Tây, chữ Vạn vẫn là một biểu tượng mạnh mẽ của nhóm cực hữu và những người theo chủ nghĩa da trắng thượng đẳng.
Những người tham gia biểu tình ở Charlottesville, Virginia vào ngày 12 tháng 8 năm 2017 (Wikipedia)
Tại Hoa Kỳ, những năm gần đây, việc sử dụng cờ có biểu tượng chữ Vạn đã gia tăng, những người theo chủ nghĩa Tân Quốc Xã (Neo-Nazis) đã biểu tình diễn hành ở Charlottesville, Virginia vào năm 2017.
Những người bài Do Thái thường quấy rối, gây chú ý trên các mặt báo bằng cách phun sơn biểu tượng chữ Vạn 卍 trên các nhà thờ Do Thái, nơi cộng đồng người Do Thái cư ngụ và ngay cả các đài tưởng niệm các nạn nhân của họa diệt chủng Holocaust.
Có những người không theo đạo giáo nào, họ chỉ biết chữ Vạn 卍 mà Đức Quốc Xã đã sử dụng một cách tài tình, tạo ảnh hưởng xấu trong lịch sử thế giới. Khi nhìn thấy lá cờ đỏ với hình chữ 卍 đen, người ta không khỏi rùng mình sợ hãi nhớ đến khoảng sáu triệu người Do Thái đã bị tàn sát dưới đế chế bạo tàn của chủ nghĩa Phát – Xít Đức.
Chữ Vạn 卍 một biểu tượng có thể mang hai ý nghĩa hoàn toàn trái ngược nhau? Một cái tượng trưng cho những điều tốt đẹp nhất, cái kia tượng trưng cho những điều tồi tệ xấu xa nhất của nhân loại. Hai ý nghĩa đầy mâu thuẫn đã và đang gây nhiều tranh cãi trong xã hội ngày nay.
Đối với người Việt, chữ “Vạn” là biểu tượng của tâm linh sâu sắc, thiện lành, dùng như một lời chúc phúc, một nét đẹp văn hóa, một biểu tượng tôn giáo trong cuộc hành trình luôn mong muốn có “Vạn sự tốt lành, vạn sự như ý” và bao hàm ý nghĩa vô lượng, vô tận, tượng trưng cho sự hoàn hảo, viên mãn trong cuộc sống.
GVV
