Chúng tôi bay từ Sài Gòn ra Đà Nẵng và ngày hôm sau khởi hành từ trung tâm thành phố đi Tây Giang, một huyện miền núi thuộc tỉnh Quảng Nam (cũ), nằm trên đỉnh Trường Sơn, được ví như một Đà Lạt của miền Trung.
Trung tâm huyện Tây Giang
Ngoằn ngoèo đường đến Tây Giang
Tây Giang cách Đà Nẵng 120 km, trong đó khoảng 100km đèo dốc quanh co, thử thách “sức bền” của khách.
Tại điểm dừng chân đầu tiên đồi chè Đông Giang, một vùng trồng chè nổi tiếng của tỉnh Quảng Nam đã bắt đầu thấy mây bay là đà trên đỉnh núi, đồi nối tiếp đồi, đẹp ngoạn mục. Không khí trong lành và dịu mát. Máy hình, điện thoại cũng những tiếng cười giòn, mọi người hòa mình vào thiên nhiên, quên hết phồn hoa chật chội vừa rời đi trước đó không lâu.
Thung lũng, vách núi, nhà của người dân tộc Cơ Tu thấp thoáng hai bên đường, nhỏ nhưng sạch sẽ. Cô hướng dẫn viên người Cơ Tu, tên là Thìn khá duyên dáng khi giải thích cho chúng tôi những phong tục như: họ cúng trong nhà không cúng ngoài hiên vì họ quan niệm cúng ngoài hiên là cúng cho chúng sinh không phải cho tổ tiên. Nhưng thật ra họ cũng ít cúng kiếng chỉ khi một dịp đặc biệt nào đó. Ví dụ chuẩn bị phát rẫy họ mang theo một con gà và giết thịt rồi lấy ít máu rải lên đất và tế con gà cầu mong cho mùa màng được tươi tốt.
Nhà truyền thống ở Tây Giang
Dễ nhận thấy những ngôi mộ nhỏ bên đường. Người Cơ Tu có phong tục những người chết bình thường, chết già, không phải bất đắc kỳ tử… sẽ được chôn bên đường và được quét dọn vào dịp năm mới. Những người chết đuối hoặc trẻ em không được hưởng đặc ân này mà đưa vào khu vực xa nhà hẻo lánh và không tảo mộ. Người giàu có, ngôi mộ khang trang có điêu khắc đầu trâu, hình con voi… Bình thường là những ngôi mộ có mái che, bên trong để những vật dụng sinh thời của người chết. Một điều rất hay là có những đoạn đường nhiều ngôi mộ nhưng khách không hề cảm giác sợ hãi.
Sau hơn 3 giờ quanh co đường đèo dốc khá hiểm trở, chúng tôi đến trung tâm Tây Giang.
Điêu khắc
Làng Tưr và những câu chuyện núi rừng
Sau bữa cơm trưa chúng tôi đi vào thôn Tưr thuộc xã Dang, cách trung tâm huyện khoảng 30km. Cũng vẫn con đường dốc quanh co, hiểm trở và rất đẹp. Màu nắng chiều pha trộn với màu xanh cây rừng tạo thành một màu vàng trong như mật. Rừng tiếp nối rừng sáng lên một loài cây có thân thẳng như tre, người Cơ Tu gọi là cây ch’tang. Thìn cho chúng tôi biết, công dụng của cây này là bọc cơm lam (gạo nếp được ngâm trong ống ch’tang qua đêm sau đó đem nướng), làm sợi đan rổ, hay gói bánh tét… Thân cây mảnh khảnh, cong vòng nơi đầu dễ liên tưởng đến những cây nêu ngày tết.
Rừng nối tiếp rừng, chúng tôi nhầm một loại cây giống như dương xỉ mọc bám vào đất. Thìn giải thích: “Người Kinh gọi là cây guột, người Cơ Tu gọi là a đêêng có công dụng như một loại dây cứng cáp, được lồng vào trong đan lát với mục đích định hình cho chắc chắn.
Thử bộ Ch’đhoong
Thôn Tưr nằm biệt lập, chung quanh là đồi núi. Khoảng chừng vài chục nóc nhà, sạch sẽ, gọn gàng. Một nhà sàn chính là nơi dệt thổ cẩm, đan giỏ, gùi của những người thợ. Thổ cẩm làm thủ công ở đây khá dày dặn và đẹp. Chúng tôi dạo loanh quanh trong làng, hình ảnh khá ấn tượng là một tiệm may với tấm bảng hiệu “Welcome 3D De Fashion”, thật ngạc nhiên đến thú vị. Vui nữa là chủ tiệm, một người phụ nữ đứng tuổi rất sẵn lòng khoác cho chúng tôi chiếc váy dài bằng thổ cẩm gọi là Ch’đhoong. Một sợi dây màu xanh cũng dệt thổ cẩm vòng quanh phía trên khiến cho bộ Ch’đhoong rất trang trọng.
Thìn cho biết: “Ở đây, váy ngắn và áo là trang phục bình thường, Ch’đhoong dành cho các dịp lễ hội (vai trần). Để tạo kiểu dáng đặc biệt và đẹp hiện đại hơn, người ta đính thêm vào bộ Ch’đhoong những hạt cườm. Ngày xưa không có hạt cườm người ta lấy hạt cây a đhong là một lại cây mọc dưới suối. Hạt a đhong cũng có một lỗ nhỏ chính giữa, khi phơi khô cứng như hạt cườm”.
Dệt thổ cẩm thủ công
Vào dịp tết, người mẹ tặng cho con gái một bộ Ch’đhoong và con gái sẽ tặng lại cho mẹ một xâu chuỗi hạt cườm hay mã não. Khi con gái đi lấy chồng người mẹ gom góp cho được hơn 10 bộ Ch’đhoong tùy theo số lượng các chị em ruột/họ bên nhà chồng để con gái mang về tặng. Cô cho biết đám cưới khá tốn kém, nhưng rất vui, cả làng xúm vào giúp. Đám cưới cô trước đây cũng vậy.
Rời làng Tưr, chúng tôi về lại trung tâm huyện dùng cơm tối trong làng truyền thống nằm trên đồi nhìn xuống trung tâm. Bữa cơm khá ngon với các món đặc biệt của miền núi như: xôi sắn, gà xào sả ớt, rau dớn xào tỏi, canh chua cá (nấu theo kiểu dân tộc Cơ Tu), măng rừng xào, thịt heo nướng…
Tưởng là trải qua một ngày mệt mỏi, mọi người sẽ đòi về nghỉ sớm, nhưng không. Đoàn chúng tôi đa phần các chị U70 vẫn còn tiếp tục với các màn hát, múa trong nhà truyền thống, rất vui.
Nhà văn hóa thôn Tưr
Đỉnh Quế
6 giờ sáng hôm sau chúng tôi khởi hành lên đỉnh Quế. Phải đi sớm mới ngắm được bình minh, sương mù và biển mây. Cũng vẫn con đường ngoằn ngoèo hiểm trở, rừng nối tiếp rừng khoảng 30 km nhưng về hướng khác.
Đỉnh Quế thuộc thôn Voòng, xã Tr’hy, nằm ở độ cao hơn 1300m so với mặt nước biển, được cho là một ngọn núi đẹp nhất tỉnh Quảng Nam, quanh năm sương mù bao phủ trắng xóa. Người ta cho rằng tên gọi đỉnh Quế xuất phát từ trước kia nơi đây là rừng nguyên sinh, có một ngọn đồi toàn cây quế.
Tại một điểm dừng chân chúng tôi ùa xuống xe. Thìn cho biết, nhiệt độ bên ngoài khi ấy là 12oC nhưng chúng tôi không thấy lạnh. Cảm giác sung sướng nhất ngoài việc ngắm mây trôi bềnh bồng bên dưới là được hít thở không khí trinh nguyên của đất trời, sạch như lọc được buồng phổi vậy!
Ở Đỉnh Quế
Điểm dừng chân cuối cùng bao quanh là sương mù, đứng trên một ban công nhô ra giữa núi rừng khiến tôi có cảm giác như đang ở trên một nơi nào lạ hoắc lần đầu tiên được tận hưởng. Mùi của cây, lá, của núi rừng, của sương sớm làm nên một mùi đặc biệt. Khung cảnh tuyệt vời là khoảnh khắc ghi lại những tấm hình hay những clip giữa đại ngàn khó quên trong đời.
Đặc sản mua về từ Tây Giang có nhiều loại như: sâm cao đỏ, chuối rừng (khô), sâm đất, linh chi, quế. Đặc biệt có một loại tiêu gọi là tiêu chanh, khi ăn có mùi chanh.
Đi để thấy cuộc sống là những cuốn sách, bức tranh, những bài học với quá nhiều kiến thức mình chưa biết. Và Tây Giang có lẽ là một trong những tour, đến để cảm nhận, học hỏi và cả tấm lòng chia sẻ với tha nhân khi cuộc sống của bà con dân tộc Cơ Tu còn quá nhiều khó khăn. Tuy nhiên, có lẽ điều quan trọng bạn sẽ học được là tinh thần vui vẻ, lạc quan, hồn nhiên cần phải có để vượt qua những trở ngại trong cuộc sống.
ĐTTT
