Cape Verde

Tại giải túc cầu quốc tế năm nay, một đảo quốc nhỏ bé mang tên Cabo Verde (Cape Verde) bỗng dưng được giới hâm mộ chú ý theo dõi và yêu mến sau một trận thua 2-3 vô cùng đẹp trước đương kim vô địch Argentina. Nếu như trước đây không mấy ai biết Cabo Verde là xứ nào, nằm ở đâu trên bản đồ, thì giờ đây nó đã trở thành một huyền thoại trong làng bóng đá

Đội tuyển Cape Verde, quốc gia nhỏ nhất vượt qua vòng bảng trong lịch sử World Cup. (Business Insider)

Được gọi là Cape Verde trong tiếng Anh, đảo quốc này gồm có mười đảo núi lửa nằm từ khoảng 600 đến 850 cây số phía Tây của Cape Vert, điểm xa nhất ở hướng Tây trên đất liền của lục địa Phi Châu. Với số dân chỉ hơn nửa triệu, Cape Verde là quốc gia nhỏ nhất xưa nay vào được giải World Cup. So với Việt Nam, dân số cả trăm triệu người và cũng mê đá banh khủng khiếp, thì thành công của Cape Verde tại giải túc cầu quốc tế năm nay quá sức đáng nể và cũng đáng cho người Việt phải nhìn vào đó để tự soi và học hỏi.

Thủ môn Vinzinho của Cape Verde (trái) và thủ quân Lionel Messi của Argentina trên sân Miami ngày 4/7/2026. (Getty)

Quần đảo này ngày xưa không có con người sinh sống. Được khám phá bởi người Bồ-Đào-Nha vào thế kỷ thứ 15, nó được biến thành một trạm trung chuyển tiện lợi cho ngành hàng hải, đặc biệt cho kỹ nghệ buôn bán người nô lệ từ Tây Phi vào những thế kỷ 17-18, cũng như các loại hàng hoá đi và đến từ tân-thế-giới như vàng, ngà voi, vải vóc, rượu Rum v.v.

Quần đảo Cabo Verde trên bản đồ xưa (wikimedia)

Sang thế kỷ 19, khi ngành buôn người không còn mạnh như xưa nữa thì nền kinh tế của Cape Verde bắt đầu xuống dốc theo. Tuy nhiên, nhờ vị trí thuận lợi nên các thương thuyền vẫn tiếp tục dùng nơi này làm trạm chuyển tiếp, nhất là tại hải cảng Mindelo. Đến như nhà khoa học Charles Darwin cũng từng ghé qua đây trong chuyến hải hành của ông trên chiếc HMS Beagle vào năm 1832.

Hành trình của Charles Darwin năm 1832 (wikimedia)

Người Cape Verdean nói một thứ tiếng gọi là Kriolu (hay Crioulo) dựa theo tiếng Bồ nhưng pha thêm những tố chất đến từ Tây Phi. Tuy nhiên, tiếng Bồ vẫn là ngôn ngữ chính thức được dùng trong công sở, trường học, sổ sách v.v. Ngoài ra, người dân trên các đảo lại có thêm một số giọng và phương ngữ khác nhau, chẳng hạn như giọng Santiago, giọng San Vicente…

Praia, thủ đô của Cabo Verde, trên đảo Santiago (iStock)

Về mặt văn hoá, Cape Verde sản xuất khá nhiều nhà thơ. Nổi tiếng nhất phải nói đến Eugenio Tavares (1867-1930) được coi như thi sĩ quốc gia. Jorge Barbosa (1907-1989) đồng sáng lập viên của tập san Claridade, tạo ra phong trào văn chương hiện đại mang cùng tên (tương tợ như Tự Lực Văn Đoàn ở nước ta). Ovidio Martins (1928-1999), một tiếng nói quan trọng cho phong trào giành độc lập cho Cabo Verde.

Tượng nhà thơ và nhạc sĩ Eugene Tavares tại ngôi làng Nova Sintra trên đảo Brava, nơi ông sinh ra. (caboverdeamusica.online)

Như nhiều xứ thuộc địa khác trên thế giới, sau Đệ Nhị Thế Chiến người dân Cape Verdean cũng bắt đầu đòi hỏi quyền tự do, tự quyết và độc lập. Một số đứng ra thành lập tổ chức PAIGC nhắm vào việc giành độc lập, ban đầu bằng con đường phi bạo lực. Nhưng sau khi bị chính quyền đàn áp, họ chuyển sang dùng vũ lực. Đến năm 1975 thì hai bên giải hoà, và đảo quốc này chính thức trở thành Republic of Cabo Verde.

Tập san thơ văn Claridade số ra tháng 12/1949 (wikimedia)

Ngày nay, với thu nhập bình quân khoảng $4500 mỗi đầu người, Cape Verde nằm trong khối những quốc gia “đang phát triển”, tương tự như Việt Nam. Và với lượng người Cape Verdean sinh sống ở nước ngoài còn đông hơn ở trong nước, nền kinh tế của họ cũng nhận được khá nhiều ngoại tệ đến từ bên ngoài. Họ chỉ khác ta ở chỗ tuy ít dân nhưng đá banh giỏi hơn ta nhiều, không nhất thiết vì thể lực mà vì cầu thủ của họ được huấn luyện trong một môi trường tốt hơn. Nhờ vậy mới vào được World Cup và không thua trận nào tại vòng bảng!