Những đổi thay khốc liệt sau cuộc chiến 75 đã đưa đẩy một nhóm bạn bè chúng tôi gần gũi, thường xuyên gặp nhau hơn những ngày tháng trước đó.

Một ngày của mùa Hè 1978, đi với anh Nguyễn Ðình Toàn đến nhà chúng tôi ở cư xá Thanh Ða là Trần Quang Lộc trạc tuổi hai tám, ba mươi, với cây guitar trên tay.

Nghiêu Ðề và tôi luôn vồn vã, thân thiện rất nhanh với bạn mới gặp, nhất là lại có thêm cây đàn. Ham vui như chúng tôi, sự thân thiện sau đó đã tăng lên gấp bội

Trần Quang Lộc sáng tác chưa nhiều nhưng nhạc rất đặc biệt, anh hát nhạc mình với chất giọng bàng bạc của miền Trung. Tiếng hát mà Duy Trác thường nói: “không ai hát nhạc Trần Quang Lộc hay bằng chính TQ Lộc”

“…Em ơi cho tôi ngủ đậu

Tôi không có nhà

Tôi đây không quen ngủ vội

Xin em thức với tình tôi…” (TQL)

Sau 1975, TQLộc lang thang từ một miền Trung xa xôi vô Saigon sống lang bạt không cửa nhà, hộ khẩu… Nhạc đã như vẽ ra một đời sống rất thật của anh. Anh viết ra những cay đắng, những đổi thay cam go, của một quê hương hoàn toàn mất trắng…

Thanh Ða, chúng tôi sống trên một chung cư lầu ba, nơi mà, mỗi sáng nhìn dòng sông với mặt trời soi rọi rất đẹp của bình minh, tôi vẫn cảm nhận ra chút dịu dàng, cho dù đời sống  lúc nào cũng như một chảo lửa đốt cháy hết sự sống của cả một quê hương.

Sông Thanh Ða có chiếc ghe của bà Mười đưa khách từ Làng Báo Chí qua lại. Với chiếc ghe nhỏ xíu đó, chị Nguyễn Thị Thụy Vũ và anh Nguyễn Ðình Toàn đến chơi Thanh Ða thường hơn. Mỗi lần chị đứng bên kia sông réo gọi, anh Toàn đưa tay vẫy…

Chúng tôi luôn có với nhau những bữa cơm rất tội nghiệp, với một tô canh thôi, và tôi thường phải giải thích với chị Thụy Vũ: “Thấy chị qua em đã thêm nước vô cho nó nhiều”. Anh Toàn hỏi vội trước khi cầm muỗng: “thêm nước thì hiểu được, nhưng rồi Giang có nấu lại không ?” Vậy đó thôi mà cười tung toé.

Lê Chiều Giang & Trần Quang Lộc 2017

Những đêm trăng, chúng tôi xuống hết chiếc ghe nhỏ với cây guitar của Trần Quang Lộc hát hò tới nửa đêm. Nhạc Nguyễn Ðình Toàn được hát bởi Khoa, bạn của Trần Quang Lộc. Duy Trác không bao giờ hát… dưới ghe, nên anh Toàn, Khoa, Lộc và tôi thay nhau hát. Hát say mê dưới trăng sáng mơ màng trên sông, hiu hiu chút gió và tiếng khua nước của ghe chèo…

Xem thêm:   Từ Afghanistan nghĩ về Dân Chủ

Có những đêm Thanh Ða cúp điện, sự tối tăm được lập loè sáng bởi những đốm thuốc trên môi bằng hữu. Ngồi nghe TQLộc hát trong những đêm không đèn đóm mà tâm ai cũng rực rỡ như lửa  (Ðào Trường Phúc cường điệu gọi là “Ðêm Lửa”)

Sau những ngày lang bạt khắp Saigon, cuối cùng TQLộc đã thuê được  một căn nhà sàn. Nơi đây nhiều tuyệt tác của anh đã ra đời, một số cũng được phổ từ thơ của anh A. Khuê.

Khởi sắc hơn, có một fan hâm mộ, giúp anh mở một quán cà phê trong con hẻm đường PhanThanh Giản. Thế là bạn bè có một chỗ để uống cà phê và vui chơi. Nguyễn Trọng Khôi ôm đàn hát thường xuyên vì TQLộc còn mắc bận buôn bán, lao xao với cafe và thuốc lá. Lâu lâu Khánh Trường cũng tới “quậy” cho vui với bạn bè…

Nhưng sau vài tháng TQLộc phải tuyên bố dẹp tiệm vì quán xá bị lỗ vốn nặng nề. Mất nơi tụ họp, bạn bè kéo hết ra Thanh Ða.

Thời gian này Nghiêu Ðề đang cùng Nguyễn Lâm và Hồ Hữu Thủ vẽ sơn mài cho một Dealer bán tranh ra ngoại quốc. Cuộc sống đã có chút dư dả, tôi đã bỏ đi thói quen phải “thêm nước vô nồi canh” trong những bữa cơm cùng bè bạn.

Buổi tiệc “sang trọng” đầu tiên là Noel năm 1980. Anh Nghiêu Ðề mua về một con ngỗng. Nhìn thấy nó bự quá chừng mà tôi sợ hãi và lúng túng. Thêm vào đó tôi nấu nướng chẳng ra làm sao, nên chị Thụy Vũ được cầu cứu tới giúp.

Chị nấu nó suốt ba tiếng sửa soạn cho buổi trưa nhưng không ai ăn được vì chưa mềm. Tôi tiếp tục bếp núc thêm hai giờ nữa, bây giờ phải gọi là bữa tối. Vậy mà thiên hạ vẫn phải đói meo, vì con ngỗng này chắc đã hơn một trăm tuổi!

Ðến mười giờ thì thêm nhóm bạn nữa tới, thôi cứ coi như tiệc nửa đêm.

Và sau chín tiếng nấu đi nấu lại với mười tám người chúng tôi, Mr Con Ngỗng trăm năm  đã rất ngon miệng…

Xem thêm:   Trung Thu năm nào

TQLộc nằm trong nhóm bạn đến sau cùng. Có thêm anh, Noel đã được kéo dài cho tới sáng.

“…Lạy mẹ tàn phai

Mảnh trăng mẹ cài

Ru con kỳ diệu

Hồn mẹ chia hai…” (TQLộc)

oOo

Loay hoay mà giấy tờ ODP của gia đình cũng đã hoàn tất, chúng tôi sẽ rời VN trong sáu tháng tới. Ðó là những ngày của 1984.

Nghĩ tới chia tay, ai cũng rất buồn, lại còn biết trước tới sáu tháng. Nên dù trong những lúc quây quần, bạn bè đang có nhau mà cũng đã thấm đẫm nhiều vấn vương.
NÐToàn cay đắng: “Nghiêu Ðề và tôi ra đi đã mang theo luôn cái “Sân khấu” của bạn bè”.

“…Còn bao giờ nữa tôi về

Vui trên sông trăng

Ðêm Hè, những khuya

Có ai về

Bến sông buồn

Nhắn hỏi giùm ta dòng sông vắng

Còn nhớ những người đã bỏ đi hay không

Trăng ơi,

Trăng đi rồi có về không
Cho hồn ta theo với…”

Nhạc NĐToàn (1984)

Năm 1998 tôi trở lại Saigon
Chị Vũ với tôi và TQLộc đi cà phê khắp mọi vỉa hè thành phố. Nhắc lại những kỷ niệm và sự mất tăm của nhiều gương mặt cũ.

Nhớ nhất vẫn là Nghiêu Ðề, người vừa mới bỏ cuộc chơi.
Tôi thua chị Thuỵ Vũ mười sáu tuổi, là một “bạn nhỏ xíu” của chị. Không hiểu sao tôi là người chị chọn để kể hết về những trầm luân lê thê, mãi vẫn chưa hết của đời chị. Qua những lần tôi về thăm chị ở Lộc Ninh,  hay chị lên gặp tôi ở Saigon.

Lần cuối cùng tôi trở lại VN năm 2017. TQLộc nhiệt tình ra đón tại ngã ba Bà Rịa – Vũng Tàu.
Ngôi nhà anh chị ở bên một khu vườn nhiều cây xanh, đẹp và êm đềm. Chút điều không vui chỉ vì anh đang đau yếu.
Ðây là lần duy nhất sau bốn mươi hai năm bè bạn, tôi và TQLộc không ngồi bên một cây guitar. Lần đầu tiên anh đã không hát khi ngồi với tôi, và cũng sẽ chẳng còn bao giờ nữa…

Nhà anh chị đang ở cũng là một Studio thu âm, nhỏ thôi, nhưng cũng vừa vặn để anh xoay sở  dù vẫn với nhiều khó khăn.
Chợt anh nghĩ ra một ý rất ngộ nghĩnh: Anh muốn thâu vài bài ngày xưa tôi hay hát với bạn bè. Serenade, Sombre Dimanche…

Xem thêm:   Một trứ tác chính trị kinh điển (kỳ 15c)

Với ý kiến đó, chúng tôi ngồi để “Thâu lại ký ức”
Khi hát, tôi mơ màng thấy lại dòng sông xưa, chiếc thuyền nhỏ vào những đêm trăng sáng. Nhìn ra những đốm thuốc không lụi tàn trong đêm tối, và tiếng hát bạt ngàn của chúng tôi mới thuở nào đây đã mất hút, xa xăm, đã bay đi mất tăm theo cùng những mưa những gió của cuộc đời.

Ðọc lại văn mình chắc không khó bằng nghe lại mình hát.

Tôi đã chẳng bao giờ nghe CD Trần Quang Lộc đã thâu và đề tặng. Hôm qua nghe tin anh ra đi, tôi ngồi café ở một quán nhỏ. Nhìn xa tắp là ngọn núi có chút nắng chiều sắp tàn.

Tôi đang ngồi nghe tôi hát. Kỷ niệm vật vờ, trôi nổi… Serenade.

Chút  nắng sắp tàn mà sao tôi thấy như tôi đang bị nung nấu cho tan chảy. Hãy tan thành nước lũ, trôi dạt về lại dòng sông xưa, nơi chúng tôi đùa vui cùng những mùa trăng cũ…
Tôi nghe mình hát mà tưởng như ai đang nói những lời chia xa, những ngậm ngùi cách biệt.

“…Dù một ngày đời sẽ vỡ tan rồi 

Người về cuối chân trời…”

(Schubert, Phạm Duy)

CD anh tặng sau ba năm mới trở thành kỷ vật. Buổi chiều cuối cùng chúng tôi ngồi cũng với một chút nắng, gió lao xao và tiếng Violin vút cao của Sombre Dimanche.
Tôi biết mình vẫn cứ  hoài lẽo đẽo, tìm theo những rêu phong của ngày tháng cũ. Mà cũng chẳng phải riêng mình tôi. Khi anh NÐToàn báo tin về TQL, thở than nhiều điều rồi anh lại nói với  tôi một câu cũ kỹ, một thông điệp mà anh đã nhắc đi nhắc lại suốt ba mươi năm “Tưởng tượng những ngày tháng nghiệt ngã đó, chúng ta không có một đám để rong chơi như thế, thì chắc là đã chết hết lâu rồi”

Viết một chút về những đẹp ngời của bốn mươi hai năm dài. Hình ảnh hay nhất mà bạn bè khó quên về TQLộc là dáng anh ngồi nghiêng, có chút gì đó rất cô liêu, ôm đàn hát ra những bất trắc, khốn khó và bi thảm của chính mình.

LCG (June 2020)