Cuộc khảo sát gần đây do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng Tổ chức Di dân quốc tế (IOM) thực hiện với 1,200 người lao động (NLĐ) nhập cư tại các đô thị lớn như Sài Gòn, Bình Dương, Đồng Nai… cho kết quả: 15.5% số người lựa chọn sẽ về quê trong thời gian tới, 44.6% lưỡng lự và 39.9% chưa có dự định. Lý do lớn nhất khiến NLĐ muốn về quê là gần gia đình, thu nhập khi làm việc ở thành phố không đủ trang trải cuộc sống…
Trở về quê luôn hay ở lại?
Khi công việc có thu nhập không đủ sống
Khảo sát nêu trên cũng cho thấy, thách thức lớn nhất với phần lớn NLĐ nhập cư là làm sao kiếm đủ thu nhập để trang trải chi phí sinh hoạt. Ngoài ra, họ còn đối mặt khó khăn về chi phí học hành cho con cái, chỗ thuê trọ phù hợp, thủ tục hộ tịch, giấy tạm trú, tạm vắng và sự tiếp cận y tế. Trong khi đó, khoảng cách giữa những nhu cầu thực tế của NLĐ nhập cư và các chính sách phúc lợi xã hội khiến họ cảm thấy khó lòng tiếp tục trụ lại.
Anh Hậu (43 tuổi, quê Phú Yên) kể rằng anh và vợ tìm về Sài Gòn từ năm 2005. Cả hai từng làm nhiều nghề trước khi thuê mặt bằng mở quán phở gần bệnh viện Thủ Đức vào năm 2023. Ban đầu, khách khá đông, có ngày bán hơn 150 tô phở. Nhưng từ đầu 2025 tới nay, thực khách giảm rõ rệt, nhiều hôm bán không tới 50 tô. Hậu nói: “Việc buôn bán ngày càng khó khăn trong khi phí sinh hoạt đắt đỏ, mỗi tháng có quá nhiều khoản chi ra. Thu nhập hàng tháng vợ chồng tôi hiện nay khoảng 9-10 triệu VNĐ. Riêng tiền thuê mặt bằng hết 4 triệu VNĐ/tháng, cộng thêm điện nước hơn 1 triệu VNĐ, mất gần phân nửa thu nhập. Tôi thấy ở quê mình giờ cũng không thiếu công việc, thu nhập cũng chẳng kém thành phố, trong khi đồ ăn thức uống lại rẻ. Quan trọng hơn là mình được sống gần người thân, hàng tháng cũng không phải lo tiền mặt bằng, điện nước…”.
Một gia đình NLĐ nhập cư tại Sài Gòn
Một số người khác cũng chia sẻ quan điểm tương tự: làm công nhân ở Sài Gòn lương bổng không nhiều lắm nhưng chi phí khá cao, từ tiền phòng trọ, xăng xe, điện nước… Ở một khu phòng trọ nằm cách Khu công nghiệp Linh Trung 1 không xa, chúng tôi gặp chị Hà (52 tuổi, quê Vĩnh Long). Chị cho biết rời quê lên Sài Gòn kiếm việc làm từ năm 22 tuổi. Lúc đầu, chị đi bán vé số sau đó xin vào làm công nhân cho một công ty giày da suốt 3 năm liền nhưng không được công ty đóng bảo hiểm xã hội. Năm 2011, chị chuyển sang công ty gỗ ở Khu chế xuất Linh Trung 1 và gắn bó với công việc này đến nay. Nhớ lại ngày đầu đi làm, mức lương của chị chỉ 800 nghìn VNĐ/tháng. Mỗi năm công ty hứa tăng 5% lương nếu đủ điều kiện, nhưng hơn chục năm qua, số lần được tăng lương chỉ đếm trên đầu ngón tay. Hiện tại, thu nhập của chị 8.5 triệu VNĐ/tháng. Sau khi trang trải mọi chi phí sinh hoạt, nuôi con và gửi tiền về quê phụng dưỡng cha mẹ già, chị không còn dư bao nhiêu.
Tiếp tục dạo quanh các khu trọ bình dân gần Khu công nghiệp Bình Chiểu cũng như hai Khu chế xuất Linh Trung, chúng tôi nhận thấy nhiều dãy trọ bình dân treo bảng “cho thuê phòng giá rẻ”. Có nơi, gần phân nửa số phòng bỏ trống, không thấy có ai ở.
Phòng trọ bình dân vắng người ở
Lao động di cư đang đảo chiều?
Số liệu từ Chi cục Dân số – Kế hoạch hóa gia đình, số NLĐ nhập cư đến Sài Gòn đang đà giảm liên tiếp trong các năm từ 2022 tới nay. Năm 2023 cũng là lần đầu tiên tỷ lệ phát triển dân số cơ học ở Sài Gòn là 0.68%, thấp hơn tỷ lệ phát triển dân số tự nhiên 0.74%. Riêng các năm 2015 – 2021, tỷ lệ phát triển dân số cơ học ở Sài Gòn đều cao hơn tự nhiên, có năm gấp hơn 2 lần. Trung bình hàng năm, Sài Gòn đón nhận 170,000 – 180,000 NLĐ nhập cư, tuy nhiên năm 2025 số lượng NLĐ nhập cư chỉ có hơn 60,000 người, giảm hết 2/3.
Một chuyên gia kinh tế (không muốn nêu tên) cho biết hàng chục năm trước Sài Gòn giống như thỏi nam châm với lực hút gần như lớn nhất nước bao gồm hạ tầng, việc làm, thu nhập, cơ hội, điều kiện tự nhiên…Thế nhưng hiện nay sự “ưu tiên” đó dường như không còn nữa vì vậy việc dịch chuyển lao động về các địa phương khác là tất yếu, thậm chí đang có cả những lao động “di cư ngược” từ Sài Gòn về các tỉnh như Bình Dương, Long An, Bến Tre, Bình Thuận, Quảng Nam…. Trong khi “lực hút” giảm thì các “lực đẩy” ở Sài Gòn lại gia tăng như chi phí sinh hoạt càng đắt đỏ, nạn kẹt xe, nhiều doanh nghiệp giảm lao động, việc làm thu hẹp… Ngoài ra có thể thấy NLĐ nhập cư từ các nơi tìm về thành phố hầu hết là người có gia đình, phải để lại con cái ở quê, đi làm ăn xa với hy vọng có thu nhập cao đủ để chi trả cho phục vụ cuộc sống, chăm sóc y tế, giáo dục con cái. Song ở những người đang có ý định trở về, có hơn 38% cho biết thu nhập không đủ trang trải những chi phí này. Do vậy, khi cảm thấy điều kiện làm việc ở quê khá hơn họ đều muốn quay về để gần gũi gia đình (chiếm trên 47%).
Nhiều sạp chợ, ki-ốt treo bảng sang nhượng
Vẫn chưa hết, không chỉ có áp lực tài chính, nhịp sống căng thẳng tại Sài Gòn cũng đang bào mòn sức khỏe thể chất và tinh thần của rất nhiều người. Chị Hạnh (48 tuổi, quê Bình Định, hiện làm công nhân tạp vụ cho một công ty điện tử ở Khu công nghệ cao quận 9) cho biết sau cái Tết Bính Ngọ này, chị quyết định ở lại quê luôn vì lý do này. Chị tâm sự: “Ở Sài Gòn, mỗi hôm đi làm về đều bị tắc đường. Tan ca lúc 18 giờ nhưng gần 19 giờ tối mới có thể về đến phòng thuê trọ. Thêm nữa, nhịp sống căng thẳng và tình hình ô nhiễm không khí tại đô thị khiến sức khỏe tôi ngày càng suy giảm. Dù có thu nhập tốt, tôi nghĩ đây không phải cuộc sống mà mình mong muốn, tôi đã về quê và không trở lên thành phố nữa để ở gần gia đình, cuộc sống dễ thở hơn nhiều…!”.
Người lao động nhập cư lũ lượt về quê dịp Tết Bính Ngọ
Bài và hình NS
