Hơn 15 năm trước tôi đã từng làm “hướng dẫn viên” cho vài bạn trẻ cùng cơ quan ở Hà Nội vào. Từ ngồi xích lô đến ăn thử cao lầu, bánh vạc, cơm gà… Một ngày cuối tháng 7/2025, vào Hội An, tôi dành ít thời gian đi bộ, lân la chuyện trò với vài người đạp xe lẫn khách du lịch và cả người địa phương… để biết thêm về dịch vụ này…
Hết phiên chuyến, xích lô chờ khách lẻ
Nghe vài người chia sẻ
Tôi hỏi chuyện anh lái xe tuổi đã ngoài 50. Anh vui vẻ kể: “Đường trong phố cổ nhỏ hẹp, muốn chạy nhanh cũng khó. Tuyệt đối không có xe dùng động cơ… Mình vô nghiệp đoàn là để họ quản lý đừng có “chặt chém” khách với lại phân tuyến, điều xe phục vụ khách bài bản, kịp thời. Mỗi tháng đóng cho nghiệp đoàn 100 nghìn đồng… Nếu mình già yếu không đi thì sang xe lại cho bà con, bạn bè chạy”.
Chiều, tôi lân la đến bãi đậu xe đường Hoàng Diệu. Hỏi anh lái xe, tuổi trạc 60, có biết tiếng Anh, tiếng Trung chi không? Anh được dịp kể với tôi nhiều chuyện: “Chỉ bập bẹ vài ba tiếng thôi. Mấy chú lái trẻ cũng biết tiếng Anh, tiếng Hàn đó! Ở Hội An, lái xe xích lô đều đồng phục từ mũ tới áo quần. Nói về “chặt chém” thì ở đâu không có. Như lợi dụng khuya khuya, thấy khách dễ tính thì nâng giá lên. Có khách du lịch cũng kèn cựa về giá kinh lắm. Nói thiệt với anh, đôi khi cũng gặp vài ông khách rất khó chịu. Nhưng mình cũng ráng chiều. Có vợ chồng khách nọ thiệt lạ. Vợ thì đồng ý đi xích lô còn chồng thì chê ỏng chê eo. Nói thuê xe điện đi. Mà ai cho xe điện vào trong khu vực phố cổ? Thấy tức điên luôn! Tôi khuyên chị vợ thôi thì hai người thuê xe đạp đi… Mình trông về lại khách sạn hai vợ chồng sẽ không hục hặc nữa. Trường hợp khác, tôi đâu biết hai người nọ có mâu thuẫn chi nhau trước đó. Mình mời họ đi xe. Ông nớ cỡ tuổi thằng em tôi ở nhà. Rứa mà ổng trợn mắt nạt nộ làm mình quê dễ sợ. Biết ổng giận cá chém thớt mình làm thinh trớt! Gặp phải khách chướng mình phải lơ, nhịn thinh cho qua quận. Ngày chạy tệ tệ thì ba, bốn trăm nghìn. Ngày khá khá cũng có sáu, bảy trăm nghìn. Được boa thêm cũng đỡ. Nhờ lượng khách Hàn Quốc đông chứ không cũng méo mặt. Nói rứa chớ thu nhập trong ngày cũng vô chừng…”. Tôi hỏi có xảy ra trường hợp nào lái xe chặt chém khách không, anh tình thật nói: “Chẳng qua không ai phát hiện ra mà thôi. Bàn tay có ngón ngắn ngón dài. Con mình có 5 đứa thì tính đứa này ri, tính đứa kia rứa. Trong 102 người chạy xe, cũng có vài người…vi phạm nội quy. Tất nhiên không đáng kể. Mình chẳng nên tuyệt đối là xe xích lô Hội An không có người “ăn gian” giờ của khách!”.
Trong quán cà phê trên đường Bạch Đằng, tôi hỏi cô gái trẻ, N.L.M.S, đến từ Gia Lai, cảm nhận về Hội An, về xích lô Hội An. Cô tự nhiên, vui vẻ chia sẻ: “Cháu thích buổi sáng của Hội An nó êm đềm, dễ chịu quá! Chỗ bọn cháu nghỉ lại ở Cẩm Nam. Từ chủ đến nhân viên khách sạn rất dễ thương. Theo cháu thì không có điểm trừ. Còn xích lô thì cháu chưa có đi. Nhưng thấy đường hẹp, người đông mà có xe xích lô cũng chạy là chưa ổn. Dưới lòng đường còn xe bán hàng rong. Cháu vẫn thấy thiếu an toàn cho người đi bộ đó chú!”.
Ông V.H.T, cựu giảng viên một trường đại học ở Cần Thơ thì hào hứng: “Tui thấy bác tài vui vẻ, thân thiện. Anh ta vừa đạp xe vừa thuyết minh các địa điểm đi qua dù khách không hỏi hay yêu cầu gì. Ngồi xích lô thật thoải mái và thú vị”.
Khách ngồi đợi xe xích lô đến rước trên đường Hoàng Văn Thụ, Hội An
Từ xe xích lô đến lái xích lô rất có giá!
Người tôi gặp hỏi đường là anh X. (75 tuổi), sinh ra lớn lên ở Hội An. Anh chạy xe máy phía trước dẫn đường đến nhà anh Phan Phước Tùng, chủ tịch Nghiệp đoàn Xích lô Hội An. Để cảm ơn anh, tôi mời anh vào quán uống cà phê trong hẻm đường Nguyễn Thị Minh Khai. Anh từ chối vì đã uống với bạn lúc sáng sớm. Chỉ vào mấy chiếc xích lô sáng loáng, sạch sẽ đậu phía trước, tôi nhờ anh thử định giá. “Nhiều bộ phận hầu hết làm bằng i-nốc, lốp xe đều còn mới, giá đóng phải bốn chục đến năm chục triệu đồng! Nhưng anh có biết xích lô Hội An cũng có chiếc giá vài trăm triệu đồng đến 1 tỉ đồng không?”, anh nghiêm mặt hỏi ngược lại, tôi ngạc nhiên luôn! “Đạp xích lô Hội An bây chừ sống thoải mái lắm! So với lái xe taxi du lịch thì nó lam lũ, dầu dãi nắng mưa hơn nhưng thu nhập lại ‘khủng’ hơn nhiều. Xích lô anh dùng sức đạp, vận động nhiều cũng khỏe mình hơn anh lái taxi cứ bó giò bó cẳng. Taxi phải đăng kiểm này nọ, sợ bắn tốc độ này kia. Khi muốn dừng đậu phải tìm chỗ rất mệt. Đủ thứ áp lực. Đạp xích lô thì không phải lo ba cái chuyện linh tinh nớ. Có cái hay ở Hội An đây là lái xe xích lô mà uống bia rượu rồi thì khỏi đạp luôn. Du khách mà gặp phải mấy ông say bia rượu dù chưa xảy ra tai nạn nhưng họ sợ cũng đủ suy thận, giận cũng hại gan luôn! Còn xe xích lô vì sao giá tỉ bạc thì anh tự tìm hiểu hỉ! Tôi chỉ nghe họ đồn đại rứa thôi”.
Gặp anh Tùng tại nhà. Chúng tôi cùng uống trà, trò chuyện xoay quanh hoạt động của xích lô. Xe hoạt động theo tour, tuyến, phiên thứ đàng hoàng. Trước kia ít khách, anh em đua với nhau mà đi. Mạnh ai nấy chạy. Tình trạng uống rượu bia đạp xe, “chặt chém” khách cũng lác đác xảy ra. Trước năm 2000 là Đội Xích lô du lịch. Sau đó thành phố mới xây dựng tổ chức nghiệp đoàn, nhằm tập trung anh em lại để dễ quản lý hơn. Tạo dựng cho được hình ảnh xích lô thân thiện, nhân tình thuần hậu trong mắt du khách gần xa. “Anh hỏi có tình trạng “chặt chém” khách du lịch không thì tôi khẳng định là rất hiếm. Trường hợp lấy tiền vượt so với thời gian phục vụ thì có. Ví dụ tour 30 phút nhưng có người chỉ đạp 25 phút hoặc 20 phút. Có khách cho qua nhưng có khách cũng phản ảnh với hướng dẫn viên hoặc với Trung tâm Xúc tiến du lịch. Mình bên nghiệp đoàn đứng ra dàn xếp, nhận lỗi, trả lại tiền cho khách. Lái xe vi phạm sẽ được nhắc nhở. Anh em lái xe ngán nhất là khách Ấn Độ, Palestine với Israel. Họ đi xe xong không bao giờ trả tiền đúng giá. Chúng tôi áp dụng “cơ chế đặc biệt” với các khách này là lấy tiền trước, phục vụ sau để tránh lèng èng. Khỏi phiền hà giữa khách với lái xe. Khách Hàn Quốc, Đài Loan, khách châu Âu thì không gặp vấn đề chi. Có điều đường hẹp mà du khách thì chẳng chú ý. Nhất là mấy bạn trẻ cứ chạy ra giữa đường chụp ảnh khiến lái xe xích lô tránh né, căng thẳng rất dễ xảy ra va chạm”.
Đường ‘hỗn hợp’ dành cho người đi bộ, đi xe đạp, xích lô và cả bán hàng rong…
Luôn thể tôi hỏi anh về thông tin giá trị của chiếc xích lô Hội An nghe đâu vài trăm triệu đồng đến cả tỉ bạc. Anh Tùng vui vẻ, nói: “Cái này trên mạng xã hội cũng râm ran. Nói là muốn chạy được xích lô Hội An phải “lót tay”, chạy chọt mới được vào nghiệp đoàn. Chính quyền Hội An có giải thích rõ ràng rồi. Theo tôi, giá có khi còn hơn 1 tỉ đồng! Vì sao xe có giá vài trăm triệu đồng đến cả tỉ đồng? Chạy xe xích lô du lịch có thu nhập ổn định so với các phương tiện khác. Chẳng hạn xe taxi du lịch giá 7 đến 8 trăm triệu đồng/chiếc. Nhưng cạnh tranh gay gắt với các thương hiệu đưa đón khách khác, rồi áp lực đủ thứ lại thu nhập bấp bênh. Nhất là tai nạn nguy hiểm rình rập hơn nhiều so với xích lô. Xích lô trong phố cổ ổn định. Chẳng tăng thêm, chẳng có ai cấp phép thêm. Thu nhập bèo bèo cũng bốn trăm, năm trăm nghìn đồng một ngày, có khi còn hơn. Chưa kể tiền boa của khách. Vì vậy giá trị của chiếc xích lô tăng cao cũng phải! Nhưng ai bán mà mua? Có chăng là người không chạy nữa do sức khỏe yếu mới sang nhượng cho người thân, họ hàng. Đây cũng như là quan hệ giao dịch bình thường “thuận mua vừa bán”. Xích lô Hội An đạp ra đạp, không có gắn động cơ trợ lực. Thỉnh thoảng chở phải mấy ông Tây to béo ta nói cũng mệt bở hơi tai!
Công bằng mà nói, xích lô Hội An không có… tai tiếng gì nổi cộm so với xích lô vài địa phương khác… Một số lái xe có thái độ thiếu chuẩn mực với du khách nước ngoài khiến số đông lái xích lô làm ăn chân chính bức xúc. Chẳng hạn thu tiền không đúng với giá thỏa thuận, chạy lòng vòng (Huế); giật tiền từ tay khách du lịch nước ngoài (Nha Trang); trả tiền thừa cho du khách bằng tiền âm phủ (Hà Nội); lấy 2.9 triệu đồng cho một cuốc xe 5 phút (TP. HCM)… ít nhiều đã làm xấu đi hình ảnh du lịch của địa phương.
Nếu siết chặt quản lý, thường xuyên tuyên truyền, tập huấn về kỹ năng ứng xử, thái độ phục vụ khách du lịch cho các lái xe xích lô thì môi trường du lịch sẽ an toàn, thân thiện hơn nhiều.
Khách thong thả ngồi xích lô ngắm cảnh Hội An
Bài & ảnh LKD
