Nếu bạn từng xem những bức ảnh được yêu thích trong mục “Ảnh của bạn” trên trang web của National Geographic và nghĩ, “Mình không bao giờ có thể cạnh tranh được với những bức ảnh đó,” thì bạn không phải là người duy nhất. Hầu hết các nhiếp ảnh gia đều cho rằng các biên tập viên đang tìm kiếm bức ảnh sắc nét nhất, bố cục hoàn hảo nhất, hoặc độ phơi sáng “chính xác” nhất về mặt kỹ thuật. Công việc của một biên tập viên ảnh không phải là tìm ra bức ảnh hoàn hảo nhất. Mà là tìm ra bức ảnh có thể thu hút sự chú ý, truyền tải ý nghĩa và độ tin cậy – một cách nhanh chóng – và vẫn đáng để xem lại sau này.
Dựa theo Anne Farrar – người biên tập viên ảnh đã bầu chọn 10 bức ảnh chung kết của cuộc thi National Geographic Pictures of the Year 2025 – những phân tích dưới đây sẽ làm rõ ý nghĩa thực tế của “phẩm chất NatGeo”. Nó không phải là về những địa điểm kỳ lạ hay một ống kính lớn hơn. Nó là về việc liệu hình ảnh của bạn có đáp ứng được 3 điều cùng một lúc hay không:
– Nó để lại ấn tượng sâu sắc về mặt cảm xúc – bạn cảm nhận được nó trước khi kịp phân tích.
– Về mặt hình ảnh, nó rất ấn tượng – kỹ thuật chế tác hỗ trợ ý tưởng thay vì làm phân tán sự chú ý khỏi nó.
– Nó nói lên một điều đứng đắn – nó không chỉ đẹp mà còn giúp hiểu sâu sắc hơn.
– Và có một điều bất khả xâm phạm trong mọi việc: sự thật. Farrar thẳng thắn nói về điều này – dàn dựng hoặc bịa đặt hình ảnh không bao giờ được chấp nhận, và National Geographic không ủng hộ việc thao túng quá mức, loại bỏ các yếu tố hoặc “làm quá mức” để làm rõ. Thế giới vốn dĩ đã tuyệt vời rồi. Nhiệm vụ là phải quan sát, tò mò, kiên nhẫn và để khoảnh khắc đến một cách tự nhiên mà không bóp méo hiện thực để phù hợp với một ảo tưởng đã được hình dung trước.
- Sự cộng hưởng cảm xúc: Những hình ảnh đọng lại và khơi gợi sự tò mò
Tiêu chí đầu tiên của Anne Farrar khi tuyển chọn những bức ảnh chung kết này không phải là sự hoàn hảo về kỹ thuật, mà là sự cộng hưởng cảm xúc, những bức ảnh đọng lại trong tâm trí người xem, những hình ảnh khơi gợi sự tò mò và khiến bạn muốn xem đi xem lại lần nữa. Đó là một tiêu chuẩn khá cao, bởi vì “cảm xúc” không có nghĩa là ủy mị. Nó có nghĩa là bức ảnh có sức hút mạnh mẽ. Nó nhanh chóng thu hút bạn, rồi đền đáp xứng đáng cho sự kiên nhẫn của bạn khi ở lại.
Những khung hình đẹp nhất không hét lên, “Hãy nhìn những gì tôi đã thấy.” Chúng thì thầm, “Hãy đến gần hơn.”
Bức ảnh này gây ấn tượng ngay lập tức bởi vì nó được xây dựng dựa trên phản ứng phổ quát của con người. “Bạn là ai?” Con chồn không đang chạy nước rút hay đang săn mồi. Nó không được miêu tả là “động vật hoang dã quý hiếm”. Nó được miêu tả như một nhân vật – đôi mắt sáng, lanh lợi, chiếc mũi nhỏ màu hồng, bộ ria mép như dấu chấm câu. Đó là kiểu khuôn mặt mà bạn không chỉ nhìn mà còn muốn đáp lại.
Điều tinh tế và xuất sắc nằm ở chỗ nhiếp ảnh gia không cố gắng lắp đầy khung hình bằng con chồn. Phần diện tích trống không hề bị lãng phí – nó tạo nên bầu không khí. Chính sự tĩnh lặng xung quanh chủ thể làm cho chủ thể trở nên nổi bật hơn.
Nếu bạn đang cố gắng tạo ra những tác phẩm đạt “phẩm chất NatGeo”, đây là điểm kiểm tra đầu tiên: Hình ảnh của bạn có thể khơi gợi cảm xúc cho người xem trước khi họ đọc chú thích không? Nếu câu trả lời là có, bạn đã thành công.
- Sức mạnh và kỹ thuật thị giác: Bố cục, ánh sáng và tính độc đáo
Nếu phần 1 nói về nhịp đập của bức ảnh, thì phần 2 nói về bộ xương của nó. Tiêu chí thứ hai của Anne Farrar khi tuyển chọn các bức ảnh là sức mạnh và kỹ thuật thị giác – bố cục, ánh sáng và tính độc đáo. Điều đó nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng đây là sự khác biệt giữa quan điểm về “kỹ thuật” của một biên tập viên và quan điểm trên internet: kỹ thuật không phải là một phong cách. Nó là một hình thức của sự rõ ràng. Đó là tập hợp các quyết định làm cho một hình ảnh dễ hiểu, đáng tin cậy và dễ nhớ mà không cần giải thích.
Bức ảnh này là một kiệt tác về kỹ thuật vì nó sử dụng sự tiết chế như một vũ khí, với những yếu tố quan trọng như sau:
– Ánh sáng như một câu chuyện (không phải là vật trang trí)
– Bố cục mang lại cảm giác không thể tránh khỏi
– Kỷ luật trong việc phối màu
– Sự độc đáo mà không cần gượng ép
- Tác động của kể chuyện: Hình ảnh làm sâu sắc thêm sự hiểu biết
Tiêu chí thứ ba của Anne Farrar là nơi mà “phẩm chất NatGeo” không còn là yếu tố thẩm mỹ mà trở thành tiêu chuẩn biên tập: tác động kể chuyện – mức độ hiệu quả của một hình ảnh trong việc đóng góp vào câu chuyện lớn hơn hoặc làm sâu sắc thêm sự hiểu biết về chủ đề. Đây là hạng mục mà hầu hết các nhiếp ảnh gia nghĩ rằng họ đang làm khi nói, “Tôi đang kể một câu chuyện,” nhưng trên thực tế, nhiều bức ảnh chỉ truyền tải một cảm giác. Kể chuyện theo tiêu chuẩn biên tập khắt khe hơn. Nó đặt ra câu hỏi: Người xem hiểu được điều gì sau khi xem bức ảnh này mà trước đó họ chưa hiểu?
Cách dễ nhất để đánh giá tác động của việc kể chuyện rất đơn giản: Nếu bạn bỏ chú thích đi, liệu hình ảnh đó vẫn tạo ra một câu hỏi? Nếu câu trả lời là có, bạn đã thành công một nửa. Nếu chú thích sau đó trả lời đúng câu hỏi – mà không cần giải thích quá dài dòng – thì bạn đã có được một bức ảnh hoàn chỉnh.
- Đỉnh cao: Khi sự cộng hưởng + kỹ thuật + câu chuyện cùng hội tụ
Phần 1-3 là những viên gạch nền tảng – sự cộng hưởng cảm xúc, sức mạnh và kỹ thuật hình ảnh, và tác động của câu chuyện – trong khi phần 4 là kết quả khi cả ba yếu tố đó hòa quyện lại với nhau. Đây là loại hình ảnh không cần tranh luận. Bạn cảm nhận được ngay lập tức.
- Phân loại của biên tập viên: Tại sao những bức ảnh xuất sắc lại bị loại bỏ nhanh chóng
Khi Anne Farrar nói rằng một bức ảnh xuất sắc có thể bị loại khỏi vòng cuối cùng vì nó trông quá quen thuộc, bà ấy đang mô tả phần khắc nghiệt nhất của quá trình biên tập: việc lựa chọn không phải là tìm kiếm những hình ảnh “tốt” – mà là loại bỏ những hình ảnh không đủ tiêu chuẩn so với hàng trăm hình ảnh tốt khác. Một khi bạn chấp nhận điều đó, “phẩm chất NatGeo” sẽ bớt huyền bí hơn và giống như một bộ lọc thực tế mà bạn có thể áp dụng cho tác phẩm của mình trước khi gởi đi.
AN
Nhiếp ảnh gia; cộng tác viên Trẻ Magazine. Hiện cư ngụ tại Breslau, Canada.
