Một loại vũ khí từng được sử dụng từ thời cách mạng Pháp đang được mang trở lại để sử dụng trên chiến trường thời hiện đại được hỗ trợ bởi những kỹ thuật tân tiến như trí tuệ nhân tạo và thiết bị điện tử: khinh khí cầu.
Từ cuộc chiến Nga-Ukraine ở châu Âu đến khu vực Thái Bình Dương ở châu Á, khinh khí cầu đang được mang ra sử dụng trở lại, được trang bị với những loại kỹ thuật cao của thời hiện đại như vật liệu để chế tạo, thiết bị cảm ứng điện tử và khả năng tự điều khiển. Các khinh khí cầu với chi phí để chế tạo khá thấp (chỉ vài trăm Mỹ kim) có thể dùng để do thám, kết nối mạng lưới thông tin liên lạc và vận chuyển. Chúng hầu như khó bị phát hiện trên màn hình radar và bay ở một độ cao mà các tia sóng điện tử được bắn từ dưới đất lên không thể với tới để phá hủy như một số loại thiết bị bay trên không khác.
Chúng cũng có khả năng chở theo một số loại vũ khí, bao gồm cả loại máy bay không người lái tấn công một chiều, có thể vượt hàng nghìn dặm để tấn công các mục tiêu ở rất xa, gây ra sự tàn phá và gieo rắc nỗi kinh sợ ở hậu phương địch nằm cách xa với khu vực tiền tuyến.
Các lực lượng quân đội từ lớn tới nhỏ đều đang chú ý tới loại vũ khí này. Khinh khí cầu bay ở tầm cao được dự kiến sẽ là một phần của các cuộc tập trận của quân đội Hoa Kỳ ở Nevada và khắp châu Âu vào tháng Tư tới đây, và quân đội Hoa Kỳ đang chuẩn bị để thử nghiệm khinh khí cầu với kỹ thuật bầy đàn (swarms) ở Thái Bình Dương vào cuối năm nay. Các đồng minh châu Âu cũng đang thử nghiệm khinh khí cầu cho nhiều vai trò quân sự khác nhau.
Trong khi đó, Nga và các đồng minh của họ, từ Belarus đến Bắc Hàn, đã từng sử dụng khinh khí cầu (đôi khi là loại nhỏ như bong bóng bay) để đe dọa và gây rối các nước láng giềng bên cạnh.
Sử dụng ở Ukraine
Tuy nhiên, không quốc gia nào sử dụng khinh khí cầu nhiều như Ukraine hiện nay để thực hiện các cuộc tấn công táo bạo sâu vào bên trong lãnh thổ Nga, cũng như để trinh sát, vận chuyển và làm mồi nhử. Chính quyền Kyiv, do thiếu kinh phí và không có đủ vũ khí hiện đại, đã quay sang sử dụng khinh khí cầu như một loại vũ khí rẻ tiền nhưng mang lại hiệu quả cao nhờ có được lợi thế của hướng gió.
Ukraine bắt đầu sử dụng khinh khí cầu ngay sau cuộc xâm lăng của Nga để thả bom hoặc lựu đạn và làm suy yếu hệ thống phòng thủ của Nga bằng cách chở theo những kiện hàng được thiết kế trông giống như máy bay chiến đấu khi xuất hiện trên màn hình radar. Năm 2024, Ukraine bắt đầu sử dụng khinh khí cầu – thường là từ các công ty cung cấp của Mỹ – như một hệ thống vận chuyển cho loại máy bay không người lái cảm tử cỡ nhỏ có khả năng tự điều khiển để tấn công vào các mục tiêu một cách chính xác.
Sự kết hợp khinh khí cầu và máy bay không người lái được cho là một chiến thuật mới của Ukraine để tấn công vào sâu trong lãnh thổ Nga – nhắm vào các mỏ dầu và nhà máy lọc dầu, bến cảng và hệ thống đường sắt – để nhằm làm suy yếu nền kinh tế của nước này.
Theo một số bản tin của truyền thông Nga, năm ngoái quân đội Ukraine đã sử dụng khinh khí cầu trong các cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu của Nga, cũng như vào Moscow và Ryazan, nằm ở phía đông nam thủ đô. Khinh khí cầu cũng được sử dụng để đưa máy bay không người lái tấn công đến Moscow vào tháng 12, trong một chiến dịch đã buộc các phi trường lớn quanh đó phải tạm đóng cửa.
Như mọi người đều biết, khinh khí cầu hoàn toàn phụ thuộc vào sức gió. Ở Ukraine, gió thường luôn thổi về hướng đông, điều này có nghĩa là khinh khí cầu thả tự nhiên ở Ukraine sẽ bay về phía Nga.
Các giới chức điều hành cho biết sự kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo với các dữ liệu dự báo thời tiết chính xác giúp cho việc tấn công các mục tiêu ở xa trở nên dễ dàng và chính xác hơn. Và khinh khí cầu bay lên và hạ xuống sử dụng các lỗ thông hơi hoặc cánh quạt máy để tìm đúng luồng gió trên không.
Thử nghiệm của Hoa Kỳ
Trong dự luật ngân sách của Tổng thống Trump hồi năm ngoái có bao gồm một khoản tiền $50 triệu dành cho chương trình phát triển và mua sắm khinh khí cầu quân sự có khả năng bay ở tầm cao. Một trong những mục đích sử dụng được nhắm tới là vận chuyển vũ khí và quân nhu ngang qua Thái Bình Dương và cung cấp khả năng giám sát trong một cuộc xung đột giả định với Trung Quốc.
Lục quân Hoa Kỳ, phối hợp với Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc biệt, sẽ thử nghiệm khả năng tấn công từ khinh khí cầu trong một cuộc tập trận ở Thái Bình Dương vào tháng 3 này. Được khích lệ bởi một cuộc thử nghiệm thành công hồi năm ngoái sau khi cho thả một số khinh khí cầu từ hàng trăm dặm sâu trong đất liền ra Đại Tây Dương, nơi mà các khinh khí cầu có nhiệm vụ cung cấp thông tin tình báo và liên lạc cho một lực lượng hải quân ở bên dưới, lục quân Hoa Kỳ hiện đang chuẩn bị cho một cuộc phóng thử nghiệm khoảng 100 khinh khí cầu có khả năng tự liên lạc và phối hợp với nhau.
Vũ khí khinh khí cầu
Khinh khí cầu lần đầu tiên được sử dụng trong chiến tranh là vào thời cách mạng Pháp cuối thế kỷ 18. Lúc đó người ta bơm khí hydrogen vào trong lòng cầu, rồi thả bay lên để trinh sát vị trí của quân địch, còn người bay theo trên đó thì có nhiệm vụ vẽ tay bản đồ địa hình chiến trường. Khinh khí cầu đóng vai trò lớn hơn trong cuộc Nội chiến Hoa Kỳ và ngay sau đó là trong chiến tranh Pháp-Phổ. Trong Thế chiến I, khinh khí cầu tiến xa thêm một bậc, được đóng bằng khung với vỏ bên ngoài được làm bằng loại vật liệu cứng bền, bên trong lòng chứa đầy khí được gọi là Zeppelin của Đức đã thực hiện các phi vụ tấn công đầu tiên thả bom xuống nước Anh.
Năm 2023, một khinh khí cầu do thám của Trung Quốc đã bay ngang khu vực Bắc Mỹ trong suốt một tuần lễ trước khi bị quân đội Hoa Kỳ bắn hạ ở ngoài khơi bờ biển Đại Tây Dương. Vụ việc này đã khiến chính quyền Biden lúc đó đã tỏ ra bối rối và lúng túng. Mới đây hơn, không phận xung quanh phi trường El Paso đã phải tạm thời đóng cửa sau khi cơ quan hải quan và bảo vệ biên giới của chính phủ liên bang đã đưa vũ khí bắn tia laser dùng để chống máy bay không người lái tới nhưng rồi sau đó mới biết đó chỉ là loại bong bóng bay dùng để trang hoàng trong những buổi tiệc tùng, điều này cho thấy bong bóng bay (hay loại khí cầu nhỏ) có thể đánh lừa hệ thống phòng không như thế nào.
Có thể nói các khinh khí cầu có khả năng bay ở độ cao đã mở ra một khu vực ưu thế trên không mới, cao hơn máy bay không người lái và máy bay chiến đấu phản lực và thấp hơn vệ tinh ngoài không gian. Những khí cầu bay này có thể gấp gọn lại bằng kích thước của một chiếc ba lô, được trang bị với máy quay hình loại nhẹ và các thiết bị cảm ứng, và được vận hành bằng năng lượng mặt trời, vỏ bọc bên ngoài sử dụng vật liệu có thể hấp thụ tia phản xạ mặt trời. Chúng có thể tự điều chỉnh hướng bay, và người điều khiển có thể cập nhật phần nhu liệu để gửi mệnh lệnh thay đổi nhiệm vụ của khinh khí cầu khi cần.
Chiến tranh luôn mang lại những sáng kiến mới và đôi khi những sáng kiến đó lấy từ ý tưởng cũ. Khinh khí cầu là loại vũ khí rất cũ nhưng trở thành mới sau khi được phối hợp với những kỹ thuật hiện đại.
VH
