Trong mấy tháng qua, Trung Quốc đã liên tục tìm cách gây áp lực và trừng phạt Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi vì những phát biểu bà đưa ra hồi mùa thu năm ngoái liên quan đến Đài Loan, một hòn đảo tự trị mà Bắc Kinh tuyên bố sẽ xâm chiếm bằng vũ lực nếu cần thiết.
Sau khi bà Takaichi nói rằng Nhật Bản có thể bị cuốn vào cuộc xung đột nếu Trung Quốc nhất định chiếm lấy Đài Loan bằng vũ lực, Bắc Kinh đã phản ứng dữ dội, đe dọa đưa ra các biện pháp trừng phạt kinh tế và gây áp lực an ninh đối với Nhật Bản.
Tuy nhiên, chiến lược gây áp lực đó đã bị phản tác dụng. Bà Takaichi từ chối rút lại những bình luận của mình và đã được cử tri tưởng thưởng với một chiến thắng vang dội vì đã thể hiện được sự cương quyết của bà qua cuộc bầu cử toàn quốc vào hôm Chủ Nhật 8 tháng 2 vừa qua tại Nhật Bản.
Hình ảnh một nhà lãnh đạo cương quyết đã giúp bà giành được chiến thắng áp đảo, mang lại cho bà đa số ghế trong quốc hội. Với chiến thắng này, bà Takaichi, một chính trị gia bảo thủ, sẽ có đủ uy tín để theo đuổi chính sách xây dựng một mối quan hệ an ninh và kinh tế chặt chẽ hơn với Hoa Kỳ, và thúc đẩy tăng chi tiêu quân sự – những chính sách sẽ càng khiến Bắc Kinh tức giận hơn.
Cách tiếp cận một cách bình tĩnh trong cuộc khủng hoảng ngoại giao của bà Takaichi cho thấy sự giới hạn của chiến thuật hăm dọa mà Trung Quốc sử dụng, đặc biệt là đối với vấn đề Đài Loan.
Trung Quốc đã phản ứng giận dữ trước lời phát biểu ngày 7 tháng 11 của bà Takaichi tại cuộc họp quốc hội rằng Nhật Bản có thể bị lôi kéo vào bất kỳ cuộc xung đột nào trong tương lai liên quan đến Đài Loan để tự bảo vệ mình hoặc để bảo vệ đồng minh.
Để phản ứng lại, các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã phát động một chiến dịch trừng phạt kinh tế, khiếu nại ngoại giao tại Liên Hiệp Quốc và sử dụng chiếc loa tuyên truyền với những lời lẽ gay gắt nhắm vào chính cá nhân bà Takaichi, người mà họ miêu tả là tàn dư của đế chế Nhật Bản và chủ nghĩa quân phiệt đã gây ra sự tàn phá khủng khiếp ở châu Á trong Thế chiến II và những thập niên trước đó.
Các nhà ngoại giao Trung Quốc đã công kích Tokyo, sử dụng ngôn từ của giới anh chị dao búa vượt quá mức bình thường, trong đó có một nhà ngoại giao đe dọa rằng: “Chúng ta không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chặt đứt cái cổ bẩn thỉu đang vươn tới chúng ta.”
Trung Quốc cũng ra lệnh hủy các chuyến bay du lịch và các buổi trình diễn nhạc, đồng thời hạn chế quyền tiếp cận của các công ty Nhật Bản đối với các khoáng sản và nam châm quan trọng của Trung Quốc được sử dụng trong nhiều ngành sản xuất.
Tuy nhiên, những nỗ lực nhằm tập hợp và kêu gọi các quốc gia khác đứng về phía Bắc Kinh đã gặp thất bại vì không có quốc gia nào phản ứng, và điều này làm nổi bật thêm một điểm yếu khác trong chính sách gây hấn của Bắc Kinh.
Vụ lục đục ngoại giao đó vẫn chưa kết thúc và áp lực từ phía Trung Quốc dự kiến sẽ còn tiếp tục. Phát ngôn viên bộ ngoại giao Trung Quốc cho biết kết quả cuộc bầu cử không thay đổi điều gì và Bắc Kinh vẫn đang tìm cách để bà Takaichi rút lại những lời phát biểu mà họ mô tả là “sai lầm” về Đài Loan.
Qua kết quả bầu cử, cử tri Nhật Bản đã ủng hộ một nhà lãnh đạo mà họ coi là người dám đứng lên chống lại sự bắt nạt của Trung Quốc, trong khi các biện pháp trừng phạt kinh tế của Bắc Kinh đã cho cử tri thấy chính điều mà bà Takaichi đã cảnh báo – những rủi ro đối với Nhật Bản khi ngày càng phụ thuộc quá nhiều về kinh tế vào nước láng giềng lớn hơn. Chính phủ mới của bà dự kiến sẽ thúc đẩy việc nới lỏng quan hệ kinh tế với Trung Quốc.
Chính sách gây áp lực của Trung Quốc
Trong quá khứ, Trung Quốc vẫn thường xuyên trả đũa mạnh mẽ đối với những quốc gia mà họ cho là vi phạm vào những quyền lợi của họ.
Khi Nam Hàn bắt đầu lắp đặt hệ thống phòng thủ hỏa tiễn của Hoa Kỳ vào năm 2017, Trung Quốc đã áp đặt các hạn chế thương mại ảnh hưởng đến hàng xuất cảng của Nam Hàn, từ xe hơi đến nhạc K-pop. Bắc Kinh cũng áp đặt các hạn chế đối với một loạt hàng hóa của Úc vào năm 2020 sau khi thủ tướng Úc lúc bấy giờ kêu gọi một cuộc điều tra độc lập về nguồn gốc của đại dịch Covid-19.
Năm ngoái, Trung Quốc đã cắt đứt nguồn cung cấp đất hiếm cho Hoa Kỳ, làm gián đoạn sản xuất tại một số công ty, trong đó có các hãng sản xuất xe hơi. Biện pháp này đã khiến gây áp lực lên chính quyền Donald Trump buộc Hoa Kỳ phải giảm thuế quan đối với một số hàng nhập cảng từ Trung Quốc.
Năm 2021, Trung Quốc đã triệu hồi đại sứ của họ tại Lithuania và hạ cấp quan hệ thương mại sau khi quốc gia Baltic này cho phép Đài Loan mở một văn phòng sử dụng danh từ “người Đài Loan”, điều mà Trung Quốc coi là gần như công nhận Đài Loan như một quốc gia độc lập.
Nói một cách rộng hơn, trong những năm gần đây, Trung Quốc đã gây áp lực ngày càng tăng lên các quốc gia trên thế giới để phải chấp nhận lập trường của họ rằng Đài Loan là lãnh thổ của Trung Quốc và cuối cùng phải phục tùng sự cai trị của Bắc Kinh.
Tại Liên Hiệp Quốc, Trung Quốc đã sử dụng nghị quyết năm 1971 cho phép Bắc Kinh chiếm lấy chiếc ghế mà chính phủ Đài Bắc đang nắm giữ để lập luận rằng yêu sách của họ đối với Đài Loan đã được cộng đồng quốc tế công nhận.
Trong các cuộc gặp với các quốc gia thân thiện và các nhóm đa quốc gia, các nhà ngoại giao Trung Quốc ngày càng thành công trong việc bổ sung ngôn ngữ vào các tuyên bố chung ủng hộ yêu sách của Bắc Kinh đối với Đài Loan.
Bài học từ kết quả bầu cử
Lập trường cương quyết của thủ tướng Nhật Bản trước áp lực từ Trung Quốc cũng có thể là bài học bổ ích cho các quốc gia được gọi là “cường quốc tầm trung” đang tìm cách đối phó với áp lực từ phía Trung Quốc, và trong một số trường hợp, cả từ phía Hoa Kỳ nữa.
Một điều quan trọng cần nhắc tới ở đây: Nhật Bản là nền kinh tế lớn thứ ba thế giới và là một nhân tố chiến lược quan trọng ở châu Á. Kết quả của cuộc bầu cử sẽ có tầm ảnh hưởng lớn đến các chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ.
Kết quả bầu cử trong một ý nghĩa nào đó cũng là chiến thắng cá nhân của bà Takaichi, nữ thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản, hiện đang có tỷ lệ ủng hộ 67%, sẽ giúp nâng cao tinh thần của toàn đảng Dân chủ Tự do (LDP) của bà. Một điều thực tế là trong cuộc bầu cử vừa qua, bà Takaichi chỉ phải đối đầu với phe đối lập tương đối yếu, tuy nhiên những vị tiền nhiệm của bà trong đảng LDP gần đây đã không thể tận dụng được lợi thế đó như bà hiện nay.
Nếu cử tri Nhật Bản trao cho bà Takaichi quyền lực, một phần là để gửi một tín hiệu tới Bắc Kinh. Thông điệp về phục hồi quốc gia của bà Takaichi – được kế thừa từ người thầy của bà là cố Thủ tướng Shinzo Abe – là một yếu tố được lòng dân trong chiến dịch tranh cử của bà.
Cho đến thời điểm này, có thể nói bà Takaichi đã hành xử một cách khéo léo và tốt đẹp hơn bất kỳ ai khi phải đối phó với những hành vi khó đoán của Tổng thống Trump. Bà sẽ cố gắng ổn định quan hệ thương mại với Hoa Kỳ, và nếu ông Trump đủ khôn ngoan thì nên thực hiện điều đó thay vì coi Nhật Bản như một đối thủ thương mại không khoan nhượng.
Với chiến thắng áp đảo của đảng LDP sẽ tạo điều kiện cho bà Takaichi điều hành đất nước với sự ủng hộ mạnh mẽ. Hoa Kỳ và thế giới tự do cần một Nhật Bản mạnh mẽ và tự tin làm đồng minh để chống lại tham vọng đế quốc của đảng Cộng sản Trung Quốc.
VH
