Việc đưa những thiết bị như máy bay không người lái và robot để sử dụng trong chiến đấu thay cho con người hiện nay đã trở thành một nguyên tắc mới của chiến tranh hiện đại. Không nơi nào mà điều đó lại hợp lý hơn như ở những vùng đất băng giá rộng lớn của Bắc Cực.
Tuy nhiên, có điều là càng đến gần Bắc Cực, những kỹ thuật tân tiến lại càng hoạt động kém hữu hiệu hơn. Các cơn bão từ trường ở đây khiến làm nhiễu tín hiệu vệ tinh; nhiệt độ cực lạnh làm các bình điện ắc quy hết năng lượng hoặc các thiết bị bị đóng băng chỉ trong vài phút; hệ thống định vị không thể định vị chính xác được địa điểm trên những cánh đồng tuyết.
Trong một cuộc tập trận với 7 quốc gia tham gia ở khu vực Bắc Cực thuộc Canada hồi đầu năm nay để thử nghiệm các thiết bị trị giá hàng triệu Mỹ kim, loại xe được thiết kết để chạy trên địa hình vùng Bắc Cực của quân đội Hoa Kỳ đã bị hỏng chỉ sau 30 phút vì chất dầu trong hệ thống thủy lực (hydraulic) của xe bị đông đặc trong điều kiện nhiệt độ quá lạnh.
Các binh sĩ Thụy Điển tham gia cuộc tập trận được trang bị loại kính che mắt nhìn vào ban đêm trị giá $20,000 mỗi chiếc nhưng đã bị hỏng không lâu sau đó chỉ vì chất nhôm trong kính không chịu được điều kiện âm 40 độ Fahrenheit.
Thời tiết Bắc Cực là kẻ thù tối thượng đối với bất kỳ quân đội nào.
Tại Ukraine, quân đội có thể sử dụng các thiết bị có sẵn trên thị trường, từ các thiết bị phát điện và liên lạc đến các loại hóa chất và dầu bôi trơn. Ở Bắc Cực, việc sử dụng những thiết bị căn bản như vậy thường đòi hỏi phải được thiết kế lại một cách kỹ lưỡng.
Cạnh tranh ở Bắc Cực
Sự cạnh tranh giữa các cường quốc đang ngày càng gia tăng ở vùng Cực Bắc trong khi tình trạng biến đổi khí hậu khiến nhiệt độ ấm hơn đang mở ra các tuyến đường biển mới và khả năng có thể khai thác được tài nguyên thiên nhiên trong tương lai. Nga đang chiếm ưu thế quân sự ở đây, với lực lượng tàu ngầm hạt nhân, căn cứ đặt hỏa tiễn, phi trường và bến cảng trên bán đảo Kola. Tuyến đường bay ngắn nhất đến Bắc Mỹ đối với loại hỏa tiễn hành trình siêu thanh thế hệ mới của Nga là ngang qua Bắc Cực.
Trong số 8 quốc gia có lãnh thổ ở Bắc Cực, chỉ có Nga không phải là thành viên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Trong số các thành viên NATO, mối lo ngại chính của Hoa Kỳ và Canada là hỏa tiễn của Nga, trong khi biên giới của Phần Lan và Na Uy sát với Nga khiến việc xâm nhập trên bộ trở thành mối lo ngại cấp bách hơn tại đây.
Thử thách thiên nhiên
Một cuộc xung đột ở Bắc Cực sẽ buộc các nhà hoạch định kế hoạch cho chiến tranh phải quay trở lại với những nguyên tắc căn bản. Nhiệt độ cực lạnh làm cho các bộ phận thông thường trở nên giòn dễ vỡ. Nhiệt độ thấp làm thay đổi tính chất vật lý của cao su, khiến các bộ phận bịt kín (seals) bị mất độ đàn hồi và rò rỉ. Dấu vết nước hoặc độ ẩm đóng băng thành các tinh thể băng có thể làm xước máy bơm và gây tắc nghẽn. Dây dẫn điện cần được cách điện bằng chất silicone thay vì nhựa dẻo thông thường, là loại vật liệu dễ bị nứt.
Dầu và các chất bôi trơn khác đặc lại và đông cứng. Trong hầu hết các hệ thống thủy lực tiêu chuẩn, chất lỏng trở nên đặc quánh và có thể ảnh hưởng đến mọi thứ, từ hệ thống điều khiển máy bay đến bệ phóng hỏa tiễn và cột radar. Chỉ một lần đóng băng duy nhất có thể làm tê liệt toàn bộ hệ thống vũ khí hoặc làm cho một đoàn xe không di chuyển được.
Một trong những điểm thu hút khách du lịch nhiều nhất của Bắc Cực, nhưng đối với các nhà hoạch định quân sự, lại là một trong những điều gây khó chịu nhất: đó hiện tượng cực quang.
Cực quang phương Bắc, hay còn gọi là Aurora Borealis, là hiện tượng ánh sáng xanh nhảy múa trên bầu trời, gây ra bởi các hạt năng lượng mặt trời tích điện tương tác với lực từ trường của trái đất, hoạt động mạnh nhất ở hai cực Nam và Bắc. Hiện tượng thiên nhiên này gây nhiễu các hệ thống liên lạc vô tuyến và vệ tinh định vị có nhiệm vụ cung cấp dữ liệu định vị và thời gian.
Điều kiện thời tiết khắc nghiệt ở Bắc Cực đồng nghĩa với việc một cuộc chiến tranh ở nơi đó sẽ rất khác biệt so với bất kỳ nơi nào khác. Các công ty sản xuất máy bay không người lái của Ukraine đã sản xuất hàng trăm nghìn máy bay không người lái 4 cánh quạt giá rẻ, linh hoạt, sử dụng hệ thống liên lạc kỹ thuật số để tìm mục tiêu. Tuy nhiên, loại máy bay này sẽ không hoạt động được ở Bắc Cực, nơi máy bay không người lái cần được trang bị hệ thống chống đóng băng, động cơ thật mạnh để đối phó với sức gió dữ dội và phải sử dụng xăng phản lực hoặc dầu diesel thay vì bình điện. Do đó chúng thường có kích thước rất lớn, cần xe kéo hoặc đường băng để cất cánh.
Việc cung cấp năng lượng cho các thiết bị liên lạc vô tuyến cũng là một cơn ác mộng. Quân đội Thụy Điển gần đây được một công ty tư nhân giới thiệu bán một bộ sạc bình điện được vận chuyển bằng xe trượt tuyết. Với trọng lượng hơn 400 cân Anh (khoảng 180 kg), nó sẽ bị mắc kẹt ngay khi gặp phải loại tuyết nhuyễn như bột.
Thử thách địa lý
Kỹ thuật trí tuệ nhân tạo (AI) cũng có những hạn chế khi được sử dụng ở Bắc Cực. Tại Ukraine, AI được sử dụng để giúp các thiết bị không người lái có thể tự đưa ra quyết định nhanh chóng sau một quá trình duyệt xét và phân tích một khối lượng dữ liệu khổng lồ. Miền đông Ukraine có mật độ dân số đô thị hóa cao, với mật độ dân số cao gấp khoảng 50 lần so với vùng Bắc Âu và khu vực Phần Lan thuộc Bắc Cực, nơi trung bình mỗi dặm vuông chỉ có 5 người sinh sống. Khu vực Đông Ukraine còn có mạng lưới đường bộ và đường sắt rộng lớn, sản xuất năng lượng và kỹ nghệ nặng. Nếu Bắc Cực trở thành chiến trường, việc thiếu những yếu tố nói trên có nghĩa là AI sẽ có ít dữ liệu hơn để có thể hoạt động một cách hữu hiệu.
Các vệ tinh nhân tạo cũng có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng ở Bắc Cực. Ở vùng cực Bắc, các vệ tinh bay quanh đường xích đạo thường bị che khuất bởi độ cong của trái đất, có nghĩa là số lượng vệ tinh có thể gửi được tín hiệu tới Bắc Cực sẽ ít hơn nhiều so với những nơi khác trên mặt đất. Điều đó có nghĩa là khi bị nhiễu sóng, ở những nơi khác có thể chỉ là một sự bất tiện vì còn có những vệ tinh khác hỗ trợ, nhưng ở Bắc Cực sẽ trở thành một mối lo ngại nghiêm trọng.
Hợp tác và khắc phục
Một bài học rút ra từ cuộc chiến ở Ukraine là vai trò quan trọng mà các công ty khởi nghiệp tư nhân có thể đóng góp trong việc hợp tác với chính phủ để đưa ra những phát minh mới. Thí dụ như công ty khởi nghiệp Arctic Research and Development của Anh Quốc mới đây đã chế tạo được một sản phẩm mới là một thiết bị hình hộp màu cam giống như một chiếc vali, có tên là Icelink, là một trung tâm thông tin liên lạc thu nhỏ nặng chưa đến 40 cân Anh (khoảng 18 kg), có gắn một cần ăng-ten cho hệ thống định vị và một bình điện đặc biệt có thể hoạt động liên tiếp trong nhiều ngày ở nhiệt độ thấp.
Quốc gia nào phát minh ra được những kỹ thuật mới có khả năng khắc phục được những thử thách của thiên nhiên ở Bắc Cực trước tiên thì quân đội quốc gia đó sẽ là lực lượng khống chế vùng đất vẫn còn tương đối hoang dã nhưng đang ngày càng trở thành nơi cạnh tranh ráo riết giữa các cường quốc và có nguy cơ xảy ra tranh chấp vì quyền lợi trong tương lai.
VH
