“Hãy cho tôi một điểm tựa, tôi sẽ nhấc bổng trái đất lên” là câu nói nổi tiếng của Archimedes (287-212 trước Công Nguyên). Ổng là một nhà toán học, nhà vật lý, nhà phát minh huyền thoại người Hy Lạp. Hình của Archimedes được in ở mặt trước của Huy chương Fields, giải thưởng danh giá được coi là “Nobel Toán học” (vì giải Nobel không bao gồm lĩnh vực toán học), được Hiệp hội Toán học quốc tế (IMU: International Mathematical Union) trao 4 năm một lần cho những nhà nghiên cứu nổi bật.
Ơ-rê-ca (Eureka, nghĩa tiếng Việt là “tìm ra rồi”) là một giai thoại nổi tiếng về cách ra đời của “lực đẩy Archimedes” và của mục.. này.
Alexander Graham Bell (1847-1922) nổi danh toàn cầu là một nhà phát minh, nhà khoa học và nhà cải cách lỗi lạc người Scotland. Tên tuổi ông gắn liền với những thành tựu lớn như chiếc điện thoại, máy dò kim loại hay những nghiên cứu đặt nền móng cho việc chế tạo tàu cánh ngầm. Bên cạnh những công trình vĩ đại, khối óc thiên tài này còn dồn tâm huyết cho những ý tưởng khá lạ lùng, như dự án ròng rã 30 năm cuối đời sau đây.
Câu chuyện bắt đầu một cách tình cờ vào kỳ nghỉ hè năm 1886 trên đảo Cape Breton tại Nova Scotia (Canada). Khi quan sát đàn cừu của người hàng xóm, Bell nhận thấy mỗi con cừu cái chỉ có đúng hai núm vú. Điều này khiến chúng cực kỳ chật vật khi phải chăm sóc những lứa sinh đôi. Dưới góc nhìn khoa học, Bell đưa ra giả thuyết: nếu lai tạo giống cừu có nhiều núm vú hơn, cừu mẹ sẽ gia tăng lượng sữa. Nhờ vậy, chúng có thể nuôi được nhiều con cùng lúc, giúp người nông dân có nhiều cừu khỏe mạnh hơn.
Ý tưởng chừng như đơn giản này lại tiêu tốn của Bell ba thập kỷ cuối đời cùng khoản tiền khổng lồ 250,000 đô la để nghiên cứu. Đây là khoản đầu tư khổng lồ lúc bấy giờ cho một dự án cá nhân, lạm phát sau hơn một thế kỷ chắc chắn làm giá trị thực của 250,000 đô la khi xưa lớn hơn gấp nhiều lần.
Chỉ sau một năm nghiên cứu, giống cừu mới đã đạt trung bình 2.5 núm vú. Đến năm 1900, con số này tăng lên 4.28 và chạm mức 6.1 núm vú vào năm 1910. Tuy vậy, quy luật tự nhiên có giới hạn. Dù số lượng núm vú tăng lên, kích thước tuyến vú lại không hề phát triển thêm. Hệ quả là tổng lượng sữa cừu mẹ tiết ra không thay đổi. Dù vậy, đàn cừu của Bell có tỉ lệ sinh đôi cao hơn. Bell đã tạo ra một công trình lai tạo táo bạo vào thời ngành di truyền học còn chưa thành hình rõ ràng.
Nên vào năm 1922, sau khi Bell qua đời, con rể ông (David Fairchild) đã chuyển đàn cừu (khoảng 13 cừu cái và 1 cừu đực) cho Giáo sư Ernest G. Ritzman tại Trạm thí nghiệm nông nghiệp New Hampshire (thuộc Đại học New Hampshire). Ritzman đã lai chéo đàn cừu của Bell (mạnh về khả năng sinh đôi và số núm vú) với các giống khác mà ông đang nghiên cứu (như Rambouillet × Southdown) để cải thiện cả phẩm chất thịt, len (lông cừu) và năng suất sinh sản.
Đàn cừu này trở thành nền tảng quan trọng cho các nghiên cứu di truyền và chăn nuôi gia súc tại New Hampshire trong nhiều thập kỷ sau. Nó giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về tính sinh đôi, số lượng núm vú và khả năng nuôi con ở cừu.
Nano Banana
