Old Sacramento

Old Sacramento là khu phố cổ của thủ phủ tiểu bang California, nằm chỗ ngã ba nơi dòng sông American River nhập vào Sacramento River. Thoạt kỳ thuỷ vùng này là đất của người Nisenan thuộc bộ tộc Maidu, đã có mặt từ nhiều ngàn năm trước. Ngày nay “Old Sac” là một điểm du lịch tương tự như French Quarter của New Orleans.

Năm 1839, John Sutter được Mexico ban cho một miếng đất lớn gần bờ sông Sacramento. Tại đây ông cho xây một cái thành nho nhỏ, đặt tên là Sutter’s Fort. Nhờ vị trí thuận tiện cho thuyền bè đi lại, những người từ miền Đông lúc di cư đến California thường ghé ngang đây. Tuy nhiên, khi vàng được khám phá tại vùng này bởi James Marshall vào năm 1848, từ khắp nơi người ta đổ xô về và biến bến sông Sutter’s Embarcadero thành một thành phố hẳn hoi mang tên Sacramento City. Năm 1852 công ty hoả xa Sacramento Valley Railroad (SVRR) được thành lập, khai trương đường xe lửa xuyên lục địa đầu tiên trên nước Mỹ.

Điểm bắt đầu — Mile 0, của đường sắt xuyên lục địa. (ianbui/TRẺ)

Năm 1856, đoạn đường sắt đầu tiên dài 23 dặm nối liền Sacramento với Folsom về hướng Đông được khánh thành. Thời giờ đi lại được cắt ngắn đáng kể và chi phí vận chuyển hàng hoá giảm gần gấp mười. Nhờ vậy Sacramento City nhanh chóng trở thành một trung tâm thương mại sầm uất, trên bến dưới thuyền. Người Hoa di cư đến đây để giúp xây đường xe lửa khá đông, lập nên một cộng đồng lớn.

Con đường chính chạy vào khu phố cổ (ianbui/TRẺ)

Vì nằm sát bờ sông, Sacramento City thường hay bị lũ lụt. Vào thập kỷ 1850, nhiều đợt lũ lớn đã xảy ra khiến cư dân trong vùng phải bỏ ra gần ba thập niên đắp đê và nâng cao mặt đường nhằm khống chế thiên nhiên. Nhưng vào năm 1852 một trận hoả hoạn lớn đã thiêu rụi hầu hết các căn nhà trong phố, vốn xây bằng gỗ. Duy chỉ một công trình còn sống sót cho đến ngày nay, đó là Lady Adams’ Building (trong hình), nhờ được xây bằng gạch.

Du khách chụp ảnh lưu niệm bên hông Lady Adams’ Building (ianbui/TRẺ)

Sau trận hoả hoạn, Sacramento City được xây lại mới. Hầu hết những căn nhà trong khu Old Sac mà ta thấy ngày nay được xây cất trong khoảng thời gian đó. Đáng kể nhất là khách sạn Union Hotel (trong ảnh) xây năm 1855, đến nay vẫn còn và là một trong những công trình kiến trúc đẹp cũng như bề thế nhất của Old Sac. Ngày nay nó vẫn hoạt động như một mini-hotel, ngoài ra còn là chỗ chơi mini-golf.

Sảnh chính của Union Hotel. (ianbui/TRẺ)

Sau đợt Gold Rush giữa thế kỷ 19, những người đi đãi vàng từ từ biến mất. Sacramento đổi thành nơi trung chuyển nông sản lớn nhất tiểu bang, nhờ có cả đường sông lẫn đường sắt. Trung tâm thương mại được dời về hướng Đông và xây mới. Old Sac trở thành khu ổ chuột với đủ thành phần “phức tạp” – lầu xanh, quán nhậu v.v. Tình trạng này kéo dài, sang đến giữa thế kỷ 20 mới được dần dần thay đổi.

Một căn nhà cổ mang tên Orleans. (ianbui/TRẺ)

Phải đợi đến những năm đầu của thập niên 1960 chính quyền thành phố mới để ý đến việc bảo tồn khu phố cổ. Những con đường lát đá (như trong hình) được bảo trì thay vì xây mới bằng bê-tông. Doanh nghiệp nhỏ bắt đầu quay trở lại, hàng quán mở ra để đón tiếp du khách. Các nhà sử học và khảo cổ học cũng tựu về. Old Sacramento bỗng dưng biến thành một trong những địa điểm khảo cổ lớn nhất trên nước Mỹ với hơn 50 công trình kiến trúc cổ trong phạm vi 28 mẫu tây.

Con đường đá chạy dọc bờ sông (ianbui/TRẺ)

Du khách đến Old Sac nếu để ý kỹ sẽ thấy vẫn còn dấu vết những con đường xưa nằm bên dưới lối đi bộ đã được lót cao lên bằng gỗ (boardwalk) sau mấy trận lụt. Những ngôi nhà xây từ thế kỷ 19 vẫn mang nét Viễn Tây mà ta thường thấy trong mấy phim cao bồi. Đến Sacramento mà không ghé thăm Old Sac là một thiếu sót lớn. Tuy nhiên, nếu nói về ẩm thực thì Old Sac không bằng French Quarter, và cũng không có nhạc jazz!

Băng ghế để nghỉ chân và chụp hình lưu niệm. (ianbui/TRẺ)

Old Sac ngày nay đã được chính thức công nhận là một di sản quốc gia; muốn sửa đổi bất cứ thứ gì đều cũng phải được chính quyền tiểu bang và liên bang cho phép. Ngoài ra, Viện Bảo tàng Lịch sử gần đó cũng là nơi lưu trữ nhiều hiện vật thời Gold Rush. Và nếu tình cờ bạn bắt gặp những ban nhạc đường phố (như trong hình) thì cũng nên dừng chân chốc lát để thưởng thức và… cho họ ít tiền.