Đà Nẵng: Ngành nghề lúc thịnh lúc suy…
Dịch vụ lưu động bấm, bơm len lỏi hoạt động khắp các kiệt hẻm, đường phố Đà Nẵng những năm từ 1993 đến cuối năm 1998. Đâu đâu cũng nghe quảng cáo từ bơm qua bấm! Người đi xe máy, kẻ đi xe đạp… cạnh tranh bấm bơm, gay gắt.
Bơm gas bật lửa khò trên đường Hùng Vương
Bơm bật lửa gas
Trước kia, sau năm 1975, dùng hộp diêm, phổ biến là diêm Thống Nhất (Nhà máy Diêm Thống Nhất ở miền Bắc chuyên sản xuất diêm, bật lửa), từ hút thuốc đến nhen lửa. Thời bao cấp, chúng tôi đi dạy học. Công đoàn tập hợp tem phiếu lại rồi cử người đến cửa hàng thương nghiệp huyện mua thuốc lá, diêm quẹt, giấy hút v.v… về phân phối lại. Người 3 gói thuốc lá có, 5 gói có tùy theo xếp loại nghiện ít hay nhiều. Tất cả là thuốc lá đen Vàm Cỏ, Mai hoặc Hoa Mai… kèm giấy hút và vài hộp diêm Thống Nhất! Quý hóa lắm luôn!
Xã hội ngày mỗi thay đổi, nhiều loại hộp quẹt gas xuất hiện, giành vai trò… tiếp lửa từ bật lửa vỏ nhôm, diêm quẹt. Dùng hết gas thì mang đi bơm gas, thay đá dùng tiếp! Rất tiện lợi, lại rẻ tiền. Có vài lần nghe báo đưa tin và “thông tấn xã vỉa hè” cho biết có vài người bị bỏng do quẹt gas của Trung Quốc…phát nổ! Tôi lại nhớ đồng nghiệp P.G.B. Anh sinh ra ở Huế, lớn lên ở Đà Nẵng, dạy học ở Điện Bàn, Quảng Nam-Đà Nẵng từ năm 1978. Anh được xếp loại nghiện hút trên tôi một bậc (mỗi lần được Công đoàn trường phân phối 5 gói). Ngoài thuốc lá điếu ra anh còn hút thuốc vấn, thỉnh thoảng lên cơn nghiện vào phòng anh Th. hiệu trưởng… kéo cả điếu cày! Đầu năm 1983 do không chịu nổi khó khăn đã phải bỏ dạy. Về Đà Nẵng, anh đóng cái tủ đặt trước hẻm nhà trên đường Quang Trung, chuyên bơm mực bút bi và bơm quẹt gas! Cuộc sống dễ thở hẳn…
Cạnh tranh với các điểm bơm quẹt gas trên các vỉa hè đường phố, một số người sắm thùng đồ nghề đựng vài bình gas mi-ni… rong ruổi. Một bình gas mi-ni giá lúc ấy chỉ 12,000 đồng nhưng bơm được 30 cái bật lửa. Nếu trừ tiền đá lửa ra thì còn lời đến 16,000 đồng. Một ngày tệ tệ cũng bơm hết một bình gas. Để tiết kiệm…hơi rao, ai cũng trang bị máy cát-sét phát qua loa… quảng cáo. Hiếm khi gặp người… ráng gân cổ: “Ai bơm quẹt gas không?”! Đi một đoạn tiêu hao một đoạn… hơi ra. Có mà đi cả ngày chắc… tắt tiếng ca!
Một số bật lửa gas và hộp diêm Thống Nhất
“Bơm gas lưu động xin kính chào quý khách! Nhằm mục đích phục vụ tận nhà cho người tiêu dùng, bơm gas lưu động nhận bơm và sửa các loại quẹt gas lấy liền, nhanh chóng. Bảo đảm chất lượng gas tốt, mùi thơm dễ chịu. Quý khách nào trong nhà hiện đang có quẹt gas đã hết gas xin mời mang ra đây. Một phút xong ngay, lấy liền!”. Trích từ bài quảng cáo bơm quẹt gas của anh T.C.T. nhà ở tổ nhân dân số 26, phường Chính Gián (cũ), TP. Đà Nẵng. Dạo ấy anh được coi như là trùm bơm quẹt gas, bấm lỗ tai dạo! Nghe anh quảng cáo đến ghiền, vài đứa trẻ trong xóm mang bật lửa chưa hết gas ra cho anh bơm vừa nghe anh quảng cáo! Anh kể năm 1993, mình từng đi xe đạp từ Đà Nẵng vào Sài Gòn… hành nghề…bơm gas, bấm lỗ tai. Cứ sau một tuần là gửi tiền về cho vợ. Đến tỉnh nào nghỉ lại tỉnh đó, mỗi nơi chừng nửa tháng. Thu nhập trung bình 100,000 đồng/ngày. Có anh H. ở phường Thạc Gián (cũ) kể: “Ngồi một chỗ ế. Rảnh thì rủ nhau đánh bài, uống rượu riết sinh hư. Đạp xe đi bơm gas dạo mệt thiệt nhưng ngày kiếm mười, mười lăm nghìn sống được còn hơn dính nghiện rượu!”.
Gần Tết lúc ấy, nhu cầu chị em, các bé gái tuổi mẫu giáo… làm đẹp cũng tăng. Nhà nhà dùng hộp quẹt gas đều lo bơm gas cho đầy. Lỡ thắp nhang cúng giao thừa, cúng đầu năm mà bật quẹt… xì xì, tối câm thì cả năm xui xẻo chắc! Lúc này dịch vụ lưu động… hoạt động hết công suất. Nhờ dịch vụ bơm, bấm này nhiều người có việc làm, thêm thu nhập tuy vất vả, nhọc nhằn không ít. Có hạnh phúc nào từ trên trời rơi xuống đâu?
Dịch vụ lưu động bơm bật lửa gas với bấm lỗ tai…thể kỷ 20!
Bấm lỗ tai
Giọng nam Thanh Hóa phát ra từ cái loa mi-ni cột trước giỏ xe đạp của một anh chàng chuyên bấm lỗ tai dạo cứ lặp đi lặp lại: “Ai mà không có lỗ tai? Mẹ ơi con muốn có hai cái vòng. Bao ngày con đợi con mong. Giờ đây con đã có vòng đeo tai!”. Và đây nữa, một giọng nam rặt Quảng Nam lại nhại giọng Sài Gòn nhấn, láy rất chi là truyền cảm hứng, không qua hệ thống tăng âm. Cái giọng sang sảng, bắt đầu là “Bấm lỗ tai thẩm mỹ xin kính chào quý khách!” rồi một khoảng lặng… để tiếp đến thơ: “Ngày xưa muốn bấm lỗ tai. Dùng kim, dùng chỉ, dùng gai… đâm vào! Ngày nay muốn bấm lỗ tai, Dùng máy hiện đại… xong ngay đeo liền! Nhanh chóng, bảo đảm rẻ tiền…”.
Nhà tôi ở ngay ngã ba đường trong hẻm. Cứ đến đây là anh T. dừng xe đạp, dành vài phút cho… quảng cáo. Con nít bu lại vừa nghe vừa nhìn không chớp cái miệng anh ta. Được thể anh càng phấn khích. Còn phải kể thêm nhiều chiêu quảng cáo các loại hình khác cứ oang oang quanh xóm. Vài lần nghe cũng vui tai nhưng riết rồi lắm khi cũng bực mình! Nhất là vào những buổi trưa im ắng bỗng nghe nhừa nhựa… cái giọng tấu hài hoặc vài câu thơ dân gian…quảng cáo. Từ bấm lỗ tai, bán thuốc diệt kiến ruồi, keo dính chuột đến cân nặng, đo chiều cao, đo huyết áp, tẩy trắng răng… thu qua băng cát-sét lại mở hết volume! Nhiều nhất vẫn là quảng cáo Keo dính chuột của Trung tâm Công nghệ hóa màu: “Trung tâm Công nghệ hóa màu vừa cho ra đời một sản phẩm. Đó là Keo dính chuột. Một sản phẩm tiêu diệt chuột nhanh nhất, hiệu quả nhất mà không một loại hóa chất nào so sánh được. Keo dính chuột không độc hại, không gây ô nhiễm môi trường…”. Không ít người thuộc nằm lòng.
Anh Lê Ng., quê Đông Sơn, Thanh Hóa bỏ nghề thợ hàn ở Hàm Rồng, quảy đôi gánh với vài ba dụng cụ, vật liệu hàn soong nồi “lưu diễn” từ quê vào Đông Hà, Quảng Trị thẳng đà tiến vào Đà Nẵng. Tình cờ một lần thấy có anh chàng bấm lỗ tai cho con nít… “dễ ăn quá”, Ng. bèn… chuyển hệ. Sau thời gian “thọ giáo” thầy L. quê Hải Hưng, vốn là một y tá, Ng. được thầy giới thiệu mua bộ đồ nghề bấm lỗ tai gồm máy bấm như khẩu súng ngắn với một số bông tai cùng chiếc xe đạp cà tàng… Một ngày đẹp trời vào mùa Thu, năm 1991, Ng. bái biệt thầy…xuống núi! Tôi mời anh ta ly trà đá. Ng. khoe: “Năm 1995, tôi mua được miếng đất cây tư (14 chỉ vàng) ở Hòa Mỹ, Hòa Vang, dựng tạm cái nhà đưa vợ ngoài quê vào… Vừa bấm lỗ tai vừa vô gas hộp quẹt, có khi mua cả phế liệu nữa”. Anh Nguyễn H. thì kể: “Ở làng tôi vào Đà Nẵng kiếm sống bằng nghề bấm lỗ tai, bơm quẹt gas, bán kẹo kéo… có hơn hai chục người. Thuê trọ ở Hòa Phát, Hòa Vang. Tự nấu ăn, thỉnh thoảng mới ăn cơm bụi dọc đường. Tiết kiệm tối đa”. Không vốn buôn bán, ruộng đất canh tác ít lại thiên tai liên miên nên gia đình túng quẫn phải bươn chải từ Thanh Hóa vào Đà Nẵng mưu sinh…Không chỉ nam nữ thanh niên độc thân mà có cả những đôi vợ chồng… Tôi có gặp cô gái tên V. quê Thanh Hóa, lần cô ấy bấm lỗ tai cho một cháu bé trên đường Điện Biên Phủ. Tôi hỏi chuyện, cô trả lời trôi chảy: “Dùng riêng kim từng người nên không sợ nhiễm si-đa! Sau khi bấm không cho nước xà phòng, nước lã thấm vào. Nếu sưng thì uống kháng sinh một, hai hôm sau là “lên” đôi hoa tai đẹp thôi! Báo cáo thật với bác, đàn bà, con gái bọn em đạp xe suốt thế này nhọc lắm. Nhưng so ra còn khỏe gấp năm, gấp mười ngoài quê. Ngoài ấy hoàn cảnh lắm… Tiền công bấm lỗ tai là 2,000 đồng, có khi 3,000 đồng/lỗ. Có người còn bán kèm thuốc diệt gián, ruồi, kiến, keo dính chuột nữa”…
Bấm lỗ tai cho trẻ em (Ảnh trên Internet)
Giai đoạn suy tàn!
Bấm lỗ tai bằng máy như khẩu súng ngắn, “Xưa rồi Diễm!”. Nay bấm lỗ tai cũng /bằng máy nhưng hiện đại, gọn nhẹ… không đáng sợ lại không đau và chuẩn y tế, an toàn. Đặt lịch bấm, có nhân viên phục vụ tại nhà. Có khi vành tai đeo đến vài cái khuyên… thời trang và hơn thế nữa! Đà Nẵng có vài chục địa chỉ tin cậy bấm lỗ tai. Giá phổ biến từ 20,000 đồng – 100,000 đồng/lỗ. Không chỉ phụ nữ, trẻ em mới bấm lỗ tai mà cả thiếu niên, thanh niên cũng…đăng ký đem lỗ tai cho người ta bấm! Trước kia cái bật lửa gas chỉ 1,000 đồng đến 2,000 đồng/cái, nay quán tạp hóa bán đầy. Bật lửa gas Việt Nam, Trung Quốc chán chê. Nhà có vài ba cái. Dùng chưa hết, có người đã vứt. Tuy nhiên, theo như ông Tiến Sang Zippo, trên đường Hùng Vương, vẫn có người còn dùng quẹt gas Bic (Giá bơm gas 7,000 đồng/lần). Chỉ những ai xài hộp quẹt gas giá vài ba trăm nghìn/cái (từ 150,000 đồng – 400,000 đồng) mới bơm gas lửa khò. Mỗi lần tốn 40,000 đồng. Rất đông “tay chơi” dùng zippo Mỹ bơm xăng Zippo. Ngay ngã ba Hùng Vương – Nguyễn Thị Minh Khai, đường Hùng Vương và ngã tư chợ Cồn có vài điểm làm chìa khóa, mở khóa xen sửa và bơm gas cho hộp quẹt khò của mấy anh… sành điệu dùng hút xì gà!
Thế kỷ 20 qua rồi! Bây giờ, trong kiệt hẻm, đường phố Đà Nẵng vắng bặt dịch vụ lưu động… bơm với bấm!
Xỏ khuyên nghệ thuật (Ảnh trên Internet)
Bài & ảnh LKD
