Từ một hòn đảo nhỏ đến một quốc gia hàng đầu thế giới.
Nếu tìm một nơi không quá đông đúc, không ồn ào, mang phong cách sống nhẹ nhàng như nhiều thành phố ở châu Âu nhưng lại có khí hậu nhiệt đới đặc trưng của châu Á, thì Singapore chính là một nơi như vậy.
Lần đầu tiên tôi đặt chân tới đây, đó là 40 năm trước, khi còn là một cô bé tỵ nạn, tôi đã được đưa đến đây để tạm trú trong thời gian chờ chuyến bay đi Na Uy đoàn tụ với Ba và các anh chị của tôi. Tuy lúc đó, chỉ được ở trên mảnh đất này chừng mươi ngày, nhưng tôi đã được đến gần hơn với sự văn minh, được chạm đến những điều mà tôi chưa từng biết khi còn ở VN, như được vào rạp xi nê và xem phim trên màn ảnh rộng, được ăn “bubble gum”, được đi xe buýt và được cảm nhận một thế giới sạch sẽ hơn bình thường, dù Singapore thời ấy không thể so sánh với Singapore hiện tại.
Ít ai biết rằng, trước khi cái tên Singapore trở nên quen thuộc, người Việt từng gọi nơi đây là Tân Gia Ba. Cái tên ấy đã xuất hiện trong nhiều sách báo và ký ức của một thế hệ người Việt. Còn tên Singapore thực ra bắt nguồn từ tiếng Phạn Singapura, có nghĩa là «Thành phố Sư tử» là cái tên đã theo hòn đảo này suốt hàng trăm năm lịch sử.
Với diện tích chỉ rộng hơn 700 km², Singapore là một trong những quốc gia nhỏ nhất trên thế giới. Thế nhưng, điều khiến nơi đây nổi tiếng không phải là diện tích hay tài nguyên thiên nhiên, mà là cách người Singapore xây dựng nên một đất nước hiện đại và văn minh. Chỉ trong vài thập niên thôi, từ một hòn đảo gần như không có tài nguyên, Singapore đã vươn mình trở thành một trong những trung tâm tài chính, thương mại và giao thông quan trọng của thế giới.
Điều đầu tiên khiến tôi bất ngờ khi đặt chân đến đây chính là sự yên lặng và sạch sẽ. Khác với Nhật Bản tuy sạch sẽ nhưng quá đông người. Điều ngạc nhiên hơn nữa là từ vỉa hè đến các góc sân, đường xá, những hàng cây xanh ngát xuất hiện ở khắp mọi nơi và được chăm sóc cẩn thận. Dù là khu trung tâm với những tòa nhà chọc trời hay các khu dân cư bình thường, cây xanh luôn hiện diện, tạo nên cảm giác trong lành và thư thái. Không phải ngẫu nhiên mà Singapore được mệnh danh là «thành phố trong khu vườn», đây mới chính là một nơi mà thiên nhiên và đô thị hòa quyện với nhau một cách hài hòa.
Biểu tượng của Singapore, Thành phố Sư tử
Khác với nhiều thành phố lớn ở châu Á luôn tấp nập xe cộ và dòng người, Singapore có nhịp sống khá trật tự. Người dân đi lại chủ yếu bằng phương tiện công cộng, xếp hàng một cách tự nhiên và tuân thủ luật lệ. Không khí nơi đây không hối hả đến mức căng thẳng, nhưng cũng không chậm rãi. Mọi thứ vận hành đúng giờ, hiệu quả và ngăn nắp, tạo nên cảm giác rất dễ chịu cho cả người dân lẫn du khách. Và có lẽ nơi tập trung du khách nhất phải nói là công trình mang tính biểu tượng của Singapore, đó là Marina Bay Sands. Với 3 tòa tháp cao 57 tầng được nối liền bởi một sân thượng khổng lồ trên đỉnh mang hình dáng như một con tàu, đã trở thành hình ảnh quen thuộc của quốc gia Sư Tử này. Được khánh thành vào năm 2010 và nhanh chóng trở thành một trong những điểm đến nổi tiếng nhất châu Á. Không chỉ là một khách sạn sang trọng, Marina Bay Sands còn là một trung tâm hội nghị, trung tâm thương mại, nhà hát, nhà hàng, sòng bạc và sân thượng với hồ bơi nổi tiếng thế giới, và cũng là nơi chúng ta có thể ngắm nhìn đường chân trời của Singapore từ độ cao gần 200 mét. Vào mỗi buổi tối, khu vực vịnh Marina lại trở nên lung linh với lightshow và watershow thu hút cả du khách lẫn người dân.
Nếu đi ngược thời gian, trở về với thế kỷ 15, hòn đảo này đã được biết đến với tên Singapura, nghĩa là «thành phố Sư tử» trong tiếng Phạn là một ngôn ngữ cổ của Ấn Độ, có lịch sử hơn 3,000 năm. Đây là một trong những ngôn ngữ cổ xưa và có ảnh hưởng lớn nhất thế giới, tương tự như tiếng Latin ở châu Âu hay tiếng Hán cổ ở Đông Á).
Nhờ vị trí nằm trên tuyến hàng hải nối liền Ấn Độ Dương và Biển Đông, Singapore sớm trở thành nơi giao thương của các thương nhân từ Trung Quốc, Ấn Độ, Trung Đông và Đông Nam Á. Cho đến năm 1819, khi Sir Stamford Raffles đại diện cho Công ty Đông Ấn Anh đến thành lập một thương cảng tự do trên đảo. Nhờ chính sách mở cửa và vị trí chiến lược, Singapore nhanh chóng phát triển thành một trong những cảng biển sầm uất nhất khu vực.
Sau nhiều năm là thuộc địa của Anh, Singapore trải qua giai đoạn bị Nhật Bản chiếm đóng trong Thế chiến thứ 2, từ năm 1942 đến năm 1945. Sau chiến tranh, hòn đảo quay trở lại dưới sự quản lý của Anh, nhưng phong trào đòi quyền tự trị ngày càng mạnh mẽ. Cho đến năm 1959, thì Singapore được trao quyền tự trị và Lee Kuan Yew trở thành Thủ tướng đầu tiên. Đến năm 1963, Singapore gia nhập Liên bang Malaysia với hy vọng cùng nhau phát triển. Tuy nhiên, do những khác biệt về chính trị, kinh tế và sắc tộc, mối quan hệ giữa hai bên nhanh chóng nảy sinh nhiều mâu thuẫn.
Jevel trong Changi Airport
Cho đến tháng 8 năm 1965, Singapore chính thức tách khỏi Malaysia và trở thành một quốc gia độc lập. Đây là một sự kiện chưa từng có trong lịch sử, bởi rất ít quốc gia giành độc lập theo cách bị buộc phải rời khỏi một liên bang. Khi thông báo quyết định này trước toàn dân, Thủ tướng Lee Kuan Yew đã không kìm được nước mắt vì lo lắng cho tương lai của đất nước quá ư là non trẻ.
Vào thời điểm đó, Singapore hầu như không có tài nguyên thiên nhiên, diện tích nhỏ, nguồn nước còn phụ thuộc vào Malaysia và tỷ lệ thất nghiệp khá cao. Nhiều người cho rằng quốc gia này sẽ rất khó tồn tại. Thế nhưng, điều làm nên thành công của Singapore không phải là phép màu, mà là một chiến lược phát triển nhất quán và dài hạn. Ngay từ những ngày đầu lập quốc, chính phủ xác định rằng tài nguyên quý giá nhất của đất nước không nằm dưới lòng đất, mà chính là con người. Vì vậy, giáo dục được đặt lên hàng đầu, với mục tiêu đào tạo một lực lượng lao động có trình độ, kỷ luật và có khả năng thích nghi với nền kinh tế hiện đại.
Bên cạnh đó, Singapore xây dựng một nền hành chính minh bạch, hiệu quả và gần như không khoan nhượng với tham nhũng. Các thủ tục hành chính được đơn giản hóa, pháp luật được thực thi nghiêm minh và môi trường kinh doanh luôn tạo được niềm tin cho các doanh nghiệp. Chính điều này đã thu hút hàng ngàn tập đoàn của nhiều quốc gia đến đặt trụ sở khu vực tại Singapore.
Nhận thức được vị trí chiến lược nằm trên tuyến hàng hải nhộn nhịp bậc nhất thế giới, Singapore đầu tư mạnh vào hệ thống cảng, phi trường và hạ tầng logistics. Cảng Singapore dần dà trở thành một trong những cảng chuyển hàng hóa lớn nhất thế giới. Phi trường Changi nhiều năm liền được bình chọn là một trong những phi trường tốt nhất thế giới. Song song đó, Singapore đẩy mạnh phát triển lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bảo hiểm v.v… Thay vì cạnh tranh bằng nguồn tài nguyên hay lao động giá rẻ, quốc gia này tập trung vào tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phẩm chất trong từng việc lớn nhỏ. Mỗi giai đoạn phát triển đều được điều chỉnh để thích ứng với những thay đổi của nền kinh tế toàn cầu.
Đặc biệt, chính phủ Singapore luôn có tầm nhìn dài hạn. Họ không chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt mà còn chuẩn bị cho hàng chục năm sau, từ các công trình đô thị, giao thông, nhà cửa, giáo dục cho đến quản lý nguồn nước và bảo vệ môi trường. Dù diện tích rất nhỏ và tài nguyên thiên nhiên gần như không có, Singapore vẫn tận dụng tối đa từng mét vuông đất, đầu tư vào công nghệ và xây dựng một môi trường sống tốt đẹp cho người dân.
Chỉ sau khoảng nửa thế kỷ kể từ khi giành độc lập, Singapore đã chuyển mình từ một hòn đảo nghèo tài nguyên thành một trong những trung tâm tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới. Thành công ấy không đến từ sự may mắn, mà là kết quả của tầm nhìn chiến lược, sự quản trị hiệu quả, tinh thần kỷ luật của xã hội và niềm tin vào giá trị của con người.
Khu Phố Mã Lai
Chính vì thế, ngày nay, Singapore được xem là minh chứng cho việc một quốc gia không cần giàu tài nguyên vẫn có thể thành công nếu biết phát huy nguồn lực con người, xây dựng thể chế hiệu quả và có tầm nhìn dài hạn.
Một điều thú vị khác là Singapore tuy hiện đại nhưng vẫn giữ được sự đa dạng về văn hóa. Đây là quê hương của nhiều cộng đồng dân tộc như người Hoa, người Mã Lai, người Ấn Độ và nhiều dân tộc khác cùng sinh sống. Mỗi cộng đồng mang theo ngôn ngữ, tín ngưỡng và truyền thống riêng, góp phần tạo nên một xã hội đa sắc màu nhưng vẫn hài hòa. Chỉ trong một ngày, bạn có thể dạo bước qua Chinatown, ghé Little India, rồi tiếp tục khám phá Kampong Glam, khu phố mang đậm dấu ấn văn hóa Mã Lai và Hồi giáo. Mỗi nơi đều có kiến trúc, ẩm thực và bầu không khí rất khác biệt.
Về ngôn ngữ, vì là một quốc gia đa sắc tộc nên có đến 4 ngôn ngữ chính thức: tiếng Anh, tiếng Hoa, tiếng Mã Lai và tiếng Tamil. Trong đó, tiếng Anh được sử dụng phổ biến nhất và là ngôn ngữ chính trong giáo dục, hành chính, kinh doanh cũng như giao tiếp hằng ngày. Nhờ vậy, người dân thuộc các cộng đồng sắc tộc khác nhau có thể dễ dàng giao thiệp và làm việc với nhau. Tiếng Mã Lai được chọn làm quốc ngữ để ghi nhận cội nguồn lịch sử, và quốc ca Singapore cũng được viết bằng ngôn ngữ này. Trong khi đó, tiếng Hoa và tiếng Tamil được gìn giữ như ngôn ngữ mẹ đẻ của hai cộng đồng lớn, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa đa dạng và hài hòa của Singapore. Chính sự kết hợp giữa nhiều ngôn ngữ và nền văn hóa đã làm nên một xã hội cởi mở, nơi sự khác biệt không chỉ được tôn trọng mà còn trở thành một trong những thế mạnh của quốc gia.
Về ẩm thực, nơi đây cũng phản ảnh rõ nét sự đa dạng ấy. Những món ăn nổi tiếng như cơm gà Hải Nam, cua sốt ớt, laksa, satay hay cơm nasi lemak đều mang dấu ấn của nhiều nền văn hóa khác nhau. Điều đặc biệt là bạn không cần vào những nhà hàng sang trọng để thưởng thức. Chỉ cần ghé các khu ẩm thực bình dân, bạn cũng có thể thưởng thức những món ăn với phẩm chất cao mà giá cả phải chăng.
Dù diện tích nhỏ, Singapore vẫn có rất nhiều không gian xanh. Những khu vườn như Gardens by the Bay, Singapore Botanic Gardens hay khu rừng trong nhà tại Jewel Changi khiến nhiều người ngạc nhiên vì sự kết hợp giữa thiên nhiên và công nghệ. Người Singapore không chỉ xây dựng nhà cao tầng mà còn dành nhiều diện tích cho cây xanh, công viên và mặt nước. Có lẽ chính điều đó đã giúp thành phố luôn mang lại cảm giác dễ chịu, dù mật độ dân số thuộc hàng cao nhất thế giới.
Phương tiện giao thông công cộng với xe buýt và hệ thống xe điện ngầm MRT phủ khắp thành phố giúp người dân đi lại dễ dàng. Hành khách chỉ cần dùng thẻ Visa hoặc Mastercard là có thể đi hầu hết các phương tiện công cộng mà không cần mua vé riêng, rất đơn giản ngay cả với những người lần đầu đến đây. Mặt khác, điều khiến nhiều người yêu mến Singapore không chỉ là những tòa nhà chọc trời hiện đại hay những ánh đèn rực sáng lung linh, mà còn là cảm giác an toàn khi đi bộ vào ban đêm. Dù là khu trung tâm sầm uất hay những con phố trong khu dân cư, người ta vẫn có thể thong thả dạo bước với sự yên tâm hiếm thấy ở nhiều thành phố lớn trên thế giới. Cảm giác ấy đến từ một xã hội đề cao kỷ cương, ý thức cộng đồng và sự tôn trọng pháp luật. Chính những điều tưởng chừng rất bình dị ấy đã góp phần tạo nên một cuộc sống đáng mơ ước, khiến Singapore nhiều năm liền luôn nằm trong nhóm những thành phố an toàn và đáng sống nhất thế giới.
Có lẽ vì vậy mà với nhiều du khách, điều đọng lại sau chuyến đi không chỉ là những công trình nổi tiếng hay các trung tâm mua sắm hiện đại, mà còn là cảm giác bình yên, sạch sẽ và ngăn nắp. Đó là những giá trị không quá phô trương, nhưng đủ để khiến người ta muốn quay trở lại thêm nhiều lần nữa.
TH
