Khi thành phố dần lên đèn, nhịp sống hối hả của ban ngày bắt đầu nhường chỗ lại cho những thanh âm riêng biệt của cuộc sống về đêm. Gần những ngã ba, ngã tư có nhiều xe cộ qua lại, trong những quán nhậu, quán cà phê hay ở cạnh một khu công viên, thi thoảng người ta bắt gặp hình ảnh những người hành nghề xiếc rong. Tiếng nhạc xập xình vang lên từ chiếc loa kéo cũ kỹ, báo hiệu một “vở diễn” chuẩn bị bắt đầu. “Chương trình” không có bán vé mà chủ yếu “nghệ sĩ” cử người trong nhóm đi loanh quanh khẩn khoản xin tiền, nhận thưởng tùy tâm của các “khán giả” bất đắc dĩ…
Nghề có chọn người?
Không mấy ai sinh ra trong một gia đình nhung lụa lại chọn cho mình con đường làm nghề xiếc rong mưu sinh. Phần lớn những người gắn bó với cái nghề này đều có đặc điểm chung: hoàn cảnh gia đình khó khăn hoặc đang mang trong mình một số phận đặc biệt. Có người là trẻ em cơ nhỡ, trưởng thành từ các trại mồ côi, sau đó tìm cách ra ngoài, được những người đi trước thương tình đùm bọc, cưu mang rồi truyền nghề lại cho. Có người vì gánh nặng cơm áo gạo tiền nơi quê nhà, đành trôi dạt về các thành thị lớn, tìm góc phố làm sân khấu, chọn lòng lề đường làm kế sinh nhai.
Ai cũng biết học nghề xiếc chính thống ở các trường nghệ thuật đã vô cùng gian khổ, học các trò xiếc để đi diễn rong ngoài đường càng khắc nghiệt hơn nhiều. Không có lấy một vật dụng bảo hộ nào, không dây đai an toàn, cũng chẳng có những người thầy đúng nghĩa luôn túc trực sẵn sàng bên cạnh để nhắc nhở hoặc giúp canh chừng từng động tác. Những người làm xiếc rong học nghề theo kiểu cha truyền con nối hoặc được ai đó tự nhận mình là “sư phụ” truyền đạt lại cho đệ tử rồi phó mặc đệ tử tự sửa sai bằng chính những vết thương, vết sẹo trên cơ thể họ. Những buổi tập nuốt kiếm, nuốt rắn, nuốt ếch, phóng dao hay di chuyển thăng bằng trên con lăn luôn đòi hỏi sự kiên trì, dũng cảm và một thần kinh thép. Lý do vì chỉ một chút bất cẩn, cái giá phải trả không chỉ buổi diễn thất bại mà đôi khi là cả mạng sống của chính người học trò đang muốn học nghề!.
Biểu diễn nuốt đoản kiếm
Cũng không hề giống như các nghệ sĩ xiếc chuyên nghiệp được biểu diễn, thi thố tài năng của mình bên trong những nhà hát luôn sáng rực ánh đèn, với hệ thống sân khấu, âm thanh, dàn ánh sáng đạt tiêu chuẩn. Riêng “thánh đường” dành cho những người làm xiếc rong thường chỉ là một góc phố vỉa hè, ở phía trước quán cà phê, quán nhậu hoặc chỗ nào đó có đông người tụ tập. Cũng có một số người xin được về “hợp tác làm ăn” với các đoàn hát lô tô, thảy vòng vịt, đoàn tạp kỷ chuyên hoạt động ở các vùng sâu vùng xa hoặc những địa phương thôn quê mà nơi đó người dân ít khi được hoặc không có nhiều điều kiện được tiếp cận với “món ăn tinh thần ” mang cái tên mỹ miều “thưởng lãm văn hóa nghệ thuật” đúng nghĩa.
Những “sân khấu” này của người làm xiếc rong thay đổi liên tục từng đêm, phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết nắng mưa và sự bao dung của các… chủ nhà, chủ quán kể cả chuyện có bị làm khó dễ, bị tẩy chay, đuổi đi hay không của chính quyền sở tại.
Biểu diễn phun lửa
Hiểm nguy rình rập
Như đã nói, nghề xiếc rong luôn gắn liền với nhiều hiểm nguy. Những tiết mục phổ biến, thu hút người xem nhất thường là các màn múa lửa, phun lửa, ném búa, phóng dao, nâng vật nặng trên đầu hay nuốt kiếm, nuốt rắn… Tại khu vực gần ngã tư Đồng Văn Cống – Mai Chí Thọ (quận 2, Sài Gòn) chúng tôi gặp nhóm 3 em thiếu niên tuổi từ 14-17 đang hành nghề phun lửa để xin tiền “bồi dưỡng” của khách qua đường. Một em tên Huy cho biết: “Để thực hiện màn phun lửa, cháu sẽ ngậm sẵn trong miệng một ngụm dầu hỏa, sau đó lấy hơi từ lồng ngực để phun dầu ra ngoài cùng lúc sẽ bật hộp quẹt gas đốt ở phía dưới khiến nó tạo thành một quầng lửa khổng lồ rực sáng cho mọi người nhìn thấy vui mắt…”.Trong khi Huy đang trổ tài phun lửa thì 2 em còn lại cầm chiếc ca nhựa đi loanh quanh dòng xe cộ đang phải dừng đèn đỏ để mong họ thương tình, cảm động chịu móc hầu bao bố thí cho chút đỉnh tiền.
Nhiều “khán giả” chứng kiến màn biểu diễn chép miệng trầm trồ khen ngợi, có người vỗ tay tán thưởng trước sự “dũng cảm” của em nhỏ ấy. Tuy nhiên chắc cũng ít ai hiểu rằng với trò xiếc phun lửa, khi chất dầu hỏa độc hại hàng ngày bám vào vòm họng đã khiến khoang miệng các em luôn trong tình trạng bỏng rát, hệ hô hấp cũng tổn thương nghiêm trọng. Tương tự là trò nâng vật nặng trên đầu, có thể là chiếc trống cái, cái lu sành đựng nước to đùng thậm chí là một chiếc xe máy cồng kềnh. Chỉ cần một cơn gió lớn hoặc tiếng bóp còi xe to bất thần khiến “nghệ sĩ” giật mình hốt hoảng, đánh mất sự tập trung có thể khiến cho vật nặng rơi nhào xuống đất bất cứ lúc nào. Vì vậy tình trạng chấn thương nhẹ hoặc nặng đối với họ là chuyện xảy ra như cơm bữa. Song vì miếng cơm manh áo, hàng ngày những “nghệ sĩ đường phố” này vẫn buộc phải cắn răng ra đường biểu diễn, bất chấp mọi nguy hiểm.
…Nghề xiếc rong, ảo thuật phố ở Sài Gòn xem ra là một cuộc rượt đuổi không ngừng nghỉ với thời gian và chuyện cơm áo, gạo tiền. Đêm nào may mắn, gặp được những người khách “sộp”, cái ca nhựa hoặc chiếc giỏ nhựa nhỏ được chuyền đi sau những màn biểu diễn của những “nghệ sĩ đường phố” có thể thu về vài ba trăm nghìn bạc nhờ sự thương cảm. Và dĩ nhiên cũng có những hôm, dù đã cố gắng “chạy chỗ” 5, 7 vị trí khác nhau, vắt kiệt sức lực phun lửa đến rát hết cổ họng hoặc đội vật nặng tới mức choáng váng, nhức cả đầu, điều nhận lại chỉ là những cái lắc đầu lạnh lùng hoặc dăm ba chục ngàn VNĐ tiền lẻ không đủ mua cơm ăn!
Đội nguyên cả chiếc xe máy thật trên đầu
Bài và hình NS
