Sài Gòn từ nhiều năm qua từng được xem trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội lớn của Việt Nam hiện đang đối mặt với một nghịch lý: trong khi các tòa nhà chọc trời, các chung cư cao vút liên tiếp mọc lên, hạ tầng đô thị thêm hiện đại, nhưng cứ sau mỗi trận mưa lớn hoặc khi triều cường dâng cao, cả thành phố lại biến thành vùng biển nước. Đáng chú ý, tình trạng ngập lụt đường phố này không phải thi thoảng mới có mà gần đây xảy ra thường xuyên và ngày càng nghiêm trọng….
Trời mưa đường biến thành sông
Trời mưa phố biến thành sông
Như đã nói, ít nhất 10 năm trở lại đây, tần suất và mức độ nghiêm trọng của các đợt ngập lụt tại Sài Gòn tăng lên một cách đáng ngại. Khái niệm “rốn ngập” ngày trước gói gọn ở vài khu vực trũng thấp như Bình Thạnh, quận 8, Nhà Bè… thì nay lan rộng khắp thành phố. Những tuyến đường như Nguyễn Văn Quá (quận 12), Kha Vạn Cân, Tô Ngọc Vân (Thủ Đức), Phan Huy Ích (quận Gò Vấp), Trần Xuân Soạn, Lê Văn Lương (Nhà Bè), Thảo Điền (quận 2) kể cả các tuyến đường trung tâm như Lê Lợi, Bùi Viện, Trần Hưng Đạo (quận 1)… từng nhiều lần rơi vào tình trạng ngập sâu từ 30 cm đến hơn nửa mét.
Đáng nói hơn, hiện tượng ngập lụt không còn tuân theo quy luật tự nhiên thông thường. Người Sài Gòn giờ đây phải chống chọi với 3 kiểu ngập: ngập do mưa lớn, ngập do triều cường và “ngập kép” khi một trận mưa lớn đổ xuống đúng thời điểm triều cường sông Sài Gòn dâng cao. Khi đó, hệ thống cống thoát nước vốn đã quá tải lại bị nước sông đẩy ngược, khiến dòng nước không đi được rồi tràn lên mặt đường. Tình trạng này khiến giao thông hỗn loạn, tê liệt kéo dài, nước tràn vào nhà dân khiến sinh hoạt bị đảo lộn cùng nhiều tài sản, vật dụng, máy móc hư hỏng…
Nước tràn vào nhà dân
Đâu là nguyên nhân?
Một số chuyên gia nêu ý kiến cho rằng tình trạng ngập lụt triền miên ở Sài Gòn do những nguyên nhân sau:
– Sài Gòn thuộc vùng địa hình thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Đông sang Tây. Khoảng 60% diện tích của thành phố có cao độ địa hình dưới 2 mét so với mực nước biển, lại chịu ảnh hưởng chế độ bán nhật triều của biển Đông qua hệ thống sông Sài Gòn – Đồng Nai.
– Tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu, các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện ngày càng nhiều. Những trận mưa có vũ lượng vượt quá 100mm đến 150mm diễn ra chỉ trong vòng 1–2 giờ đồng hồ xuất hiện thường xuyên hơn. Tiếp nữa là đỉnh triều cường liên tục “năm sau cao hơn năm trước” (có lúc vượt mức 1.7m – 1.8m), vượt xa năng lực chịu đựng của hệ thống sông rạch thành phố.
– Tốc độ đô thị hóa ở Sài Gòn ít nhất 3 thập kỷ qua đã biến những vùng đất nông nghiệp, những vùng đầm lầy tự nhiên vốn là nơi tích trữ, thấm, thoát nước lý tưởng (quận 7, Nhà Bè, Bình Chánh) thành những khu đô thị, khu công nghiệp. Việc bê tông hóa mặt đất làm mất đi không gian thấm nước tự nhiên. Nước mưa rơi xuống không ngấm vào lòng đất mà tập trung thành dòng chảy tràn trên bề mặt, đổ dồn về hệ thống cống thoát nước đã quá già cỗi.
– Hệ thống thoát nước hiện tại của Sài Gòn phần lớn xây dựng từ nhiều chục năm trước, quy hoạch đủ đáp ứng cho quy mô dân số vài ba triệu người. Hiện nay, với quy mô dân số hơn 10 triệu người, hệ thống này hoàn toàn quá tải. Đó là chưa kể hành vi xả rác thải bừa bãi xuống cống rãnh, kênh rạch, sông suối của một bộ phận người dân. Ngoài ra còn có hiện tượng sụt lún nền đất do việc khai thác nước ngầm quá mức và áp lực tải trọng của hàng vạn công trình cao tầng (với tốc độ lún trung bình 2–5 cm/năm, có nơi 7-8 cm/năm) khiến cao độ mặt đường hạ thấp, biến nhiều khu vực trở thành các lòng chảo hứng nước.
Đi ghe giữa lòng thành phố
Đi tìm một giải pháp toàn diện
Để giải quyết được bài toán ngập lụt, Sài Gòn không thể tiếp tục áp dụng các biện pháp chắp vá mà cần một chiến lược mang tính tích hợp, dài hạn và thật sự quyết liệt. Từ nhiều thập niên trước, kiến trúc sư Ngô Viết Thụ (cũng là người thiết kế Dinh Độc Lập) từng cảnh báo việc mở rộng đô thị Sài Gòn về hướng Nam và Đông Nam sẽ chặn đứng dòng chảy tự nhiên, gây ngập lụt cục bộ, bởi đây là vùng trũng thấp đóng vai trò trữ nước và thoát thủy. Lời khuyên của ông là nên định hướng phát triển về phía Bắc và Tây Bắc với nền đất cao ráo hơn. Song mọi việc nay xem ra đã an bài, không thể làm khác. Gần đây hơn, chính quyền đang có chương trình “Dự án giải quyết ngập do triều cường giai đoạn 1” trị giá gần 10,000 tỷ VNĐ, với mục đích xây dựng, đưa các cống ngăn triều lớn như Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân vào hoạt động. Đồng thời tiến hành nạo vét các trục kênh quan trọng như hệ thống kênh Tham Lương – Bến Cát – Rạch Nước Lên nhằm mở rộng không gian thoát nước ra sông lớn. Một số ý kiến của các nhà quy hoạch cũng đề xuất nên áp dụng mô hình “Đô thị bọt biển” (Sponge City) như cách Trung Quốc, Singapore hoặc Hà Lan đã làm. Theo đó, Sài Gòn cần sớm ban hành quy định nghiêm ngặt việc giữ lại tối thiểu 20-30% diện tích đất dùng làm mảng xanh hành lang thấm nước tại các dự án bất động sản mới; xây dựng các hồ điều tiết ngầm quy mô lớn tại các khu vực xung yếu nhằm thu trữ nước mưa tạm thời trong giờ cao điểm, sau đó sẽ xả dần ra hệ thống khi mưa ngớt…
…Rõ ràng tình trạng ngập lụt đường phố tại Sài Gòn không đơn thuần là một hiện tượng thiên tai do thời tiết, mà là một “căn bệnh” đô thị khá phức tạp nảy sinh từ quá trình phát triển nhanh nhưng thiếu đồng bộ. Chắc chắn không có một phép màu nào giúp Sài Gòn hết ngập chỉ sau một đêm. Đây là một cuộc chiến dài hơi, đòi hỏi không chỉ nguồn kinh phí khổng lồ, quyết tâm mạnh mẽ của chính quyền, tầm nhìn khoa học của các nhà quy hoạch và cả sự chung tay, thấu hiểu và thay đổi hành vi từ mỗi người dân thành phố.
Xe buýt chết máy vì nước ngập
Bài và hình NS
