Dọc theo chiến tuyến dài 750 dặm (khoảng 1,200 km) tại Ukraine, gần bằng khoảng cách giữa Chicago và Dallas, các đội quân máy bay không người lái liên tục hoạt động. Chúng quan sát, săn lùng và tấn công bất cứ thứ gì chuyển động – tạo nên một kiểu chiến trường hoàn toàn mới.
Bất cứ mục tiêu nào nằm trong tầm với của máy bay không người lái đều trở thành mục tiêu bị nhắm đến: những người lính chiến đấu và ẩn núp trong các ngôi nhà đổ nát; lính cứu thương trên xe bọc thép đang trên đường vội vã đến cấp cứu cho đồng đội; các chỉ huy đang lên kế hoạch tấn công từ những hầm trú ẩn ở xa; hay những chiếc xe tải chở đạn dược trên các con đường cách đó không xa.
Những binh lính Ukraine khi được gửi ra nơi mà nay người ta gọi là “vùng tử địa” (the kill zone) này, họ phải ẩn náu bên trong một ngôi nhà bị phá hủy một phần. Họ có thể nghe thấy tiếng máy bay không người lái vo ve trên đầu không ngừng nghỉ, tựa như âm thanh xe cộ trên một tuyến đường cao tốc đông đúc. Để tránh bị phát hiện, họ phải giải quyết nhu cầu cá nhân vào túi nhựa thay vì bước ra ngoài; vào mùa đông, họ nằm ép sát vào nhau để giữ ấm thay vì đốt lửa; thậm chí, họ còn kéo thi thể của những binh sĩ Nga đã bị họ tiêu diệt vào trong nhà, nhằm che giấu các dấu vết giao tranh khỏi tầm quan sát của máy bay không người lái phía trên.
Sự hiện diện của máy bay không người lái buộc các binh lính phải phân tán và ẩn nấp – đôi khi, họ không hề hay biết rằng họ chỉ cách quân địch một khoảng cách rất ngắn.
Chiến tuyến thay đổi
Khi quân đội Nga phát động cuộc xâm lăng toàn diện vào năm 2022, cục diện chiến tranh hoàn toàn khác biệt. Chiến trường khi đó có ranh giới rõ ràng, giống như những gì mà các thế hệ binh lính từng trải qua trong các cuộc chiến trước đây. Quân đội Nga và Ukraine tập trung lực lượng, giao tranh từ các chiến hào được ngăn cách bởi một khoảng đất chưa thuộc về bên nào. Các hoạt động chiến đấu chỉ gói gọn trong một phạm vi hẹp, trong khi binh lính có thể nghỉ ngơi an toàn ở phía sau tiền tuyến vài dặm.
Nhưng kể từ khi máy bay không người lái xuất hiện, với khả năng giám sát liên tục, tấn công với độ chính xác rất cao cùng tầm hoạt động ngày càng mở rộng nhờ những kỹ thuật được cải tiến. Hệ quả là ranh giới tiền tuyến trở nên mờ nhạt, biến thành một vùng đất hoang mở rộng thành nhiều dặm mà không bên nào kiểm soát hoàn toàn; những thị trấn, những ngôi làng từng nằm an toàn ở hậu phương nay trở thành nơi đầy rẫy hiểm nguy.
Vùng tử địa này đã thay đổi cách thức tác chiến của quân đội
Nó cũng làm thay đổi hoàn toàn cuộc sống của binh lính tại khu vực tiền tuyến. Những nhiệm vụ chiến đấu được giao phó trước đây thường chỉ kéo dài vài ngày thì nay có thể kéo dài hàng tháng, bởi việc vận chuyển binh lính dưới bầu trời đầy rẫy máy bay không người lái ngày càng trở nên vô cùng nguy hiểm.
Quân đội Ukraine không thể thực hiện việc thay quân thường xuyên vì điều đó đồng nghĩa với việc thêm nhiều binh sĩ phải băng qua vùng hỏa lực chết chóc. Hơn nữa, họ cũng thiếu hụt quân số để thay thế.
Trong khi những tuần lễ dần trôi qua rồi biến thành hàng tháng trời, nhiều binh lính bắt đầu tự hỏi liệu họ có thể sống sót trở về hay không. Một nghiên cứu từ văn phòng thanh tra quân sự Ukraine cho thấy sức chịu đựng tâm lý của binh lính thường chạm mức giới hạn sau 30 đến 60 ngày chiến đấu ở mặt trận. Theo văn phòng này, sau khoảng thời gian đó, nhiều binh sĩ rơi vào trạng thái lo âu và thờ ơ, bởi họ dần tin rằng họ sẽ không thể sống sót để trở về hậu phương.
Địa ngục
Đời sống của binh lính trong thời gian chiến đấu ở khu vực tiền tuyến mới này được mô tả không khác nào trong một địa ngục. Khi các loại xe nhà binh không thể tiếp cận tiền tuyến, thực phẩm và nước uống được thả xuống bằng máy bay không người lái. Đôi khi việc thả hàng thất bại, khiến binh lính rơi vào cảnh đói khát trong nhiều ngày. Và trong trường hợp bị thương, thông thường không có lính cứu thương nào có thể đến điều trị vết thương cho họ và đơn vị chỉ có thể vận chuyển thuốc men đến bằng máy bay không người lái. Đối với những binh lính bị thương nặng cần được di tản, lựa chọn duy nhất thường là sử dụng một loại xe được điều khiển từ xa để đưa họ ra ngoài.
Cái gọi là “giờ vàng” – tức 60 phút đầu tiên sau khi bị chấn thương, khoảng thời gian mà việc điều trị kịp thời mang lại cơ hội sống sót cao nhất – nay đã không còn nữa. Một người lính giờ đây có thể phải nằm chờ suốt nhiều ngày với băng vải quấn chặt quanh vết thương, trong khi chờ đợi một máy bay không người lái đưa thuốc men đến, và có nhiều khả năng nó sẽ chẳng bao giờ đến. Tỷ lệ sống sót đối với những trường hợp bị thương nặng hiện nay rất thấp.
Các chuyên gia nhận định rằng, trong khi kỹ thuật ngày càng phát triển, vùng tử địa sẽ ngày càng mở rộng và trở nên chết chóc hơn. Những chiếc máy bay không người lái có tầm bay xa hơn sẽ đẩy các cuộc giao tranh vào cả những thành phố từng được coi là an toàn. Trí tuệ nhân tạo sẽ giúp các hệ thống nhắm mục tiêu trở nên chính xác hơn, rút ngắn khoảng thời gian từ lúc phát hiện mục tiêu đến khi khai hỏa. Theo các chỉ huy quân sự, cái giá đắt nhất sẽ do chính những người lính trên chiến trường phải gánh chịu – những người mà sự hiện diện của họ trong vùng tử địa vẫn đóng vai trò then chốt trong việc chiếm giữ đất và kiểm soát sau đó.
Khái niệm chiến tranh hiện đại đã không lường trước được điều này.
Vai trò của người lính
Di chuyển là điều nguy hiểm nhất mà một người lính có thể làm trong vùng tử địa. Khi máy bay không người lái trinh sát phát hiện có sự chuyển động, chúng sẽ truyền tọa độ cho máy bay không người lái tấn công và ngay lập tức sẽ lao tới mục tiêu.
Các binh lính nay không còn tập trung trong chiến hào – nơi có thể trở thành mục tiêu dễ dàng cho máy bay không người lái. Thay vào đó, họ phân tán thành các nhóm nhỏ, ẩn nấp trong những hầm trú ẩn dưới lòng đất, một vị trí thường chỉ do hai binh lính trấn giữ.
Chiến tuyến trở nên nhạt nhòa đến mức đôi khi binh lính hai phe cùng trú ẩn trong một tòa nhà. Họ đụng độ nhau và bên này tìm cách đẩy bên kia ra ngoài.
Với những binh lính Ukraine chiến đấu trong vùng tử địa, một khi họ phát hiện thấy những nhóm binh lính Nga đang tiến quân, với mỗi nhóm chỉ gồm vài người để giảm thiểu nguy cơ bị phát hiện, thì như trước đây không lâu, họ hẳn đã nổ súng. Nhưng trong vùng tử địa, việc sử dụng súng có thể là một sai lầm chết người, vì nó sẽ làm lộ vị trí của họ trước các máy bay không người lái đang lượn lờ phía trên.
Vì vậy, họ chuyển sang vai trò trinh sát: theo dõi binh lính Nga và báo cáo các hoạt động của đối phương qua máy bộ đàm. Công việc tiêu diệt mục tiêu sẽ do các máy bay không người lái đảm nhận.
Sự xuất hiện của máy bay không người lái trong chiến tranh kể từ mấy năm qua đã khơi dậy một cuộc tranh luận tại Ukraine về việc liệu loại vũ khí mới này có thể thay thế hoàn toàn binh lính trong tương lai hay không.
Câu trả lời thực tế là mặc dù máy bay không người lái là công cụ giúp gia tăng đáng kể sức mạnh chiến đấu, chúng sẽ không bao giờ có thể thay thế hoàn toàn binh lính. Lý do là vì máy bay không người lái có khả năng phá hủy các vị trí của đối phương nhưng không có khả năng chiếm giữ; chỉ có binh lính mới có thể đánh bật quân địch ra khỏi các công sự kiên cố.
VH
