Trong tiếng Anh Mỹ, “a cup of Joe” là cách nói thân mật để chỉ một tách cà phê, gợi lên hình ảnh một thức uống quen thuộc, giản dị mà nhiều người yêu thích. Dù được sử dụng rộng rãi từ nhiều thập niên, nguồn gốc của cách gọi này vẫn còn gây tranh luận.
Có nhiều giả thuyết được đưa ra, nhưng chưa có giả thuyết nào được xác nhận hoàn toàn.
Câu chuyện về Hải quân Mỹ
Một trong những lời giải thích phổ biến nhất liên quan đến Josephus Daniels, Bộ trưởng Hải quân Mỹ đầu thế kỷ XX. Năm 1914, ông ban hành lệnh cấm sử dụng rượu trên các chiến hạm của Hải quân Mỹ. Theo chuyện được truyền lại, thủy thủ sau đó uống cà phê nhiều hơn và gọi thức uống này là “a cup of Joe”, như một cách nhắc đến tên vị bộ trưởng.
Câu chuyện nghe có vẻ hợp lý, nhưng có một điểm đáng nghi ngờ: cụm từ “cup of Joe” chỉ xuất hiện trong các tài liệu in vào khoảng thập niên 1930, gần 20 năm sau lệnh cấm nói trên. Khoảng cách thời gian này khiến các nhà nghiên cứu khó mà khẳng định rằng hai sự việc thực sự có liên quan. Vì thế, đây có thể chỉ là một câu chuyện được lưu truyền rộng rãi chứ chưa phải nguồn gốc lịch sử chắc chắn.
Từ “Java” và “Mocha” đến “Joe”?
Một giả thuyết khác được một số người nghiên cứu ngôn ngữ chú ý là sự biến đổi của từ “jammok”, một tiếng lóng từng được dùng để chỉ cà phê. Từ này được cho là kết hợp giữa Java và Mocha.
Java là tên một hòn đảo của Indonesia nổi tiếng về cà phê, còn Mocha là một hải cảng ở Yemen từng giữ vai trò quan trọng trong hoạt động buôn bán cà phê. Theo cách giải thích này, “jammok” có thể dần biến đổi thành “Joe” theo thói quen nói ngắn gọn của người Mỹ.
Tuy nhiên, mối liên hệ trực tiếp giữa các từ này vẫn chưa được chứng minh một cách thuyết phục. Cũng có khả năng “cup of Joe” xuất hiện tự nhiên trong đời sống, giống như nhiều tiếng lóng khác được hình thành từ cách nói vui, dễ nhớ và thuận miệng.
Một cách gọi vẫn sống mãi với thời gian
Ngày nay, văn hóa cà phê đã phát triển với đủ loại espresso, cà phê pha thủ công và hạt cà phê có nguồn gốc đặc biệt. Thế nhưng, “cup of Joe” vẫn được sử dụng phổ biến trong giao tiếp thân mật. Sức sống của cụm từ này có lẽ nằm ở sự giản dị và gần gũi. Nó không gợi lên một thức uống cầu kỳ, mà là tách cà phê quen thuộc để bắt đầu ngày mới hoặc tạm nghỉ giữa giờ làm việc.
Dù nguồn gốc thực sự vẫn chưa rõ ràng, “cup of Joe” cho thấy ngôn ngữ không phải lúc nào cũng hình thành từ một sự kiện lịch sử cụ thể. Đôi khi, một cách nói tồn tại lâu dài chỉ vì nó dễ nhớ, dễ dùng và gắn liền với những thói quen thân thuộc của con người.
Cà phê, thức uống của mọi tầng lớp
Vào đầu thế kỷ XX, cà phê đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống thường ngày của người Mỹ. Công nhân uống cà phê trước giờ làm, nhân viên văn phòng dùng nó để tỉnh táo, còn nhà văn và những người làm việc ban đêm thường tìm đến cà phê để duy trì sự tập trung.
Tại các quán ăn bình dân, cà phê còn là thức uống giúp người ta gặp gỡ, trò chuyện và nghỉ ngơi. Ngoài “cup of Joe”, người Mỹ còn gọi cà phê bằng những tên thân mật như Java, brew (thức uống được pha) hay mud (bùn, ám chỉ cà phê đậm và sẫm màu).
Cách gọi “Joe” cũng có thể gợi liên tưởng đến một người Mỹ bình thường, bởi Joe là tên riêng quen thuộc. Theo cách hiểu này, một tách “Joe” chính là tách cà phê dành cho mọi người, không phân biệt giàu nghèo hay địa vị xã hội.
