“Hãy cho tôi một điểm tựa, tôi sẽ nhấc bổng trái đất lên” là câu nói nổi tiếng của Archimedes (287-212 trước Công Nguyên). Ổng là một nhà toán học, nhà vật lý, nhà phát minh huyền thoại người Hy Lạp. Hình của Archimedes được in ở mặt trước của Huy chương Fields, giải thưởng danh giá được coi là “Nobel Toán học” (vì giải Nobel không bao gồm lĩnh vực toán học), được Hiệp hội Toán học quốc tế (IMU: International Mathematical Union) trao 4 năm một lần cho những nhà nghiên cứu nổi bật.
Ơ-rê-ca (Eureka, nghĩa tiếng Việt là “tìm ra rồi”) là một giai thoại nổi tiếng về cách ra đời của “lực đẩy Archimedes” và của mục.. này.
Cuối thế kỷ 19, Konstantin Tsiolkovsky (một nhà khoa học người Nga gốc Ba Lan) đã đặt nền móng toán học cho việc du hành vũ trụ bằng lực đẩy phản lực. Phương trình hỏa tiễn sơ khai của ông chính là nền tảng cho hầu hết chuyến bay không gian về sau.
Đến ngày 16-3-1926, Robert H. Goddard, nhà vật lý và nhà phát minh Mỹ, đưa lý thuyết ấy ra đời thực. Tại Auburn, Massachusetts, ông phóng hỏa tiễn nhiên liệu lỏng đầu tiên, dùng oxy lỏng và xăng. Chuyến bay chỉ kéo dài 2.5 giây, lên cao 12.5 m và rơi xuống cách điểm phóng 56 m, nhưng đã nhóm lửa cho ngành hàng không vũ trụ thế giới.
Chiến tranh Lạnh đã biến không gian thành bàn cờ chính trị. Ngày 4-10-1957, Liên Xô phóng Sputnik 1, vệ tinh nhân tạo đầu tiên của Trái Đất. Đến tháng 1-1959, Luna 1 bay ngang Mặt Trăng; cuối năm đó, Luna 3 gửi về những bức ảnh đầu tiên của nửa khuất Mặt Trăng. Năm 1966, Luna 9 đáp mềm xuống bề mặt Mặt Trăng, chứng tỏ nơi tưởng chỉ có thi ca ấy đủ vững để đón phi thuyền.
Nước Mỹ đáp lại bằng một chuỗi chương trình có tính ứng dụng thực tế và những bước ngoặt huy hoàng. Năm 1960, TIROS-1, vệ tinh thời tiết thực nghiệm đầu tiên của Mỹ, gửi về hơn 23,000 hình ảnh Trái Đất và khí quyển trong ba tháng, mở đường cho dự báo thời tiết hiện đại. Năm 1962, Mariner 2 của NASA, do Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực JPL quản lý, bay ngang Sao Kim, trở thành phi thuyền đầu tiên thám hiểm thành công một hành tinh khác. Những bước đi ấy dọn đường cho tháng 12-1968, Apollo 8 đưa ba phi hành gia Mỹ Frank Borman, James Lovell và William Anders, cũng là những con người đầu tiên rời quỹ đạo thấp của Trái Đất và bay quanh Mặt Trăng. Ngày 20-7-1969, sứ mạng Apollo 11 biến Neil Armstrong và Buzz Aldrin trở thành những người đầu tiên đặt dấu chân lên Mặt Trăng.
Không hơn thua, Mỹ muốn hơn hẳn – tiếp tục vươn xa với Pioneer 10 (1973). Đặc biệt, Voyager 1 và Voyager 2, phóng năm 1977, mang theo bản ghi âm vàng chứa âm thanh và hình ảnh của Trái Đất; Voyager 1 hiện vẫn là vật thể nhân tạo đi xa nhứt trong thiên hà. Trên Sao Hỏa, Curiosity, Perseverance và trực thăng Ingenuity biến hành tinh đỏ thành một phòng thí nghiệm ngoài trời của Mỹ. Gần đây nhứt là Artemis II, phi thuyền Orion của NASA đã đưa bốn phi hành gia bay vòng quanh Mặt Trăng và trở về sau 9 ngày 1 giờ 32 phút, đánh dấu sự trở lại Mặt Trăng sau hơn nửa thế kỷ dưới sự chứng kiến trực tiếp của hàng tỉ người trên thế giới.
Bên cạnh những thành tựu lẫy lừng là nước mắt, sức khỏe, tính mạng của hàng triệu người tài ba, cộng với hàng triệu mảnh rác vũ trụ đang bay quanh quỹ đạo Trái Đất với tốc độ kinh hoàng, mỗi mảnh có thể bạc triệu đô la. Cuộc dạo chơi này thật vĩ đại cũng thật tốn kém…
