Paris và những câu chuyện kỳ lạ về nước hoa

Trước khi trở thành biểu tượng của sự tinh tế, nước hoa từng gắn với những bí mật của cung đình, những khu vườn đầy hoa và cả những huyền thoại văn chương. Từ người thợ nước hoa bí ẩn của Catherine de Médicis đến khu vườn hoa hồng của Hoàng hậu Joséphine, từ Shalimar của Guerlain đến Chanel No.5, lịch sử nước hoa Pháp cũng chính là một phần của lịch sử Paris.

René le Florentin – phù thủy bí ẩn của Catherine de Médicis

Năm 1533, Catherine de Médicis rời Florence để sang Pháp kết hôn với hoàng tử Henri – người sau này trở thành vua Henri II. Cùng với bà đến Paris không chỉ là những nghi thức tinh tế của triều đình Ý, mà còn cả một thế giới mới của mùi hương.

Nhân dịp cuộc hôn nhân ấy, tu viện Santa Maria Novella ở Florence đã tạo ra cho Catherine một loại nước thơm đặc biệt mang tên Eau de la Reine – “Nước của Hoàng hậu”. Hương thơm của nó pha trộn bergamote, hoa trắng và các loại gia vị nhẹ, tạo nên một mùi hương thanh khiết nhưng sâu lắng. Công thức này vẫn còn được lưu giữ đến ngày nay.

Nhưng món quà quan trọng nhất mà Catherine mang sang Pháp không phải là một chai nước hoa, mà là người thợ chế tác mùi hương của bà: Renato Bianco, sau này được gọi ở Paris là René le Florentin. René nhanh chóng trở thành một nhân vật gây tò mò trong triều đình. Trong những lời đồn của thời ấy, ông không chỉ là một nhà chế tác nước hoa mà còn là người nắm giữ những bí mật nguy hiểm của thảo mộc và hương liệu.

Một giai thoại kể rằng Catherine de Médicis từng tìm cách đầu độc hoàng tử Condé bằng một pomander – quả cầu tỏa hương – do chính René chuẩn bị. Câu chuyện có lẽ chỉ thuộc về truyền thuyết, nhưng nó cho thấy nỗi ám ảnh của thời Phục Hưng: ranh giới giữa mùi hương và độc dược đôi khi rất mong manh.

Một câu chuyện khác liên quan đến Jeanne d’Albret, nữ hoàng xứ Navarre và mẹ của Henri IV. Tháng 6 năm 1572, bà đột ngột qua đời tại Paris. Tin đồn lan khắp triều đình: người ta cho rằng bà đã đeo một đôi găng tay tẩm hương trong đó có giấu chất độc.

Những lời buộc tội như thế, được truyền miệng qua nhiều thế hệ, dần biến Catherine de Médicis thành một nhân vật gần như huyền thoại – một nữ hoàng vừa quyền lực vừa đáng sợ.

Giữa truyền thuyết và sự thật, Paris thời Phục Hưng vì thế mang một hình ảnh rất đặc biệt: nơi nước hoa không chỉ gắn với sự quyến rũ, mà đôi khi còn gợi lên nỗi sợ hãi.

Hoàng hậu Joséphine và khu vườn hoa hồng Malmaison

Đến đầu thế kỷ XIX, nước hoa Pháp tìm thấy một biểu tượng dịu dàng hơn: hoa hồng. Câu chuyện ấy bắt đầu tại Malmaison, điền trang của Hoàng hậu Joséphine – vợ của Napoléon Bonaparte – ở ngoại ô Paris. Joséphine có một niềm say mê đặc biệt đối với hoa hồng. Bà muốn sưu tập càng nhiều giống hồng càng tốt, như thể muốn giữ lại trong khu vườn của mình toàn bộ vẻ đẹp mong manh của loài hoa ấy.

Các nhà thực vật học và những người làm vườn mang về Malmaison những giống hồng từ khắp nơi: Anh, Ý, Thổ Nhĩ Kỳ, Ba Tư và Trung Hoa. Có thời điểm khu vườn của hoàng hậu sở hữu hơn hai trăm giống hồng, gần như toàn bộ những giống hồng được biết đến ở châu Âu. Ngay cả khi Pháp và Anh đang chiến tranh, nhiều cây giống vẫn được gửi đến Malmaison – như thể trong thế giới của hoa, những xung đột không còn ý nghĩa.
Mùa hè, khi hoa nở rộ, khu vườn tràn ngập hương hồng dịu dàng; nhiều vị khách nói rằng họ ngửi thấy nó trước khi nhìn thấy. Joséphine còn mời họa sĩ thực vật Pierre-Joseph Redouté – “Raphaël của các loài hoa” – vẽ những giống hồng trong vườn. Các bức tranh sau này được xuất bản trong cuốn Les Roses (1817), trở thành một trong những bộ minh họa hoa đẹp nhất châu Âu.

Từ Malmaison, hoa hồng dần trở thành một trong những nguyên liệu quan trọng nhất của ngành nước hoa Pháp. Nếu thời Catherine de Médicis, mùi hương còn gắn với bí mật của triều đình, thì đến thời Joséphine, nước hoa bắt đầu gắn với thiên nhiên và nghệ thuật.

Shalimar – khi nước hoa trở thành huyền thoại

Đầu thế kỷ XX, khi Paris đã trở thành trung tâm của nghệ thuật nước hoa, các nhà nước hoa bắt đầu tìm kiếm cảm hứng vượt ra ngoài châu Âu. Một trong những câu chuyện đẹp nhất của nước hoa Pháp ra đời năm 1925, trong nhà nước hoa Guerlain.

Người tạo ra nó là Jacques Guerlain. Cảm hứng của ông đến từ một câu chuyện tình nổi tiếng của Ấn Độ. Vào thế kỷ XVII, hoàng đế Shah Jahan đã xây dựng Taj Mahal để tưởng nhớ người vợ yêu quý của mình, Mumtaz Mahal. Theo truyền thuyết, trước đó hai người thường gặp nhau trong vườn Shalimar – nơi những hồ nước và những luống hoa tỏa hương trong đêm.

Jacques Guerlain muốn tạo ra một mùi hương có thể gợi lại khung cảnh ấy: một khu vườn phương Đông vào buổi tối, nơi hương hoa hòa với hơi ấm của đất và ánh sáng của đèn.

Kết quả là Shalimar – một mùi hương sâu và ấm, nơi vanille, hoa và nhựa thơm hòa quyện thành một lớp hương vừa mềm mại vừa bí ẩn. Khi ra mắt tại Triển lãm Nghệ thuật Trang trí Quốc tế ở Paris năm 1925, Shalimar lập tức gây ấn tượng. Chai nước hoa với thiết kế như một chiếc quạt Ba Tư trở thành biểu tượng của sự sang trọng.

Shalimar không chỉ là một chai nước hoa. Nó là một câu chuyện tình được kể lại bằng mùi hương.

Chanel No.5 – mùi hương của thế kỷ XX

Nếu Shalimar là một giấc mơ phương Đông, thì vài năm trước đó Paris đã chứng kiến sự ra đời của một mùi hương hoàn toàn khác.

Năm 1921, Gabrielle Chanel quyết định tạo ra chai nước hoa của riêng mình. Nhưng bà không muốn một mùi hương giống như những loại nước hoa quen thuộc lúc bấy giờ – những mùi chỉ gợi lại một bông hoa cụ thể. “Tôi muốn một mùi hương của người phụ nữ, chứ không phải của một bông hoa”, Chanel từng nói.

Để thực hiện ý tưởng ấy, bà hợp tác với Ernest Beaux, một nhà chế tác nước hoa từng làm việc cho triều đình Nga. Beaux mang đến nhiều mẫu thử khác nhau, và Chanel chọn mẫu số 5.

Điều làm nên cuộc cách mạng của Chanel No.5 nằm ở việc sử dụng aldehyde, một hợp chất tổng hợp tạo ra mùi hương hoàn toàn mới – trừu tượng, sáng và không giống bất kỳ bông hoa nào trong tự nhiên. Ngay cả thiết kế chai cũng khác thường: một chai thủy tinh vuông đơn giản, gần như khắc khổ. Chính sự tối giản ấy lại trở thành biểu tượng.

Chanel No.5 nhanh chóng trở thành một trong những chai nước hoa nổi tiếng nhất thế giới. Khi Marilyn Monroe từng nói rằng bà chỉ mặc “vài giọt Chanel No.5” khi đi ngủ, huyền thoại của chai nước hoa ấy càng lan rộng.

Jean-Baptiste Grenouille – Paris trong mùi hương của bóng tối

Nếu những câu chuyện trước đó của nước hoa gắn với hoàng hậu và những huyền thoại tình yêu, thì tiểu thuyết Le Parfum của Patrick Süskind (1985) lại đưa người đọc vào một Paris hoàn toàn khác. Nhân vật chính, Jean-Baptiste Grenouille, sinh ra giữa khu chợ cá hôi tanh của Paris thế kỷ XVIII nhưng sở hữu khứu giác gần như hoàn hảo, có thể nhận ra từng mùi hương nhỏ nhất của thành phố. Trớ trêu thay, chính hắn lại không có mùi của riêng mình. Bị ám ảnh bởi việc tạo ra mùi hương hoàn hảo nhất thế giới, Grenouille bắt đầu một hành trình rùng rợn để chưng cất hương thơm của những cô gái trẻ.

Qua câu chuyện ấy, Süskind đã biến Paris thành một thành phố của khứu giác, nơi mùi chợ cá, mùi da thuộc, mùi sông Seine và mùi của con người hòa lẫn với nhau. Le Parfum vì thế không chỉ là một tiểu thuyết trinh thám, mà còn là một suy tưởng về sức mạnh kỳ lạ của mùi hương.

Paris – kinh đô của những câu chuyện mùi hương

Câu chuyện của Jean-Baptiste Grenouille, dẫu chỉ tồn tại trong văn chương, vẫn gợi ra một điều: mùi hương luôn mang một quyền lực kỳ lạ. Nó có thể đánh thức ký ức và lay động cảm xúc của con người. Có lẽ vì thế mà trong lịch sử Paris, nước hoa chưa bao giờ chỉ là một sản phẩm làm đẹp. Từ những bí mật của triều đình Catherine de Médicis, khu vườn hoa hồng của Joséphine, đến những sáng tạo của Guerlain hay Chanel, mùi hương luôn gắn với những câu chuyện của con người. Và cũng từ những câu chuyện ấy, Paris dần trở thành kinh đô của nước hoa – nơi mùi hương mang theo cả lịch sử, cảm xúc và trí tưởng tượng.

Bài và hình TT