Thi cưỡi bò

Thi cỡi bò đực là môn thể thao, thường gọi là Rodeo. Một người cỡi con bò đực đang lồng lộn hung hãn, anh cố giữ thăng bằng, trong khi đó, con bò tìm mọi cách hất anh xuống.

Thi cỡi bò đực của Mỹ được gọi là “8 giây nguy hiểm nhất trong các môn thể thao”.

Ðể thắng điểm, người cỡi phải ngồi trên lưng bò đúng 8 giây, một tay nắm chặt sợi dây cột vô bụng bò từ phía sau 2 chân trước. Nếu người cỡi chạm vô bò bằng tay kia, hoặc không ngồi trên lưng cho đủ 8 giây thì coi như rớt đài, không điểm! Tùy theo ban tổ chức cỡi bò và cuộc thi, có 4 giám khảo cho người cỡi và 4 giám khảo cho mấy con bò. Hầu hết trong những cuộc thi, điểm cao nhất là 100.

Khi chơi trò Rodeo, người cỡi con bò, nắm chặt sợi dây dẹp, phẳng rồi gật đầu ra hiệu đã sẵn sàng. Cánh cửa gỗ mở, và con bò phóng ào ra sân như bị điện giựt. Bằng mọi cách, người cỡi phải ngồi trên lưng bò ít nhất là 8 giây, một tay chỉ được nắm sợi dây dẹp, tay kia tự do, nhưng không được chạm tới bò suốt thời gian cỡi. Ðầu tiên, thời gian cỡi là 10 giây, sau đó đổi lại là 8 giây cho tới nay.

Con bò như điên, nhảy dựng, đá hậu, quay vòng, vặn người, chơi đủ kiểu, làm đủ trò cho “cái thằng” cỡi trên lưng rớt xuống…

Nếu vậy, thì tôi đã chơi trò rodeo này rồi.

o O o

Năm 1977. Tết Sài Gòn buồn thiu, tôi mua 4 lít xăng lậu, rượu, 2 con vịt quay, lấy chiếc vespa chạy lên Ðà Lạt ăn Tết với ông cậu, người giã từ binh đao về trồng rau, nhà sát bên thác Cam Ly. Sáng hôm sau, tôi đi dạo lòng vòng. Thác Cam Ly lúc này cây rừng mọc tùm lum. Nước của thác thì ít, mà cứt bò thì nhiều, vì nơi này đã thành khu thả bò tự do.

Tôi hỏi một chú nhỏ da ngăm đen, người Thượng:

– Cháu chăn bò ở dây?

– Dạ, chăn thuê.

– Mấy con?

– Dạ 6!

– Không đi học?

– Dạ không. Nghỉ rồi.

Trời hanh nắng, mấy con bò nằm nhai cỏ chung quanh. Chú nhỏ ngập ngừng:

– Dạ, dạ… chú cỡi bò hông? Ði một vòng rừng chơi, con dắt cho.

Tôi chưa kịp trả lời.

– Xong cho con 2 điếu thuốc.

– Cháu hút?

– Dạ không, cho ba con.

– Ổng đâu?

– Dạ làm rẫy thuê.

Tôi đưa chú nhỏ bao thuốc lẻ.

– Cháu cầm về cho ba.

Tôi bước tới con bò đang đứng gần đó.

– Chú leo lên, con cầm dây dắt đi.

Tôi leo lên, vừa ngồi được trên lưng, thì có tiếng bò kêu phía trước. Con bò bỗng lồng lên, chạy nhanh, kéo chú nhỏ, tuột cả dây nèo mũi.

Con bò chơi màn ngựa phi đường xa, trên lưng, tôi tưng lên tưng xuống (đúng như Rodeo). Tôi còn đủ khôn, chồm tới ôm cổ con bò, nằm sát xuống, sau lưng là chú bé người Thượng vừa chạy vừa la:

– Ví! Ví!… Thá thá! Thá!

Trước mặt là bờ thác, xấp nước, đầy cứt bò lềnh bềnh. Tôi nhắm mắt… Mẹ! nó chạy xuống đó là thân tôi… tiêu!

– Ví! Thá Ví Thá…

Con bò ngừng lại cấp kỳ như có thắng hơi, tôi văng ra trước, rớt trên bụi cây rừng, còn sống!

Chú nhỏ chạy tới:

– Có sao hông chú? Con bò nghe tiếng bò cái bên kia kêu, nên chạy tới.

Tôi đứng dậy:

– Không sao! Rớt trên bụi cây.

Tôi nhìn lớp đá núi lởm chởm trên bờ thác, cách đó chừng 5 thước, nổi da gà.

– Nè cháu! Thá ví là cái gì?

– Kêu nó qua bên phải, qua bên trái, nếu không, nó nhảy xuống thác!

Ðó là lần đầu tiên tôi cỡi bò kiểu rodeo.

o O o

Trò này tiếp tục cho đến khi người cỡi hoàn thành cuộc thi, nhảy khỏi lưng con bò. Một tiếng còi lớn thông báo anh ta đã xong 8 giây cỡi bò.

Với PBR, người thi ghi điểm từ 0-100; 50 điểm cho người cỡi và 50 điểm cho con bò. 4 trọng tài cho điểm người cỡi tới 25 và 4 trọng tài khác cho điểm con bò cũng tới 25, sau đó cộng lại, chia đôi, thành điểm cuối cùng.

Ðối với điểm trúng giải, tất nhiên người cỡi bò phải ngồi trên đó ít nhất là 8 giây, những hành động của mình sẽ được chấm điểm.

Ðược biết, bò đực mạnh hơn ngựa. Một động tác đặc biệt hung dữ nhất của bò là nó nhảy lên, hoàn toàn khỏi mặt đất, tung 4 chân ra vặn vẹo xoay người. Bò cũng khác, quay tròn mạnh, nhanh hơn nhưng phóng và nhảy không cao như ngựa.

Trọng tài chấm điểm bò ở sự nhanh nhẹn, sức mạnh và tốc độ, những cú đá hậu và 2 chân trước chạm đất. Ðại khái nếu con bò làm cho người cỡi bầm giập, khó khăn, con đó sẽ có nhiều điểm. Nếu người cỡi không ở trên lưng bò tới 8 giây, bò vẫn được ăn điểm. Ban tổ chức ghi điểm của bò cho tới chung kết, bảo đảm cho người cỡi có cơ hội lấy điểm cao. Ban tổ chức sẽ có giải “Bò dữ nhất trong năm” và “Người cỡi bò hay nhất của năm”, giải của bò sẽ được trao cho trang trại đã nuôi con bò dữ nhất này.

Ngoài nước Mỹ ra, còn có các môn cỡi bò với các luật lệ và lịch sử khác nhau tại Canada, Mễ, và dọc miền Nam Mỹ, Ba Tây, Peru, Nicaragua, kể cả vùng Phi Luật Tân, Nhật, Nam Phi, Anh, Ðức, Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Úc và Tân Tây Lan…

Việc thuần hóa bò đực có nguồn gốc xa xưa, từ nền văn hóa Minoan. Thi cỡi bò đực xuất xứ tại Mễ Tây Cơ, từ các cuộc thi cỡi ngựa rừng, được gọi là Charreada.

Khoảng giữa thế kỷ 19, trò thi Charreada rất thịnh hành ở Texas và các trại bò ở Cali. Ngày xưa, nhiều cảnh sát kiểm lâm Texas là dân cỡi ngựa nhà nghề, sau đó trở thành dân trang trại, họ đã học và áp dụng cách làm nông trại của dân Tây Ban Nha vô Mỹ.

Tuy nhiên, các môn thể thao máu me như đấu bò đã bị luật pháp cấm tiệt tại Texas năm 1891.

Cuộc thi cỡi bò đực lần đầu tiên xảy ra tại Columbia, Mississippi, năm 1935, do các anh em người Canada, Bascom, với Jake Lybbert, Waldo Ross tổ chức. Ðây là cuộc thi cỡi bò đực đầu tiên được tổ chức ngoài trời, dưới ánh đèn điện.

Một thời điểm quan trọng cho môn cỡi bò rừng là sự thành lập Hội Cỡi Bò Cao Bồi (RCA) năm 1936, sau đó trở thành Hội Cỡi Bò Chuyên Nghiệp (PBR). Qua hội này, cả trăm cuộc thi cỡi bò đã được tổ chức hàng năm

TT