Ngày 19 tháng 1 năm nay, ngày Thứ Hai tuần thứ ba của tháng 1 hàng năm tại Hoa Kỳ, là  ngày lễ liên bang nhằm tôn vinh cuộc đời và di sản của Tiến sĩ Martin Luther King Jr., nhà lãnh đạo phong trào quyền dân sự nổi tiếng với bài diễn thuyết “Tôi có một giấc mơ” (I have a dream).

Martin Luther King Jr. là một trong những nhân vật có ảnh hưởng sâu rộng nhất của thế kỷ 20. Không chỉ là người lãnh đạo phong trào dân quyền tại Hoa Kỳ vào thập niên 1960, ông còn là một người luôn lên tiếng kêu gọi hoà bình, bình đẳng.

Tranh Robert Casilla

Martin Luther King Jr. sinh ngày 15 tháng 1 năm 1929 tại Atlanta, Georgia, trong một gia đình Kitô giáo. Cha ông, Martin Luther King Sr., là mục sư của nhà thờ Ebenezer Baptist tại Atlanta. Mẹ ông, Alberta Williams King, là một giáo viên và nhạc công trong nhà thờ. Gia đình MLK thuộc tầng lớp trung lưu da đen, khá hiếm hoi ở miền Nam nước Mỹ thời đó, song họ vẫn sống trong sự phân biệt chủng tộc nặng nề của xã hội.

Cậu bé Luther King bị cấm chơi với những người bạn da trắng. Việc này đã khiến cho King sớm nhận ra sự phi lý của hệ thống phân cách (segregation) và những luật Jim. Đồng thời nó cũng gieo mầm cho một câu hỏi: Làm thế nào để tạo dựng một xã hội công bằng hơn?

Martin Luther King Jr. lúc còn bé. (Ảnh gia đình)

King may mắn được nuôi dưỡng trong một môi trường có giáo dục, nề nếp và tình thương. Gia đình và tôn giáo không những dạy ông kiến thức mà còn tạo nơi ông một niềm tin mãnh liệt vào giá trị đạo đức và lòng nhân ái.

Xem thêm:   2025 nhìn lại

Martin Luther King Jr. là một học sinh xuất sắc. Ông được nhận vào Đại học Morehouse khi mới 15 tuổi; sau đó theo học thần học tại Chủng viện Crozer và lấy bằng tiến sĩ triết học tại Đại học Boston. Ông chịu ảnh hưởng sâu sắc từ triết lý Kitô giáo, tư tưởng của các nhà thần học tự do và đặc biệt là học thuyết bất bạo động của Mahatma Gandhi.

MLK tại Montgomery, Alabama, năm 1955 trong vụ xuống đường tẩy chay xe buýt. (Wikimedia)

King tin rằng chỉ tình thương và sự kiên trì mới có thể cảm hóa và thay đổi xã hội. Ông không xem bất bạo động là thụ động hay yếu đuối mà là một hình thức đấu tranh đòi hỏi lòng dũng cảm và tinh thần sắt thép.

Hoạt động xã hội của Martin Luther King Jr. bắt đầu nổi bật vào năm 1955, cuộc tranh đấu ấy kéo dài hơn một năm, và kết thúc với chiến thắng lịch sử: Tòa án Tối cao tuyên bố phân biệt chủng tộc trong các phương tiện công cộng là vi hiến, sau khi ông lãnh đạo cuộc tẩy chay xe buýt Montgomery về việc bà Rosa Parks từ chối nhường ghế cho một người da trắng.

Linh cữu của Martin Luther King được mang đến nhà thờ Ebenezer Baptist ở Atlanta ngày 8/4/1968. (Bettman Archive)

Kể từ đó, King trở thành gương mặt chủ lực của phong trào dân quyền. Ông sáng lập ra Hội nghị Lãnh đạo Kitô giáo miền Nam (Southern Christian Leadership Conference, SCLC), và tổ chức nhiều cuộc tuần hành, biểu tình ôn hòa nhằm chấm dứt phân biệt chủng tộc, mở rộng quyền bầu cử cho người da màu.

Xem thêm:   Quà Tết trời cho

Đỉnh cao trong sự nghiệp của ông là Cuộc tuần hành đến Washington năm 1963, nơi ông đọc bài diễn văn nổi tiếng “I Have a Dream”. Trong bài phát biểu này, King đã vẽ nên viễn cảnh một nước Mỹ nơi con người được đánh giá không phải bằng màu da, mà bằng phẩm chất và nhân cách.

Tiến sĩ Martin Luther King Jr. đã nhận giải Nobel Hòa bình vào ngày 14 tháng 10 năm 1964 – nguồn WUSA9

Năm 1964, Martin Luther King Jr. được trao Giải Nobel Hòa bình.

Trong những năm cuối đời, Martin Luther King Jr. mở rộng phạm vi đấu tranh của mình từ dân quyền trong nước sang các vấn đề hòa bình toàn cầu, trong bài diễn văn gây tranh cãi “Beyond Vietnam: A Time to Break Silence” năm 1967, King chỉ trích cuộc chiến Việt Nam, lập trường này khiến cho ông bị nhiều chính trị gia và cả một số đồng minh cũ quay lưng.

Ban-công khách sạn Lorraine ở Memphis, Tennessee, nơi Martin Luther King bị ám sát. (IANBUI/TRẺ)

Sau khi King bị ám sát năm 1968, nhiều phong trào xã hội và nghị sĩ, tiêu biểu là John Conyers, đã đề xuất công nhận một ngày lễ quốc gia mang tên ông. Tuy nhiên, trong suốt nhiều năm, đề nghị này không được Quốc Hội thông qua. Quan điểm phản chiến trước đây của ông khiến việc vinh danh ông trở nên nhạy cảm. Một số tiểu bang từ chối công nhận ngày lễ này, hoặc yêu cầu đặt tên khác thay thế. Đến năm 1983, Quốc hội Hoa Kỳ mới đủ phiếu để thiết lập ngày Martin Luther King Jr., và ngày lễ này được tổ chức trên toàn quốc từ năm 1986.

Tượng Martin Luther King Jr. tại khu tưởng niệm ở Washington, D.C. (washington.org)