Trong xã hội Việt Nam truyền thống, gia đình chuẩn mực luôn là cấu trúc vợ chồng có đôi, con cái có cặp. Khái niệm “gái không chồng mà chửa” từng là nỗi sỉ nhục lớn, một thời gian rất dài luôn chịu sự trừng phạt khắc nghiệt của định kiến người đời. Thế nhưng ở thế kỷ XXI, thời đại 5.0, bức tranh cấu trúc này dường như đã có nhiều thay đổi.
Vì sao làm mẹ nhưng không thích/muốn làm vợ?
Theo khảo sát từ Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch phối hợp với Tổ chức UNICEF Việt Nam, tỷ lệ người sống độc thân tại Việt Nam chiếm khoảng 2.5% dân số, trong đó 87.6% là giới nữ. Số liệu khác từ Hội Phụ nữ VN cũng ước tính có hàng triệu phụ nữ đang lựa chọn lối sống không kết hôn hoặc làm mẹ đơn thân.
Đáng lưu ý, nhóm phụ nữ “không chồng mà vẫn có con” không còn giới hạn ở những người có hoàn cảnh lỡ làng hoặc bị động. Hiện nay, diện mạo cộng đồng mẹ đơn thân xuất hiện một bộ phận lớn các trí thức, nữ doanh nhân, phụ nữ thành thị học vấn cao. Số người này luôn có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về tài chính lẫn tâm lý trước khi quyết định sản sinh một đứa trẻ vào đời mà không cần bóng dáng người đàn ông bên cạnh.
Trong khi đó, theo các chuyên gia tâm lý, hiện tượng mẹ đơn thân chủ động phát sinh bởi sự đan xen giữa tư duy hiện đại và những thực tế của đời sống hôn nhân. Trong đó bao gồm:
– Phụ nữ ngày nay phần lớn độc lập về tài chính, có sự nghiệp riêng. Khi không còn quá phụ thuộc vào đàn ông để duy trì sinh kế. Họ có quyền tự quyết lớn hơn với cuộc đời và thiên chức làm mẹ của mình.
Chăm lo lúc con bệnh
– Việc chứng kiến tỷ lệ ly hôn ngày càng tăng cao cùng các vấn nạn như bạo lực gia đình, ngoại tình hay sự thiếu trách nhiệm từ nam giới, nhiều phụ nữ chọn giải pháp an toàn: Chỉ cần con, không cần chồng. Họ muốn bảo vệ bản thân và đứa trẻ khỏi những xung đột gia đình độc hại.
– Một số phụ nữ bước qua ngưỡng tuổi “băm” vẫn chưa tìm được người bạn đời phù hợp nhưng đồng hồ sinh học thúc bách. Họ chủ động tìm kiếm các biện pháp (kể cả thụ tinh trong ống nghiệm – IVF) để có một đứa con dành cho mình.
– Định kiến xã hội “không chồng mà chửa” ngày nay đã giảm bớt, chuyển dần từ góc nhìn phán xét sang đồng cảm, tạo động lực tinh thần để nhiều chị em phụ nữ dũng cảm bước đi trên con đường đơn độc.
Bất kể chủ động hay bị động, việc nuôi dạy một đứa trẻ đều tiêu tốn một khoản chi phí lớn. Người mẹ đơn thân phải gánh vác 100% chi phí này mà không hề có sự san sẻ. Đó là chưa kể khi người phụ nữ đóng cả hai vai vừa mẹ vừa cha khiến họ hầu như không có thời gian chăm sóc bản thân, rồi áp lực công việc, cơm áo gạo tiền càng khiến tỷ lệ trầm cảm ở các bà mẹ đơn thân cao gấp nhiều lần phụ nữ có gia đình trọn vẹn. Và sau cùng, dù định kiến vơi bớt, nhưng làn sóng ngầm của sự phán xét vẫn còn. Nhiều người mẹ phải đối mặt với sự phản đối kịch liệt từ chính cha mẹ đẻ vì sợ dòng họ bị mang tiếng. Những câu hỏi soi mói từ hàng xóm hay ánh mắt ái ngại của xã hội vẫn là những lưỡi dao vô hình làm tổn thương cả mẹ lẫn con.
Một mình nuôi con
Tâm sự của những người trong cuộc
Ngọc Hà (39 tuổi, Bình Thạnh). Hơn 8 năm trước, cô yêu một anh chàng cùng địa phương và vấp phải sự phản đối kịch liệt của gia đình người yêu. Tìm mọi cách thuyết phục gia đình chàng không được, cô bàn với người yêu lên kế hoạch “có bầu để cưới”. Kết quả là một bé gái chào đời. Tuy nhiên, gia đình kia vẫn lạnh lùng cố tình không nhận con dâu. Giận người yêu hèn kém nên cô chủ động chia tay, ôm con về Thủ Đức thuê phòng gần chỗ làm, một mình nuôi con. Có những thời điểm chồng chất khó khăn khi đối diện cảnh mẹ trẻ con thơ, không người nương tựa. Ðến tuổi con đi nhà trẻ, Ngọc Hà cố gắng thu xếp ổn thỏa giữa việc nhà và công việc công ty. Ban đầu cô cũng rất ngại những ánh mắt dị nghị của những người chung quanh vì không chồng mà có con, nhưng mọi người cũng dần thông cảm cho hoàn cảnh của cô. Cha mẹ cô dù phản đối quyết định làm mẹ đơn thân của cô, nhưng vẫn thường xuyên đến thăm cháu. Rồi cha đứa trẻ ân hận quay lại xin nhận con, nhưng cô kiên quyết không muốn quay lại với người đàn ông đã không biết bảo vệ hạnh phúc đời mình.
Minh Phương (34 tuổi, Gò vấp) khá xinh đẹp, cá tính. Cô không lấy chồng vì trót yêu một người đàn ông tài giỏi nhưng đã có gia đình. Không yêu được ai khác nhưng không muốn làm ảnh hưởng đến cuộc sống riêng của anh, Minh Phương chủ động có với anh một đứa con và lặng lẽ nuôi con một mình. Mỗi tháng, một mình cô vật lộn với đủ thứ chi phí trang trải cuộc sống cho hai mẹ con. Rồi những khi trái gió trở trời, đêm thức trông con ốm, ngày xin nghỉ làm đưa con đi bệnh viện diễn ra như cơm bữa. Tuy nhiên cô vẫn bình thản nói với chúng tôi: “Hiện tại con gái tôi đã 5 tuổi, bé rất ngoan và đáng yêu. Tôi tự tin mình có thể nuôi dạy con tốt cả về vật chất lẫn tinh thần mà không cần một cuộc hôn nhân hình thức nào cả!”.
… Rõ ràng, câu chuyện làm mẹ đơn thân tại VN không phải là một trào lưu thời thượng để cổ xúy nhưng cũng không phải bi kịch cuộc đời đáng bị kỳ thị. Đó đơn giản là một sự lựa chọn dũng cảm của những người phụ nữ sẵn sàng chịu trách nhiệm trước thiên chức và cuộc đời mình. Để hành trình của họ bớt đơn độc, có lẽ xã hội cần thay thế những ánh mắt tò mò, phán xét bằng sự tôn trọng và những chính sách hỗ trợ thiết thực về an sinh, giáo dục. Bản thân mỗi người phụ nữ trước khi bước vào con đường này cũng cần tự trang bị cho mình chiếc khiên vững chắc về kinh tế, sức khỏe và một tinh thần thép để bảo vệ tương lai của chính mình và những đứa con!
Một nhóm chị em “single mom”
Bài và hình NS
