Có một đất nước bé xíu nằm lủng lẳng trên Thái Bình Dương, cách Úc 2230 km một khúc biển rộng bằng mấy ngày lênh đênh tàu cá. Người ta gọi nó là New Zealand, mà dân bản xứ thì gọi thân thương hơn: Aotearoa – “vùng đất của dải dài mây trắng”.
Ừ thì cũng được, nghe văn thơ và lãng mạn như câu hò của xứ quê mình. Nhưng người ngoại quốc thì không cần dài dòng. Họ gọi tất cả bọn họ bằng một chữ duy nhất: Kiwi.
Nghe tới đây, người Việt mới băn khoăn: “Ủa kiwi là trái cây mà? Sao lại gọi người ta là trái cây? Mà trái kiwi có phải là… trái cây đặc sản New Zealand không?”
Rồi còn con chim kiwi, chim mà không biết bay, chân ngắn, bụng bự, đi lạch bạch như mấy chú vịt xiêm mới lớn. Vậy rốt cuộc, kiwi là trái, là chim, hay là người?
Thôi thì bữa nay, ta kể cho rành ba thứ kiwi: trái chua, chim mập, người hiền.
1. Trái Kiwi – chua chua ngọt ngọt như trái thơm của quê mình. Trái kiwi, lần đầu tiên tôi thấy là trong siêu thị Coles của Úc ở Footscray – nó nằm gọn gàng trên khay, vỏ nâu nâu, lông lưa thưa. Ai chưa quen chắc ngán ngẩm, tưởng trái cây hỏng. Nhưng cắt ra bên trong, ruột xanh mướt như lá non, có mấy chấm hột đen tí xíu như hột é.
Ăn thử thì vị chua ngọt thanh thanh, mát rượi cổ họng. Mấy chị người Việt bán trái cây thường bảo: “Ăn kiwi đẹp da, sáng mắt, khỏi lo táo bón!” Nghe xong, bà nội trợ nào mà không xiêu lòng?
Điều thú vị là trái kiwi không phải gốc New Zealand. Nó bắt nguồn từ… Trung Quốc, tên gốc là Dương Đào. Nhưng tới tay người Kiwi, được trồng kỹ càng, chăm sóc chu đáo, nó đổi tên luôn thành “kiwi” – như thể dân xứ này nhận nuôi, cho ăn học đàng hoàng rồi đặt họ theo mình.
Từ đó, trái kiwi trở thành mặt hàng xuất khẩu chiến lược. Ai ăn trái kiwi ngon ở đâu đó trên thế giới mà không biết tới New Zealand là… thiếu hiểu biết!
Trái Kiwi
2. Chim Kiwi – là chim nhưng không biết bay. Nói về con chim kiwi, mới thiệt là quái lạ. Trong khi thiên hạ đều có cánh, có lông vũ óng ánh, có giọng hót véo von, thì chim kiwi lại không biết bay, không đuôi, không sắc sảo, cũng không biết gáy sớm như gà trống quê mình. Nó đi lòng vòng trong bụi rậm, mắt kém, mũi to, ngửi rất giỏi, và… bới đất siêu hạng.
Người New Zealand quý con chim này lắm, coi như linh vật quốc gia. Ai dám đụng tới chim kiwi là… không yên với cả nước. Ở mấy viện bảo tàng hay công viên quốc gia, họ làm chuồng tối om, bắt du khách đi nhẹ, nói khẽ, thở khều khều để khỏi làm chim kiwi giật mình. Chăm như chăm baby chưa ăn đầy tháng.
Chim kiwi chỉ sống ở New Zealand. Nó như ông lão trong chuyện cổ tích – lù khù nhưng bền bỉ, hiền lành nhưng không đầu hàng hoàn cảnh. Dân Kiwi thương chim kiwi, một phần vì thấy hình ảnh chính mình trong đó – nhỏ bé, thầm lặng, nhưng cứng đầu không chịu thua ai.
Chim Kiwi
3. Người Kiwi – hiền hòa, không nổ bậy, không nóng nảy. Giờ ta nói tới người Kiwi, tức là dân New Zealand. Cái tên “kiwi” để gọi người bắt đầu từ Thế chiến thứ Nhất khi lính New Zealand ra trận chung với lính Úc, lính Anh. Tụi nó cùng ông cố nội nên không khác nhau mấy. Để dễ phân biệt, người ta gọi lính Úc là Aussie, còn lính New Zealand là… Kiwi – lấy theo con chim biểu tượng quốc gia. Không ngờ cái biệt danh thân mật ấy dính luôn tới ngày nay, đến nỗi dân New Zealand tự nhận mình là Kiwi một cách đầy tự hào. Họ còn in hình chim kiwi lên tiền, lên tem, lên mũ bảo hiểm. Có nơi còn đặt tên quán là “The Happy Kiwi” hay “Kiwi Café” nữa kìa.
Về tính cách, người Kiwi hiền hơn người Úc, nói năng nhỏ nhẹ, không khoe khoang, không nổ, không nói “chuyện lớn tiếng”. Họ yêu thiên nhiên, chuộng công bằng, và cực kỳ kỵ phân biệt chủng tộc.
Nếu hỏi một người Kiwi: “Mày Úc hay Kiwi?” – đảm bảo họ sẽ trả lời một cách rõ ràng, không giỡn mặt: “Tôi là Kiwi!”
Người Úc và Người Kiwi tranh Bảo Huân
Một đất nước, ba nghĩa Kiwi
Trái kiwi, gốc Trung Hoa nhưng lớn lên ở xứ Đông so với Úc; xứ Đoài (so với Los Angeles) mây trắng lắm, trở thành trái cây toàn cầu.
Chim kiwi, không biết bay nhưng sống dai, trở thành biểu tượng tinh thần.
Người Kiwi, hiền lành, không khoe mẽ, sống chậm mà chắc, trở thành thương hiệu quốc gia.
Ba chữ kiwi, ba chuyện khác nhau, nhưng cùng gom lại thành một hình ảnh: New Zealand – nhỏ mà không nhỏ nhen, nhỏ mà có võ, bé mà không yếu ớt, khiêm tốn nhưng không hèn.
Nếu có dịp ghé xứ Kiwi, bạn hãy thử ăn một trái kiwi chính hiệu, đi dạo trong rừng đêm để nghe chim kiwi lục lọi, và dừng chân bên một quán nhỏ để trò chuyện cùng người Kiwi. Có thể bạn sẽ nhận ra rằng: không cần ồn ào, không cần nổi bật, chỉ cần chân thành – cũng đủ để người ta nhớ mãi Kiwis.
ĐXT
