Vì sao những người mới bắt đầu chụp hình bỏ cuộc trước khi họ có thể chụp đẹp?
Tôi vẫn nhớ như in cảm giác hào hứng khi lần đầu tiên bắt đầu chụp ảnh. Mọi thứ đều mới mẻ, hoàn toàn lạ lẫm. “Ôi chu choa, cái gì thế này? Thấy đẹp không?” Bất kể tôi chụp gì, tôi đều cảm thấy một luồng cảm xúc phấn khích tột độ. Ngay cả bây giờ, 45 năm sau, tôi vẫn vui mừng nói rằng mình vẫn cảm nhận được luồng cảm xúc ấy.
Không thể phủ nhận rằng nhiếp ảnh, cũng như hầu hết mọi thứ, vô cùng bổ ích khi bạn mới bắt đầu. Khi những bức ảnh đẹp đầu tiên hiện lên màn hình máy tính, không khí tràn ngập tiếng cười và niềm vui. Nhưng, cũng như hầu hết các sở thích khác, sẽ có một giai đoạn chững lại. Chính trong thời gian này, bản lãnh của bạn sẽ thực sự được thử thách.
Tôi đã gặp rất nhiều người bắt đầu chụp ảnh nhưng cuối cùng lại bỏ nó xuống như một vật chận giấy đắt tiền. Theo kinh nghiệm của tôi, điều đó không phải do thiếu tài năng. Mà là do họ nhầm lẫn quá trình chuyển đổi tự nhiên từ việc thành thạo kỹ thuật sang phát triển nghệ thuật (tầm nhìn cá nhân) với sự thất bại về khả năng. Họ quyết định bỏ cuộc ngay khi công việc trở nên khó khăn hơn, ý nghĩa hơn và đang ở ngưỡng cửa của một bước đột phá.
Hãy cùng xem tại sao điều này lại xảy ra. Nếu bạn là người mới bắt đầu đọc bài viết này, tôi hy vọng nó sẽ có ý nghĩa và giúp bạn tiếp tục cầm máy ảnh trên tay. Chúng ta sẽ cùng khám phá tâm lý của hiện tượng chững lại, sự khác biệt giữa luyện tập và luyện tập có chủ đích, sự cần thiết của “thất bại sáng tạo”, và cách điều chỉnh các số liệu để duy trì động lực lâu dài.
Tâm lý học về giai đoạn bình ổn: Sự thất vọng tức thì
Hiệu ứng chững lại xuất hiện trong nhiều lãnh vực – từ giảm cân đến học ngoại ngữ – nhưng trong nhiếp ảnh, đó là trở ngại lớn đầu tiên. Một khi bạn hiểu được các yếu tố chính của giai đoạn này, việc nhận biết và vượt qua chúng sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều.
Hành trình khởi đầu: Rào cản gia nhập vào lãnh vực nhiếp ảnh khá thấp, điều này khiến nó trở thành một sở thích tuyệt vời để theo đuổi. Ban đầu, quá trình học hỏi đầy thử thách và thú vị. Tôi nhớ có những lúc trong hành trình của mình, tôi nhìn vào màn hình phía sau máy ảnh và hoàn toàn bị choáng ngợp. Tôi đã dùng băng dính dán một đồng xu vào nút chụp vì không đủ tiền mua điều khiển từ xa, hoặc chụp ảnh phơi sáng cực dài cảnh biển lúc hoàng hôn vì chưa có kính lọc ND. Cảm giác phấn khích khi học cách khẩu độ, tốc độ màn chập và ISO hoạt động cùng nhau mang lại phản hồi tức thì và rõ ràng. Chất lượng hình ảnh của bạn cải thiện rõ rệt mỗi tuần.
Gặp phải bức tường: Khi bạn đã có hiểu biết cơ bản về cách chụp một bức ảnh “đúng kỹ thuật”, bạn sẽ bước vào giai đoạn tiếp theo: gặp phải bức tường. Bức tường này có nhiều hình thức. Bạn bắt đầu cảm thấy thiếu sáng tạo. Bạn lo lắng rằng hình ảnh của mình sao chép hoặc, nói thẳng ra, nhàm chán về mặt thị giác. Bạn không thể rũ bỏ cảm giác rằng ảnh của mình trông giống như ảnh của mọi người khác. Nhưng nếu bạn nhìn chằm chằm vào bức tường này đủ lâu, bạn sẽ bắt đầu nhận thấy những điểm nhỏ giúp bạn vượt qua.
Vấn đề của việc bắt chước: Nhiều người mới bắt đầu bỏ cuộc ở đây vì họ đã nắm vững các kỹ thuật nhưng chưa phát triển được những điều cốt lõi. Có một sự trống rỗng kỳ lạ khi trở thành một người bắt chước giỏi. Nếu không có tầm nhìn cá nhân, bạn và hai mươi người khác cùng nhìn ra một khung cảnh cũng chẳng khác gì đang chụp cùng một bức ảnh. Sự trống rỗng này thể hiện ở cảm giác rằng bạn không tạo ra bất cứ điều gì thực sự “mới mẻ”.
Sự luyện tập vs. luyện tập có chủ đích
Việc hiểu rõ tầm quan trọng của việc luyện tập có chủ đích chính là điều đã giúp tôi vượt qua giai đoạn trì trệ của bản thân, không chỉ riêng trong lãnh vực nhiếp ảnh.
Xác định điểm yếu: Khi bạn đạt đến giai đoạn trung cấp, việc chỉ đơn thuần ra ngoài và chụp ảnh sẽ không còn mang lại sự tiến bộ nữa. Nếu bạn chỉ tiếp tục làm những gì mình đã giỏi, bạn thực chất đang tự rèn luyện những hạn chế của bản thân. Để phát triển, bạn phải xác định điểm yếu mà mình đang gặp phải.
Sự cần thiết của tính chủ động: Luyện tập có chủ đích là một thuật ngữ trong tâm lý học về hiệu suất. Nó có nghĩa là chọn một yếu tố cụ thể — chụp cận cảnh, phơi sáng lâu, độ sâu trường ảnh nông – và tập trung toàn bộ ý định của bạn vào đó. Đó là một tiến trình nỗ lực được thiết kế để đẩy điểm yếu của bạn ra khỏi vùng an toàn.
Xây dựng cấu trúc cho tiến trình sáng tác của bạn: Khi chuyển đến miền Đông tiểu bang Florida, tôi có một sự tôn trọng sâu sắc đối với biển cả, nhưng tôi biết mình muốn khám phá sâu hơn về cảnh biển. Tôi đã dành nhiều tuần lang thang dọc bờ biển, không chỉ chụp ảnh, mà còn cố tình thử nghiệm các tốc độ màn trập khác nhau để xem chúng thay đổi tâm trạng của Đại Tây Dương như thế nào. Tôi buộc mình phải nhìn vượt ra ngoài ống kính góc rộng 16mm và tìm kiếm sự gần gũi trong những cơn sóng.
Bài tập cô lập và những hạn chế bắt buộc: Hãy thử bài tập cô lập. Chỉ mang theo một ống kính trong một giờ. Hoặc, nếu bạn có bộ lọc ND, hãy chỉ sử dụng một bộ lọc và tìm hiểu chính xác cách nó ảnh hưởng đến thời gian phơi sáng. Sẽ có cảm giác thỏa mãn vô cùng khi có thể tính toán độ phơi sáng 10 stop trong đầu mà không cần dùng đến ứng dụng. Những hạn chế này buộc bạn phải giải quyết vấn đề một cách sáng tạo.
Vòng lập phê bình: Hãy chủ động tìm kiếm những lời phê bình – càng khắc nghiệt càng tốt. Dù có thể đau đớn, điều quan trọng là đừng để nó ảnh hưởng đến bản thân mà hãy tìm ra bài học kinh nghiệm để phát triển. Sử dụng phản hồi đó để thiết kế buổi luyện tập có chủ đích tiếp theo của bạn. Cho dù đó là trên mạng xã hội hay trong một câu lạc bộ địa phương, hãy tìm những người sẽ nói cho bạn sự thật, chứ không chỉ đơn thuần là “thích” bức ảnh của bạn.
AN
Nhiếp ảnh gia; cộng tác viên Trẻ Magazine. Hiện cư ngụ tại Breslau, Canada.
