Mỗi người trong đời đều có một niềm đam mê riêng để theo đuổi. Có người mê xe hơi, mê du lịch, mê cà phê sang trọng hay những thú vui đắt tiền. Nhưng cũng có những niềm vui rất bình dị… Một trong những cái “mê” dễ gây nghiện nhất chính là làm vườn, trồng rau, trồng hoa.
Nghe qua tưởng đơn giản. Chỉ vài luống rau, mấy gốc cà chua hay vài dây khổ qua leo quanh hàng rào. Nhưng người mê làm vườn có thể đứng ngoài sân hàng giờ mà không chán. Sáng vừa thức dậy đã bước ra coi dây đậu, dây bầu có thêm bông mới chưa… Chiều đi làm về mệt rã rời cũng chưa kịp thay đồ đã xách vòi nước ra tưới cây, nhổ cỏ, bắt sâu…
Tôi cũng không biết cái thú làm vườn bắt đầu với mình từ lúc nào. Có thể từ ngày nhìn bó rau ngoài chợ mắc quá rồi tự hỏi: “Sao mình không tự trồng?” Cũng có thể từ lúc ăn tô canh chua mà nhớ quay quắt mùi rau vườn ngày xưa ở quê nhà.
Khi tuổi đời không còn quá trẻ, người ta tự nhiên bớt thích chen chúc, bớt thấy vui trong những nơi ồn ào náo nhiệt. Buổi sáng bưng ly cà phê bước ra hiên, nhìn giọt sương còn đọng trên lá non mà thấy lòng nhẹ tênh…
Cái vui của người trồng rau lạ lắm. Một chiếc lá mới nhú cũng đủ làm vui cả ngày. Một trái ớt đầu mùa đỏ lên giữa đám lá xanh khiến mình hân hoan như vừa nhận được món quà bất ngờ. Có những buổi chiều mưa nhẹ, chỉ đứng dưới mái hiên nhìn nước nhỏ xuống mấy luống rau thôi mà lòng đã thấy bình yên kỳ lạ.
Người ta thường nói đùa:
“Giàu chơi xe, nghèo trồng rau.”
Nghe qua tưởng chỉ để cười, nhưng nghĩ kỹ cũng có phần đúng. Người mê xe bỏ hàng giờ lau chiếc xe bóng loáng của mình. Còn người mê trồng rau thì nâng niu từng cọng hành, từng lá húng quế như báu vật. Nhưng theo tôi, người trồng rau chưa chắc nghèo. Nhiều người nhà cao cửa rộng, công việc thành đạt vẫn mê làm vườn như thường. Sau những giờ họp hành căng thẳng, họ thay đồ bước ra sân cuốc đất, tưới cây. Không phải vì thiếu rau để ăn, mà vì thiếu cảm giác bình yên mà cây cối mang lại. Làm vườn thật ra không nhẹ nhàng như người ngoài tưởng tượng. Mùa đông ngồi trong nhà coi Youtube học cách trồng cà chua, cách ủ phân compost hay trị sâu không dùng thuốc. Mùa xuân hí hửng đi mua hạt giống như chuẩn bị mở nông trại. Mùa hè ngày nào cũng lom khom ngoài sân, tay chân đầy đất cát mà lòng vẫn vui. Đến mùa thu lại ngồi tiếc mấy dây bí chưa kịp ra trái vì trời bắt đầu lạnh.
Có người đi vacation mà lòng cứ nhớ mấy chậu rau ở nhà. Có người nửa đêm bật dậy chỉ vì sực nhớ quên đem cây vào khi trời sương giá. Có người đi ăn phở mà mắt cứ nhìn dĩa rau thơm để coi người ta dùng giống húng gì. Người mê trồng rau đôi khi hơi “kỳ,” nhưng đó là cái kỳ rất dễ thương.
Giữa cuộc sống quá nhanh và đầy áp lực, con người ta vẫn còn giữ được niềm vui giản dị khi nhìn một hạt giống nảy mầm. Và có lẽ, đó cũng là cách để giữ cho lòng mình xanh lại. Cái mê làm vườn giống như một thứ bệnh lây lan trong cộng đồng người Việt ở Mỹ. Hễ tháng Tư, tháng Năm tới là thiên hạ bắt đầu hỏi nhau:
– Năm nay trồng gì chưa?
– Có giống bầu da ếch không?
– Chỗ nào bán phân rẻ?
Rồi từ những niềm vui rất nhỏ đó, người ta tìm thấy nhau. Những người mê trồng rau tụ lại thành các nhóm Facebook để chia sẻ kinh nghiệm, khoe thành quả và giúp nhau học hỏi. Người này chỉ người kia cách ươm hạt, pha đất, bón phân, trị sâu. Có khi chỉ một trái khổ qua đầu mùa hay một luống rau cải xanh mướt cũng đủ làm cả nhóm vui lây.
Như chị bạn văn Thơ Thơ Cẩm Tú, người quen từ thời internet còn sơ khai với tạp chí Suối Nguồn ngày ấy. Hồi đó chị nổi tiếng với những bài viết nhẹ nhàng, đầy cảm xúc. Vậy mà theo thời gian, chị cũng “bẻ bút” quay về với đất đai, cây trái. Chị lập nhóm “Vườn Texas” trên Facebook, quy tụ hàng ngàn người Việt mê làm vườn khắp nơi. Có lẽ vì vậy mà những nhóm làm vườn lúc nào cũng đầy không khí thân tình. Người ta vào đó không chỉ để học cách trồng cây, mà còn để tìm lại chút hương vị quê nhà.
Tôi còn nhớ ông bà chủ tiệm Phước Hưng ở Springfield, Virginia. Hai ông bà quanh năm bán buôn bận rộn. Nhưng hễ tới mùa hè là bắt đầu “mất tập trung”. Có lần tôi đang tính tiền, ông chủ hấp tấp nói:
– Mua lẹ đi Nị, hôm nay Ngộ phải về trồng rau.
Tôi tưởng ông nói chơi, ai dè vài hôm sau bà chủ cũng than:
– Ổng mê làm vườn dữ lắm. Từ sáng tới tối cứ nghĩ tới mấy luống cải.
Rồi bà cười:
– Mà tui cũng vậy.
Người mê trồng rau có niềm vui rất lạ. Một trái ớt đầu mùa cũng đủ làm họ sung sướng như trúng số. Một dây bí ra bông là chụp hình gửi khắp nơi. Có người còn nói chuyện với cây. Tôi biết điều này vì… tôi cũng vậy. Hơn mười năm nay, cứ tới mùa xuân là lòng tôi bồn chồn. Trong khi người ta lo vacation, tôi lo coi Costco hay Home Depot có sale đất chưa. Ba tôi thì mới đầu tháng Ba đã nhắc:
– Nhớ canh Costco coi khi nào họ đem đất trồng rau ra bán nghen!
Mà đúng thật, dân mê làm vườn ai cũng hiểu “mùa đất” quan trọng cỡ nào. Chỉ cần thấy mấy pallet đất trồng cây xuất hiện ngoài sân Costco là trong lòng nao nao như báo hiệu mùa xuân đã tới.
Năm nào tôi cũng lái chiếc pickup truck ra Costco “canh me”. Hễ thấy đất và phân vừa chưng ra là chất đầy xe đem về chia cho nhà tôi và nhà ba tôi. Bao nào bao nấy nặng muốn gãy lưng, vậy mà lúc chất lên xe thì hăng hái lạ thường.
Có năm Costco giới hạn mỗi membership chỉ được mua mười bao đất. Mười bao thì nhằm nhò gì với dân mê trồng rau. Thế là tôi chất đủ mười bao lên xe, chạy ra parking lot bỏ xuống rồi quay vô mua thêm vòng nữa. Nhân viên Costco chắc nhìn riết cũng quen mặt. Có người còn cười:
– Trồng rau hay mở farm vậy?
Cái vui của dân mê làm vườn đôi khi kỳ cục vậy đó. Người khác đi Costco mê coi TV hay laptop sale. Còn mình thì đứng ngắm pallet đất với ánh mắt đầy xúc động. Home Depot hay Lowes đối với người mê làm vườn giống như Disneyland. Bước vô đó là quên giờ giấc.
Trong đầu lúc nào cũng nghĩ:
“Trồng thêm chút nữa chắc không sao.”
Nhưng kết quả thường là sân sau biến thành nông trại mini.
Có năm tôi trồng nhiều quá, ăn không hết phải đem cho hàng xóm và đồng nghiệp. Một bà hàng xóm nói:
– Please… no more lettuce…
Nhưng người trồng rau có tật rất dễ thương là thích cho. Hễ cây ra trái nhiều là đem biếu. Một bó rau muống mới hái thơm mùi đất làm người ta thấy gần nhau hơn.
Làm vườn thật ra có nhiều lợi ích hơn người ta tưởng. Trước hết là khỏe người. Ai từng cuốc đất, bưng bao phân hay kéo vòi nước sẽ hiểu làm vườn là một môn thể thao trá hình. Rồi khỏe tinh thần nữa. Có những hôm mệt mỏi, chỉ cần ra sân nhổ cỏ một chút là đầu óc nhẹ hẳn. Nhìn lá rung trong gió thấy lòng bình an kỳ lạ.
Nhiều người về hưu nhờ làm vườn mà vui trở lại. Sáng thức dậy có cái để mong: hôm nay coi bầu ra trái chưa, mai coi rau cải lớn tới đâu. Mỗi ngày đều có chuyện để hy vọng. Và rồi sau bao nhiêu ngày tưới tắm, bắt sâu, chờ đợi, cuối cùng cũng có rau sạch cho cả gia đình ăn. Đó có lẽ là phần thưởng vui nhất.
Mùa hè, hầu như ngày nào trong bữa cơm của vợ chồng tôi cũng có rổ rau mới hái ngoài vườn. Khi thì xà lách, rau thơm để cuốn bánh xèo. Khi thì mồng tơi, rau đay nấu canh. Những món ăn rất bình thường bỗng ngon hơn hẳn khi biết rau đó do chính tay mình trồng. Cái ngon không chỉ nằm ở vị tươi sạch mà còn ở cảm giác vui trong lòng. Mỗi cọng rau trên mâm cơm đều có công sức mình trong đó. Nhiều khi hai vợ chồng còn nói đùa:
– Rau này ngon quá. Mua ở đâu vậy?
– Ở 6614 đó!
Tôi nhận ra người mê trồng rau còn học được tính kiên nhẫn từ cây cối. Gieo hạt không thể bắt cây lớn ngay ngày mai. Có năm tôi trồng dưa leo rất hăng hái, cuối cùng sâu ăn sạch. Tức muốn khóc. Nhưng vài tuần sau lại hí hửng mua cây mới về trồng tiếp.
Năm nay thời tiết thất thường, lúc nóng lúc lạnh làm dân mê trồng rau khổ sở không ít. Mới thấy vài hôm nắng ấm là hí hửng gieo hột rau muống, bí đao. Cây vừa nhú vài lá non thì cơn lạnh bất ngờ ập tới. Sáng bước ra thấy cây rũ xuống mà xót như nhìn công sức mình teo theo thời tiết.
Nhưng lạ lắm, người mê làm vườn dù bị thời tiết “đánh” hoài vẫn không nản. Cây chết thì trồng lại. Hột hư thì gieo đợt khác. Người trồng rau lúc nào cũng tin vào mùa tới, vào những mầm xanh sẽ mọc lên trở lại. Có lẽ vì thế mà người Việt xa quê rất mê trồng rau. Trong mấy luống rau đó có mùi quê hương, có ký ức và cảm giác mình vẫn giữ được một phần đời cũ.
Mỗi lần thấy rau răm, tía tô hay mồng tơi mọc xanh, tôi lại nhớ những bữa cơm ngày xưa. Nhớ tiếng dao thớt trong bếp. Nhớ tiếng mẹ gọi ăn cơm giữa trưa hè. Làm vườn không chỉ để có rau ăn. Đó còn là cách giữ lại những điều thân thuộc trong cuộc sống quá nhiều đổi thay này. Dĩ nhiên, người mê trồng rau cũng có vài “triệu chứng” khá buồn cười. Đi đâu cũng nhìn đất. Tới nhà ai trước tiên ngó sân sau. Thấy khoảng đất trống là tiếc giùm. Đi ăn phở thấy cọng húng quế già cũng muốn đem về giâm. Nhưng thôi, cuộc đời ai mà chẳng cần một cái mê vô hại để vui sống? Có người mê câu cá. Có người mê đánh golf. Còn chúng tôi mê nhìn hột nảy mầm, nhìn bông kết trái; một niềm vui rất nhỏ nhưng rất thật. Và biết đâu, trong thời đại mọi thứ đều quá vội vã, cái thú chăm một cái cây mỗi ngày lại chính là cách giúp con người sống chậm hơn, hiền hơn và bình an hơn.
VP
