“Hồi chưa nổi tiếng, trời nắng chang chang mà Nhiên ưa mặc cái manteau mua ở khu Dân sinh, mồ hôi nhễ nhại, ưa đạp xe đạp đi cua cô em Bắc Kỳ nho nhỏ tên Duyên. Nhiên nhỏ hơn tôi đúng một con giáp, tuổi Thìn. Nhiên thường làm thơ in ronéo đi phát không cho nữ sinh nhưng họ đều quăng vào thùng rác. Mãi đến khi thơ được đăng trên tạp chí Sáng Tạo và được các nhạc sĩ Phạm Duy, Nguyễn Đức Quang phổ thành nhạc thì nữ sinh ùn ùn tìm mua thơ anh”
(Thi sĩ Thái Thụy Vy)
“Saigon 1972. đây là lúc những khổ đau của Tết Mậu Thân chưa kịp phai mờ trong đời sống của mọi người thì xẩy ra những nhức nhối của mùa hè đỏ lửa. Tôi hết chạy trốn vào đạo ca thì lại nhào ra với chiến ca, hết hạ mình xuống với vỉa hè ca, tục ca thì lại vươn lên với nữ ca, bé ca, bình ca. Tôi thèm thuồng được soạn tình ca, nhưng phải là tình ca không rầu rĩ cơ … Thế rồi tôi gặp Nguyễn Tất Nhiên. Trong bầu không khí thơ ở miền Nam hơi nặng nề vào lúc đó, đầy rẫy những bài thơ chủ đề về chiến tranh, hòa bình thì thơ của chàng thư sinh mới 17 tuổi này là thơ phi chính trị. Thơ rất hồn nhiên, rất ngộ nghĩnh, theo tôi, nếu đem phổ nhạc thì cũng sẽ rất hợp với giọng hát trẻ trung (Duy Quang) trong ban nhạc gia đình là ban The Dreamers mà tôi đang cần ‘lancer’. Sau khi tôi phổ bài ‘Thà như giọt mưa rớt trên tượng đá’, Nguyễn Tất Nhiên cung cấp cho tôi thêm nhiều bài thơ để tôi biến thành những ca khúc trẻ trung của thời đại như ‘Cô bắc kỳ nho nhỏ’, ‘Em hiền như ma soeur’, ‘Anh vái trời’ hay là ‘Anh Nam kỳ dễ thương’, ‘Hãy yêu chàng’, ‘Hai năm tình lận đận’ .. Những tên bài hát phần nhiều do tôi đặt ra”
(Nhạc sĩ Phạm Duy)
“Tôi đã nguyện làm cây thánh giá đứng chơ vơ trên chóp đỉnh cô đơn nhìn bụi thời gian phủ rong rêu lên đời mình cô quạnh. Tôi đã xin làm giọt mưa vỡ trên mặt người yêu dấu. Tôi đã quỳ ngay trên nát tan mình xưng tụng tình yêu, ngưỡng vọng người yêu hiền dịu như ma soeur, tuyệt vời như thánh nữ. Từ muôn thuở, nhân loại vẫn ưa nhìn những sắc màu buồn thảm. Tình khúc tuyệt vời, vả chăng là khổ đau chất ngất. Khi một tác phẩm đã thành hình, đã được ném vào mênh mông cõi trần gian hệ lụy thì nói năng chi cũng thừa. Cám ơn người bước vào tình khúc tôi hay nói khác đi, cám ơn người đã mang lấy tình tôi”
(Thi sĩ Nguyễn Tất Nhiên, lời giới thiệu cuốn băng nhạc
“Tình khúc Nguyễn Tất Nhiên” phát hành năm 1984)
Thi sĩ Nguyễn Tất Nhiên
Thi sĩ Nguyễn Tất Nhiên tên thật là Nguyễn Hoàng Hải (30.05.1952-03.08.1992), sinh quán ở Biên-Hòa. Với tâm hồn nghệ sĩ lai láng, Nguyễn Tất Nhiên thuờng hay mơ mộng lãng đãng nên bạn bè hay gọi đùa ông là “Hải ngáo” hay “Hải khùng”. Sau khi những bài thơ thất tình của ông được đăng báo rồi được phổ thành ca khúc bởi các nhạc sĩ nổi tiếng, tên tuổi của Nguyễn Tất Nhiên trở thành hiện tượng. Sau ngày mất nước, Nguyễn Tất Nhiên cũng cất bước ly hương nhưng hạnh phúc đã không mỉm cười với chàng thi sĩ tài hoa nhưng tánh khí ngông cuồng. Ông tự tìm đến cái chết trong chiếc xe hơi cũ, đậu dưới bóng cây trong một sân chùa ở miền Nam tiểu bang California. Mộ phần của ông nằm trong khu vườn vĩnh cửu thuộc nghĩa trang Westminster phía tây Little Saigon (California) và thường được khách yêu thơ viếng thăm.
Có năng khiếu làm thơ từ lúc còn rất nhỏ, ở lứa tuổi thiếu niên chàng đã cùng với người bạn học Đinh Thiên Phương lập ra thi văn đoàn và phát hành tập thơ đầu đời “Nàng thơ trong mắt” với bút hiệu Hoài Thi Yên Thi. Cõi thơ Nguyễn Tất Nhiên là tâm tình của tên học trò mới lớn, tập tành mơ mộng chuyện yêu đương, dù chỉ ngẩn ngơ đứng nhìn hay lãng đãng gửi hồn theo những áng mây xa bàng bạc. Thơ của chàng nuôi nấng một chuỗi tình yêu đơn phương, giống như người đi trên con đường một chiều mà không gặp được cây cao, bóng cả. Để từ thất bại này đến ê chề khác, chàng nhìn cuộc đời này dưới một lăng kính xám ngắt, buồn tênh. Bạn bè trang lứa và ngay cả những đối tượng được yêu thường nhìn thi sĩ họ Nguyễn như tên gàn dở, “khùng khùng” nhưng đầy kiêu ngạo, “chê tôi giống tên điên, quanh năm chỉ làm phiền”.
Chất giọng bắc kỳ êm ả, nhẹ nhàng như tơ trời, mong manh như sương sớm của các nàng thơ đã khiến chàng si mê, thất điên bát đảo. Dù không thể sở hữu được trái tim yêu nhưng chàng cũng xin được làm giọt mưa rơi vỡ trên vai người trong mộng hay chỉ xin được làm cây thánh giá đứng trên đỉnh cô đơn nhìn bụi thời gian phủ rong rêu lên cuộc đời cô quạnh. Vẫn biết mình là tên chiến bại trong chốn tình trường nên chàng chỉ âm thầm dỗi hờn và nhẹ nhàng trách móc:
“Em nhớ giữ tánh tình con gái Bắc
Nhớ điêu ngoa nhưng giả bộ ngoan hiền”
Tánh tình con nít ở tuổi mười bốn, mười lăm, ước mơ được làm người lớn, nhưng lắm ngu ngơ, thường hay hận hờn và gây ra những lỗi lầm vẩn đục màu sông. Bài thơ “Tạ lỗi cùng người” cũng để soi lại mình sau những tháng năm “quái đản”, sống trong cõi mộng mà nghe trái sầu rớt rơi trên mảnh tình đơn phương đến tội nghiệp, rã rời:
“Hồn ta đẹp nhưng đời ta thảm quá
Nên tị hiềm nhen nhúm giữa ngây thơ
Nếu em còn chút đỉnh mộng mơ
Xin rộng lượng thứ dung người lỡ dại”
Hình bìa cuốn băng nhạc “Tình khúc Nguyễn Tất Nhiên”, California 1984
Khi dòng thơ đã chín muồi, được in thành sách và được các nhạc sĩ danh tiếng để mắt đến, phổ thơ thành nhạc, thơ của chàng như được chấp thêm đôi cánh và bay xa trên vòm trời nghệ thuật. Chàng thi sĩ trẻ tuổi Nguyễn Tất Nhiên được biết đến nhiều hơn, như một “hiện tượng” cộm nổi trong giới thanh niên, sinh viên, học sinh và được lên ngôi giữa khi tiếng súng vọng về đô thị mỗi ngày thêm gần.
Cuộc đổi đời đã mang lại nhiều hệ lụy cho một tâm hồn thơ mong manh, dễ vỡ. May mắn thay, chàng thoát khỏi vùng đất chết và được định cư trên một xứ sở tự do. Duyên thơ lai láng, mặn mà đã khéo se tơ kết tóc cho tâm hồn mẫn cảm từ Paris vượt không gian sang đến tận Cali. Nhưng hạnh phúc bất hạnh và ngắn ngủi đã làm rẽ chia đôi uyên ương không liền cánh, cây nọ chẳng liền cành. Ôm mối hận đời, chàng gửi lại chút tình cho nhân gian theo lời thơ, tiếng nhạc. Thơ của chàng đẹp lung linh dẫu chất chứa những tâm tình u uẩn, nhưng cuộc đời này có bao giờ vui nên dòng nhạc cũng nhảy múa theo những cung bậc não nùng và giống như số phận của chàng thi sĩ triền miên bất hạnh.
Sức người có hạn, mảnh giấy có hàng. Đến khi không thể chịu đựng được nữa, chàng đã chọn cho mình một con đường, một lối thoát đơn côi, ra đi không lời trăn trối vì không muốn làm phiền mọi người chung quanh, dẫu là người quen hay chưa quen. Gió đưa mây về, trời mưa bong bóng vỡ. Con chim Việt đã chấp cánh xa bay và không trở về đậu lại cành Nam. Con ngựa Hồ đã dừng chân phiêu lãng nhưng cũng không còn dịp nào nữa để đắm mình trong dòng nước sông thu ngọt mát. Khi giấc mơ tình yêu ngọt ngào đã không mỉm cười, chàng dứt lòng ra đi mang theo tấm thân gầy guộc, hư hao và luôn cả những nỗi niềm bất hạnh. Lạ thay, dòng thơ Nguyễn Tất Nhiên cứ được nhắc hoài khi người ta ở kiếp này vẫn còn yêu hờn và thương ghét.
TV
