Vào hè, năm nào Vi cũng lo chăm bón hoa trái và trang hoàng khu vườn, Vi yêu thiên nhiên và thích nhất là nhìn bướm bay. Vi thường nhớ về cố hương với hai mùa mưa nắng, quanh năm có rất nhiều bướm bay trên ruộng đồng, trên khóm hoa, bụi cỏ. Nhớ tuổi nhỏ cùng bạn đi học qua con đường đất, đôi khi gặp cả đàn bướm nhởn nhơ trên những bông hoa dại ven đường, ôi! nhớ mãi “cái thuở vàng bướm bên ao”…
Ở đây, quê hương đầy tuyết giá này, Vi phải chờ hết mùa đông, xuân qua, hạ tới mới thấy bướm bay. Vi chờ suốt buổi sáng mà chưa thấy bóng dáng một cô bướm xinh hay một chú bướm đa tình nào lướt qua. Thích ngắm nhìn bướm, Vi trồng nhiều hoa và “xây” nhà cho chúng. Vi đặt mua những ngôi nhà gỗ thật đẹp treo trên cây trong vườn, chúng mang hình giọt nước và hình ngôi nhà cổ tích tí hon, với những khe dọc nho nhỏ ở trước để bướm có thể chui vào các khe này tránh mưa to, gió lớn.
Có bướm Hổ phương Đông (Eastern Tiger), bướm Vua (Monarch), Đuôi Én (Swallowtail), Phượng (Papilionidea), đủ màu sắc, bay lượn trong mọi khu vườn từ tháng 7 trở đi. Đây là những loài bướm gắn liền với tuổi thơ của người Canada, qua những dự án học về thiên nhiên ở trường.
Vi háo hức lẫn hồi hộp theo dõi dự án nuôi bướm với hai đứa con khi chúng học tiểu học, Vi còn dạy con hát cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh và Pháp vì rất yêu bài hát của thời thơ ấu ấy…
Kìa con bướm vàng, kìa con bướm vàng
Xòe đôi cánh, xòe đôi cánh
Bươm bướm bay đôi ba vòng
Bươm bướm bay đôi ba vòng
Em ngồi xem, em ngồi xem
Frère Jacques, frère Jacques
Dormez-vous? Dormez-vous?
Sonnez les matines, sonnez les matines
Ding-deng-dong, ding-deng-dong
Are you sleeping, are you sleeping?
Brother John, Brother John?
Morning bells are ringing
Morning bells are ringing
Ding-deng-dong, ding-deng-dong
Nhà của bướm, ngôi nhà cổ tích tí hon (Microsoft AI)
Hầu hết các học sinh từ lớp 1 đến lớp 4 đều nuôi sâu bướm trong lớp. Đây là một truyền thống khoa học thực hành kinh điển trong giáo dục bậc tiểu học. Vào đầu mùa xuân, các trường đặt mua bộ dụng cụ nuôi sâu bướm. Học sinh quan sát và ghi chép nhật ký về những thay đổi, từ trứng biến thành sâu bướm, tạo kén (nhộng) và nở thành bướm, rồi thả chúng ra sân trường. Trực tiếp trải nghiệm này rất đáng nhớ đối với trẻ, lần đầu tiên được học và hành về sự biến đổi trong vòng đời của côn trùng.
Mùa đông ở Canada dài và lạnh, sự xuất hiện của loài bướm bản địa mang một thông điệp “mùa hè đến rồi! hãy cùng nhau đuổi bướm ở sân nhà, qua công viên và đến những cánh đồng cỏ hoa”. Đó là một thú vui quen thuộc vào mùa hè, và những hoạt động giải trí ngoài trời như đi dạo trong rừng, ven hồ và nhà nghỉ ở vùng quê hay đi du lịch cùng gia đình đóng một vai trò quan trọng trong việc dạy dỗ trẻ.
Trong nhiều nền văn hóa của các dân tộc bản địa ở Bắc Mỹ như Anishiaabe, Cree và Mi’kmaq, bướm là biểu tượng của sự biến đổi, niềm vui và sự phát triển tâm hồn. Để giáo dục những mầm non, hình ảnh của bướm là biểu tượng của sự ngây thơ, sự dịu dàng của hy vọng và sự biến đổi tốt lành trong cuộc sống.
Bướm là loài thụ phấn quan trọng, giúp hoa trái sinh sản. Bướm không sống trong những “ngôi nhà” truyền thống như tổ chim hay tổ ong, nhưng bướm cần một nơi trú ẩn tránh mưa gió, tránh kẻ săn mồi, để nghỉ ngơi, kiếm ăn rồi đẻ trứng. Người ta hay trồng các bụi cây cao, làm ngôi nhà bằng gỗ chứa vỏ cây và có khu vực được che chắn để bảo vệ bướm trong những cơn mưa gió bão bùng.
Nhà của bướm hình giọt nước (ButterflyHouse, Teardrop)
Bướm là động vật máu lạnh nên cần hơi ấm để bay, người yêu thích bướm thường đặt những viên đá màu tối ở khu vực có nắng trong vườn để chúng có thể nghỉ ngơi và sưởi cánh. Bướm không thể uống từ nguồn nước sâu, chỉ tạo một vũng bùn ướt hoặc đặt một chiếc đĩa nông chứa cát, thêm một chút muối hay phân bón để bướm có thể hấp thụ các khoáng chất cần thiết như Kali, Natri, Canxi. Nên cẩn thận, thuốc trừ sâu diệt cỏ làm chết sâu kén, bướm và làm độc hại nguồn thức ăn của chúng.
Bướm cần những loại cây như Cúc tím, Cỏ sữa (Milkweed), Trâm ổi (Lantania), Cúc ngũ sắc (Zinnia) và Bụi bướm (Buddleja), để đẻ trứng và sâu bướm có thể ăn sau khi nở. Một khu vườn cho bướm có thể trồng các loài hoa bản địa giàu mật hoa và ở nơi có nhiều nắng, bướm Vua mê Cỏ sữa, bướm đuôi Én ưa Mùi tây, Thì là (Parsley, Dill), bướm Phượng thích Thục quỳ, cây Kế (Hollyhock, Thristle).
Nhớ lần qua Mỹ thăm mẹ vào mùa đông, Vi ngạc nhiên lẫn thích thú khi thấy bướm bay trên đồng cỏ ở Texas, giáp biên giới Mexico. Hằng năm, bướm thường bay về phương Nam trú đông, ở nơi lạnh nhưng không băng giá. Người dân ở Texas yêu hoa bướm, vào xuân, họ trồng nhiều cỏ sữa để hấp dẫn bướm Vua, chúng mê mật hoa nên không thèm di cư qua Mễ. Vi còn nghe kể có một loài hoa tên “đam mê” (Passionflower – còn gọi là Lạc tiên), đầy quyến rũ và bướm đa tình say mê hoa nên ở lại Texas. Rất tiếc, mùa đông Canada quá khắc nghiệt, hoa “đam mê” không thể khoe sắc, tỏa hương, đành ngậm ngùi nhìn bướm… bay đi.
Sống ở Quebec – miền Đông Canada, Vi thấy bướm chỉ xuất hiện vào những ngày hè đầy nắng, khi trời vào thu se lạnh, bướm thường di cư xuống Mexico. Khi đông qua, xuân về, hè đến, hoa nở rộ, những cánh bướm mới xuất hiện giữa màu xanh của lá, dưới màu biếc của trời.
Có những loài bướm chỉ sống trong một thời gian ngắn ngủi (6 tuần), nhưng những đôi cánh mỏng manh ấy vẫn bay từ những bông hoa này sang bông hoa khác, một công việc bé nhỏ nhưng thật hữu ích để tiếp tục vòng quay của sự sống. Có ai đó cho rằng, đời người không nhất thiết phải “dài” mới có ý nghĩa… một mùa hoa, một đời bướm có thể ngắn, và tuổi thơ của một người cũng có thể ngắn, nhưng đó là một khoảnh khắc đẹp nhất có thể ở lại với người ta rất lâu.
Nhiều năm xa quê, lưu lạc nơi “xứ lạnh tình nồng”, sáng nay nhìn con bướm bay trong vườn, Vi chợt vui, chợt buồn, lòng bâng khuâng nhớ khu vườn rất cũ, ở rất xa và nghe như tiếng trẻ con đang ca hát “Kìa con bướm vàng, kìa con bướm vàng…” Vi vẫn nhìn, con bướm vẫn bay, nhẹ nhàng, khoan khoái, nó không hề biết nó đang khơi dậy một ký ức…! Nó bay vòng vòng, đậu xuống một bông hoa, ghé vào ngôi nhà bướm, nhâm nhi tí nước, rồi cất cánh bay đi… nó không bao giờ ở lại.
Bướm bay, đôi cánh mỏng manh ấy mang cả một sự kỳ diệu, nó từng là một cái trứng bé xíu xiu, biến thành con sâu nhỏ, tự nhốt mình trong cái kén kín đáo, tối tăm, tưởng chừng như biến mất vào cõi vô hình nào đó. Vào một ngày đẹp trời, cái vỏ kén nứt ra, một con bướm nhẹ nhàng giương đôi cánh còn mềm, chân còn yếu, nhưng trước mặt nó là cả một bầu trời tự do.
GVV
