Nhưng nay quân đội Hoa Kỳ đang quay trở lại – không chỉ tại vịnh Subic mà còn trên khắp lãnh thổ Philippines.
Philippines với dân số 117 triệu, vốn là đồng minh có ký kết hiệp ước và từng là thuộc địa của Hoa Kỳ – sở hữu một vị trí địa lý mang tính chiến lược hàng đầu thế giới. Một hệ thống gồm 7,641 hòn đảo của quốc gia này – trải dài từ quần đảo Batanes ở phía bắc (cách Đài Loan khoảng 100 dặm) đến Palawan ở phía nam – tạo thành một rào chắn địa lý giúp kìm chân lực lượng hải quân Trung Quốc và ngăn chặn tham vọng mở rộng ảnh hưởng của Bắc Kinh ra Thái Bình Dương.
Các nhà hoạch định quân sự Hoa Kỳ hiểu rõ giá trị của vị trí địa lý này và quân đội Hoa Kỳ đang tiếp tục vận chuyển những hệ thống hỏa tiễn tối tân nhất đến Philippines, tổ chức các cuộc tập trận với quy mô ngày càng phức tạp, đồng thời nâng cấp các căn cứ sở tại để có đủ khả năng tiếp nhận các trang thiết bị mới của Hoa Kỳ.
Các hoạt động nói trên là trọng tâm trong chiến lược của Washington nhằm phân tán lực lượng Hoa Kỳ trên khắp Thái Bình Dương, qua đó thuyết phục Trung Quốc rằng cái giá phải trả sẽ là quá đắt nếu Bắc Kinh sử dụng vũ lực đối với Đài Loan – một đảo quốc tự trị mà Bắc Kinh tự tuyên bố chủ quyền.
Trong khu vực Biển Đông, nơi đang có tranh chấp lãnh hải giữa Trung Quốc, Philippines và một số quốc gia khác, các tàu hải quân, tuần duyên và dân quân biển của Trung Quốc thường xuyên va chạm với tàu thuyền của Philippines. Theo quân đội Philippines, trong một vụ việc gần đây, một thủy thủ của họ đã bị thương ở đầu sau khi bị một lính tuần duyên Trung Quốc dùng dùi cui đánh trúng. Các tàu Trung Quốc cũng sử dụng vòi rồng cùng nhiều biện pháp khác để ngăn chặn tàu thuyền Philippines tiếp cận các địa điểm ngoài khơi hiện đang có tranh chấp.
Vịnh Subic
Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, vùng nước sâu và kín gió tại căn cứ hải quân Hoa Kỳ ở vịnh Subic từng là nơi neo đậu của các hàng không mẫu hạm và tàu ngầm. Để xây dựng phi trường, hải quân Hoa Kỳ đã san phẳng cả một ngọn núi. Cùng với căn cứ không quân Clark nằm sâu trong đất liền, vịnh Subic đã đóng vai trò hậu thuẫn cho các cuộc chiến chống cộng tại Cao Ly và Việt Nam; đồng thời, nhờ sự ủng hộ của nhà độc tài lâu năm Ferdinand Marcos, nơi đây đã giúp Hoa Kỳ phô trương sức mạnh trong suốt nhiều thập kỷ thực hiện chính sách ngăn chặn làn sóng đỏ.
Ngày nay, những con phố được quy hoạch theo ô bàn cờ vẫn giữ nguyên tên gọi của các tổng thống và chỉ huy quân sự Mỹ. Tại Olongapo, thành phố nằm liền kề khu vực trung tâm của căn cứ cũ, các cựu quân nhân Mỹ đã định cư lâu năm ở đây thường tụ họp ở quán bar và câu lạc bộ của tổ chức cựu chiến binh American Legion. Chính phủ Philippines đã quy hoạch một khu vực rộng khoảng 260 dặm vuông này thành vùng phát triển kinh tế, đồng thời quảng bá tới du khách những bãi biển nhiệt đới và thú chơi lặn biển khám phá các xác tàu đắm từ thế chiến II.
Tuy nhiên, giữa những khách sạn, quán bar và nhà hàng, quân đội Mỹ đang âm thầm quay trở lại, hay nói cách khác, không phô trương ồn ào như trước đây.
Năm 2022, Cerberus Capital Management – một công ty đầu tư tư nhân của Hoa Kỳ do ông Steve Feinberg (hiện là thứ trưởng bộ quốc phòng) đồng sáng lập – đã thắng các công ty Trung Quốc trong cuộc đấu thầu để nắm quyền điều hành một xưởng đóng tàu thương mại tại vịnh Subic. Một trong những đơn vị thuê cơ sở tại đây là một công ty đóng tàu của Nam Hàn mà theo các nhà phân tích, công ty này có thể hỗ trợ công việc sửa chữa tàu thuyền cho Hoa Kỳ.
Cũng trong năm nay, lực lượng tuần duyên Hoa Kỳ lần đầu tiên đưa một số tàu tuần tra cơ động đi tuần tra an ninh trong khu vực vịnh Subic.
Ngoài vịnh Subic, Hoa Kỳ còn có được quyền chính thức hoạt động tại chín căn cứ và phi trường ở Philippines, nơi họ có thể luân chuyển các lực lượng đảm nhận các công việc xây dựng cơ sở hạ tầng và lưu kho trang thiết bị. Washington đã cam kết chi hơn $300 triệu để nâng cấp các cơ sở này, bao gồm việc xây dựng thêm nhà chứa máy bay, cải thiện đường băng và mở rộng kho bãi.
Bên cạnh đó, vào năm ngoái, Ngũ Giác Đài đã thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Philippines, bao gồm 60 quân nhân để đưa vào hoạt động tại quốc gia này, nhằm tăng cường sự phối hợp với chính phủ Manila.
Các cuộc diễn tập
Hồi tháng 6 vừa qua, Hệ thống Ngăn chặn Tàu địch Viễn chinh của Hải quân và Thủy quân Lục chiến (gọi tắt là NMESIS) – là một bệ phóng hỏa tiễn chống hạm mới được gắn trên xe tải điều khiển từ xa – đã được đưa chạy thử trên đường băng trên đảo Itbayat của Philippines, một trong những hòn đảo nằm xa nhất về phía bắc của quốc gia này. Các hỏa tiễn do hệ thống này khai hỏa có tầm bắn khoảng 115 dặm, từ Itbayat, thủy quân lục chiến Hoa Kỳ có thể dùng loại hỏa tiễn này để tiêu diệt các tàu chiến Trung Quốc di chuyển qua khu vực phía nam Đài Loan.
Trước đó vài tuần, lục quân Hoa Kỳ đã thử bắn loại hỏa tiễn Tomahawk, với tầm bắn lên tới khoảng 1,200 dặm, từ đảo Leyte; đây là một hành động phô diễn sức mạnh khác nhắm vào Bắc Kinh. Tại một căn cứ hải quân trên đảo chính Luzon, lực lượng thủy quân lục chiến đã thử nghiệm bắn hạ máy bay không người lái bằng hệ thống chống drone gắn trên xe tải mới nhất của họ.
Các cuộc diễn tập này đóng vai trò thử nghiệm cho những hoạt động tác chiến then chốt trong trường hợp Hoa Kỳ cần phải phản ứng trước một cuộc tấn công của Trung Quốc nhắm vào Đài Loan. Trong tình huống đó, các nhóm binh sĩ quy mô nhỏ được trang bị máy bay không người lái hoặc hệ thống phóng hỏa tiễn chống hạm cơ động sẽ được đưa tới các hòn đảo của Philippines để quấy nhiễu tàu thuyền Trung Quốc. Máy bay Hoa Kỳ có thể thực hiện các phi vụ từ các căn cứ không quân tại Philippines; phân tán mỏng lực lượng chiến đấu cơ sẽ khiến Trung Quốc gặp khó khăn hơn trong việc nhắm mục tiêu tấn công bằng hỏa tiễn.
Rủi ro tiềm ẩn
Tuy nhiên, chiến lược hiện tại cũng có những rủi ro tiềm ẩn đối với cả Hoa Kỳ và Philippines.
Hoa Kỳ phụ thuộc vào việc chính quyền Philippines cho phép thực hiện các hoạt động cụ thể hoặc sử dụng các căn cứ quân sự, chẳng hạn như việc lưu trữ một số hệ thống vũ khí nào đó, và Tổng thống Marcos đã tuyên bố rằng lãnh thổ nước này sẽ không được sử dụng cho các hành động tấn công. Cuộc bầu cử năm 2028 có thể đưa một chính quyền không mấy thiện cảm với Hoa Kỳ lên nắm quyền, có thể là một chính quyền tương lai do Phó Tổng thống Sara Duterte lãnh đạo, và bà này là con gái của cựu Tổng thống Rodrigo Duterte, người từng hạn chế các cuộc tập trận quân sự của Hoa Kỳ tại Philippines và ưu tiên thắt chặt quan hệ với Bắc Kinh.
Những hành động gần đây của Hoa Kỳ, trong đó có chiến tranh Iran và nỗ lực của ông Trump nhằm ổn định quan hệ với Bắc Kinh, đã làm dấy lên sự hoài nghi về các cam kết của Washington trong việc bảo vệ các đồng minh tại châu Á.
Trong một cuộc phỏng vấn mới đây, Bộ trưởng Quốc phòng Teodoro của Philippines cho biết ông không lo ngại về cam kết của Hoa Kỳ và khẳng định rằng sự hợp tác giữa hai quốc gia đang ngày càng phát triển.
Riêng với các ngư dân địa phương đánh bắt cá trong vùng biển ngoài khơi vịnh Subic cho biết họ thường xuyên bị tàu thuyền Trung Quốc quấy nhiễu và nói rằng họ cảm thấy an toàn hơn khi có sự hiện diện của các tàu chiến Mỹ. Hải quân Trung Quốc sẽ bớt hung hăng hơn khi phải đối diện với tàu chiến Hoa Kỳ.
Cá lớn thì thường luôn ăn hiếp cá bé. Nhưng khi cá lớn gặp cá lớn thì thái độ bắt buộc sẽ phải khác đi.
VH
