Hôm 25 tháng 7, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã lên tiếng xác nhận cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào tuyến đường tiếp tế quân sự nối liền Nga và Iran qua biển Caspian; trong một bài đăng trên mạng xã hội, ông Zelensky cho biết Ukraine đã đạt được kết quả thành công trong cuộc tấn công tầm xa trên biển Caspian – nhắm vào các tàu vận chuyển hàng hóa quân sự liên quan đến Iran cùng với một tàu chiến.
Trong khi đó Cơ quan An ninh Ukraine (SBU), cơ quan tình báo quốc gia, thì nói rõ hơn cho biết họ đã mở cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tại khu vực biển Caspian, nhắm vào một mỏ dầu của Nga, một tàu hỏa tiễn Nga và các tàu dùng để chuyên chở máy bay không người lái do Iran chế tạo sang Nga.
Sự kiện quan trọng này có thể nói vừa mở ra một mặt trận mới trong đó hai cuộc chiến tại Ukraine và Iran đang ngày càng gắn kết chặt chẽ với nhau.
Cuộc tấn công nói trên, là một phần trong chiến dịch sử dụng máy bay không người lái tầm xa của Ukraine nay đã có đủ khả năng để bay tới tận sâu trong lãnh thổ Nga, đã đẩy Iran và Ukraine đến gần hơn một bước tới nguy cơ đối đầu trực tiếp.
Trong nhiều năm qua, Iran đã cung cấp các loại máy bay không người lái có khả năng gây sát thương cao để Nga sử dụng trong cuộc xung đột với Ukraine; trong khi đó, chính quyền Kremlin cũng đã hỗ trợ Tehran trong năm nay bằng các thông tin tình báo nhằm giúp Iran đối phó với các chiến dịch ném bom của Hoa Kỳ và Israel.
Thời điểm then chốt
Cuộc tấn công diễn ra vào thời điểm then chốt cho cả hai cuộc chiến tại Iran và Ukraine.
Trong khi vấn đề an ninh tại eo biển Hormuz vẫn trong tình trạng căng thẳng và Hoa Kỳ đang cân nhắc khả năng leo thang tấn công để tìm cách phá vỡ sự kiểm soát của Iran đối với eo biển biển chiến lược này thì hoạt động thương mại qua khu vực biển Caspian mang lại cho Iran một giải pháp khác để vượt qua lệnh phong tỏa quân sự của Hoa Kỳ đối với các hải cảng của họ dọc theo vịnh Ba Tư và phía bắc biển Ả Rập.
Các hải cảng xuất cảng dầu ở phía nam đóng một vai trò quan trọng hơn đối với nền kinh tế của Iran, nhưng biển Caspian lại là tuyến đường trực tiếp nhất nối liền Iran với Nga, là quốc gia đang trở thành đối tác quân sự ngày càng quan trọng khi cả hai nước đều đang sa lầy trong chiến tranh.
Vùng biển Caspian cung cấp cho Iran một tuyến đường trực tiếp đến Nga và xa hơn là khu vực Trung Á, một lộ trình gần như không bị cản trở bởi bất kỳ biện pháp ngăn chặn nào từ phía Hoa Kỳ hay các quốc gia khác.
Trong khi đó, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào sâu trong lãnh thổ Nga đã mang lại cho nước này lợi thế mới trong cuộc chiến kéo dài hơn bốn năm qua. Trong những tháng gần đây, Ukraine đã sử dụng máy bay không người lái tầm xa để tấn công vào các nhà máy lọc dầu ở những nơi xa xôi như Tây Bá Lợi Á (Siberia), góp phần gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng tại quốc gia vốn là một trong những nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới này.
Việc nhắm mục tiêu vào khu vực biển Caspian, cách biên giới gần nhất của Ukraine hơn 430 dặm, mang lại cho Kyiv cơ hội làm gián đoạn mối liên kết giữa Moscow và Tehran. Các chuyên gia về an ninh nhận định rằng cuộc tấn công lần này cũng có thể giúp Ukraine lấy được sự ủng hộ mạnh hơn từ chính quyền của Tổng thống Trump và điều này rất có lợi về phương diện chính trị cũng như ngoại giao cho chính quyền của Tổng thống Zelensky.
Vai trò của Shahed
Nga đã sử dụng tuyến đường qua biển Caspian để nhập cảng các máy bay không người lái tấn công một chiều của Iran, được gọi là Shahed. Bắt đầu từ mùa thu năm 2022, chưa đầy một năm sau khi phát động cuộc xâm lăng toàn diện qua biên giới Ukraine, Nga đã liên tục phóng các đợt máy bay không người lái này vào Ukraine, gây áp lực lên hệ thống phòng không của Kyiv và nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng điện và nước với mục đích để làm suy giảm ý chí chiến đấu của người dân Ukraine.
Sau đó, Nga bắt đầu tự sản xuất một phiên bản mới của loại máy bay không người lái này với tên gọi Geran tại một nhà máy ở miền nam nước Nga, cho phép họ có thể chế tạo hàng nghìn chiếc để phục vụ cho các cuộc tấn công vào Ukraine. Năm ngoái, quân đội Ukraine cũng đã nhắm mục tiêu tấn công vào cơ sở sản xuất này và đã gây thiệt hại khá nhiều.
Kể từ khi cuộc xung đột giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran leo thang vào tháng 2, Tehran đã sử dụng máy bay không người lái Shahed để tấn công các tàu thương mại tại eo biển Hormuz, các phi trường và hải cảng dân sự, cơ sở hạ tầng dầu khí ở vùng vịnh Ba Tư cũng như các căn cứ quân sự của Hoa Kỳ trên khắp khu vực Trung Đông. Do chi phí sản xuất khá thấp và thường khó bị bắn hạ, loại máy bay không người lái này đã gây nhiều thử thách cho hệ thống phòng không của Hoa Kỳ và các đồng minh.
Tuyến đường biển Caspian
Trong những năm gần đây, Nga đã sử dụng một mạng lưới các công ty vận tải đường biển để vận chuyển các thiết bị quân sự và hàng hóa khác từ Iran tới nội địa Nga. Một số tàu có liên hệ với chính phủ Nga cũng đã vận chuyển một số hàng hóa nói trên từ biển Caspian qua các hệ thống sông ngòi và kênh đào để đến Hắc Hải, rồi từ đó tiếp tục cuộc hành trình tới các hải cảng khác trên thế giới.
Vào tháng 3, Israel cũng đã tấn công một tiền đồn hải quân của Iran trên bờ biển Caspian nhằm hạn chế khả năng giao dịch vũ khí giữa Nga và Iran.
Các cuộc không kích liên tục của Ukraine tại khu vực biển Caspian có thể đe dọa tuyến đường huyết mạch kinh tế của hai quốc gia Nga và Iran hiện đang phải gánh chịu các lệnh cấm vận từ Hoa Kỳ và các quốc gia châu Âu.
Với tình hình hiện nay, trong một ý nghĩa nào đó, có thể nói Iran đang phải đối đầu với cuộc phong tỏa từ cả phía nam (eo biển Hormuz) lẫn phía bắc (biển Caspian).
Iran tuyên bố sẽ đáp trả các cuộc tấn công của Ukraine nhưng không nêu rõ hình thức đáp trả cụ thể nào. Iran từng thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào khoảng hơn mười quốc gia trong khu vực Trung Đông vào thời điểm cao trào của chiến dịch ném bom do Hoa Kỳ và Israel tiến hành. Các chuyên gia về an ninh cho biết Ukraine nằm trong tầm bắn của một số loại hảo tiễn do Iran sản xuất. Tuy nhiên, không phải Iran không gặp áp lực và khó khăn nếu họ mở cuộc tấn công vào Ukraine vì như vậy là chấp nhận lưỡng đầu thọ địch. Nhưng cho dù Iran chọn lựa tấn công hay không thì cả hai cuộc chiến dường như đang dần nhập vào làm một.
VH
