Chỉ một hai năm trước thôi, nếu có ai nói Nga sẽ gặp khủng hoảng nhiên liệu do ảnh hưởng của chiến tranh thì rất có thể bị cho là người đầu óc không bình thường. Nhưng đây là chuyện thật đang xảy ra ở Nga.
Tình trạng thiếu hụt nhiên liệu trên khắp nước Nga đang đặt ra một thử thách chính trị mới cho ông Vladimir Putin, trong khi chiến dịch tấn công bằng máy bay không người lái liên tục của Ukraine nhắm vào các nhà máy lọc dầu của Nga đã khiến người dân Nga bình thường bắt đầu thực sự cảm nhận được tác động của chiến tranh.
Mặc dù trong mấy năm qua Ukraine vẫn thường nhắm mục tiêu tấn công vào các cơ sở năng lượng của Nga, nhưng số lượng và hỏa lực của các loại máy bay không người lái và hỏa tiễn mà Ukraine sử dụng đã gia tăng đáng kể trong thời gian gần đây. Điều này cho phép quân đội Ukraine có khả năng để tấn công vào các nhà máy lọc dầu ở những địa điểm xa xôi như Tyumen, nằm trong vùng Tây Bá Lợi Á, cách biên giới Ukraine 1,200 dặm, đồng thời thực hiện một cuộc đột kích ngoạn mục vượt qua được các lớp phòng không dày đặc để phá hủy nhà máy lọc dầu chính của Moscow vào hôm 18 tháng 6, sự kiện được xem là bước ngoặt của cuộc khủng hoảng nhiên liệu hiện nay. Tính đến ngày 20 tháng 6, khoảng 28% công suất lọc dầu của Nga đã bị ngưng hoạt động.
Đây là lần đầu tiên sau nhiều thập niên, Nga đang dự tính kế hoạch bắt đầu nhập cảng nhiên liệu và hiện đang điều đình với một số quốc gia để bán nhiên liệu cho họ. Tuy nhiên, chỉ có các nhà máy lọc dầu ở xa, chẳng hạn như tại Ấn Độ, mới có thể bù đắp cho sự thiếu hụt khổng lồ này. Việc nhập cảng như vậy sẽ mất nhiều tuần lễ mới về đến nơi thông qua đường biển và gây thêm áp lực lên ngân sách Nga – vốn đã bị ngốn một phần lớn bởi chi phí chiến tranh.
Tình trạng thiếu hụt
Từng là một trong những quốc gia xuất cảng hàng đầu thế giới các sản phẩm liên quan đến dầu mỏ, nay Nga đã phải cấm xuất cảng xăng thường và xăng cho máy bay trong nhiều tháng qua trong khi các cuộc tấn công từ phía Ukraine gia tăng cường độ.
Tình trạng thiếu hụt nhiên liệu tại Nga xảy ra trên phạm vi toàn quốc nhưng mức độ ảnh hưởng lại khác nhau tùy từng vùng. Tại thủ đô Moscow, nơi thường ít bị ảnh hưởng từ cuộc chiến do ông Putin phát động từ năm 2022, nhiều trạm xăng đã phải đóng cửa trong những ngày gần đây. Tại những trạm còn hoạt động, người dân thường phải chờ đợi hàng nhiều giờ đồng hồ.
Ở một số tỉnh, đặc biệt là tại các khu vực thuộc Tây Bá Lợi Á và Bắc Caucasus, người dân cho biết họ phải chờ đợi qua đêm hoặc lâu hơn mới có thể đổ được xăng cho xe. Tại vùng Irkutsk thuộc Tây Bá Lợi Á, chính quyền địa phương đã bắt đầu đặt nhà vệ sinh di động dọc theo các hàng xe xếp hàng dài dằng dặc để chờ mua nhiên liệu.
Việc đổ xăng vào các can chứa cầm tay đã bị cấm ở Nga, đồng thời lượng xăng bán cho mỗi xe cũng bị giới hạn, có khi chỉ ở mức 5 gallon mỗi lần.
Tình trạng căng thẳng đang leo thang. Tại miền tây nước Nga, chính quyền vùng Oryol chỉ cho phép bán nhiên liệu cho các xe có giấy tờ chứng minh là ở địa phương, với mỗi tuần chỉ được đổ một lần. Tại các trạm xăng ở vùng Krasnodar thuộc miền nam, đã xảy ra xô xát giữa người dân địa phương và các tài xế đến từ khu vực Crimea lân cận, nơi việc bán xăng đã bị đình chỉ vô thời hạn do kết quả từ những cuộc tấn công bằng máy bay và tàu không người lái của Ukraine để phong tỏa khu vực này.
Một cuộc khủng hoảng xã hội có thể đưa đến khủng hoảng chính trị, mặc dù cho đến nay vẫn chưa có hậu quả nghiêm trọng nào nhưng không ai dám chắc là nó không xảy ra.
Khủng hoảng xã hội
Tình trạng thiếu hụt nhiên liệu đang trở thành đề tài tranh luận trong khi chiến dịch tranh cử cho cuộc bầu cử quốc hội Nga, dự kiến diễn ra vào tháng 9, bắt đầu nóng lên. Mặc dù không ai kỳ vọng vào một cuộc bỏ phiếu tự do hay công bằng, nhưng bầu cử vẫn tạo cơ hội để người dân Nga kín đáo bày tỏ những bất bình; trong khi đó, ông Putin đang chịu áp lực phải bảo đảm rằng tình hình hiện nay không làm ảnh hưởng đến cuộc bầu cử.
Một cư dân Moscow cho biết vợ ông đã phải xếp hàng hơn hai tiếng đồng hồ để mua xăng, và nói rằng điều này sẽ ảnh hưởng đến quan điểm của họ về chính quyền trước thềm cuộc bầu cử.
Cho đến nay ông Putin không có ý định tìm kiếm một thỏa thuận ngừng bắn với Ukraine và bác bỏ ý tưởng hạn chế các cuộc tấn công tầm xa của Nga. Mặc dù một thỏa thuận như vậy có thể chấm dứt các cuộc tấn công của Ukraine nhắm vào các nhà máy lọc dầu, ông Putin cho rằng điều đó không mang lại lợi ích cho Moscow vì tin tưởng rằng Nga vẫn đang nắm ưu thế áp đảo về hỏa lực.
Trong khi các giới chức chính quyền Nga ban đầu đổ lỗi tình trạng thiếu hụt nhiên liệu cho giới đầu cơ và tâm lý hoảng loạn mua nhiều để tích trữ của người dân, thì vào hôm Chủ nhật 28/6, lần đầu tiên ông Putin thừa nhận rằng tình trạng thiếu hụt nhiên liệu là có thật.
Để giảm bớt phần nào tình trạngcăng thẳng, chính quyền Nga cho phép bán loại nhiên liệu có phẩm chất thấp hơn, qua đó dỡ bỏ các hạn chế trước đây. Chính quyền Nga cũng đang cân nhắc cho phép các nhà máy lọc dầu sản xuất trở lại loại xăng tiêu chuẩn Euro-2 (phẩm chất thấp) vốn đã bị cấm từ năm 2013. Xăng Euro-2 có thể gây hại cho các loại động cơ xe mới nhưng có thể sử dụng cho những chiếc xe đời cũ.
Nhìn chung, giá xăng tại Nga vẫn tương đối rẻ so với giá xăng ở nhiều nơi trên thế giới; tại các trạm xăng ở Moscow do các tập đoàn nhà nước vận hành, giá xăng được bán ở mức dưới 80 rúp một lít (tương đương $3.88 một gallon). Tuy nhiên, các trạm xăng tư nhân đã bắt đầu tăng giá trong thời gian qua; các tài xế taxi và công ty vận tải cũng làm điều tương tự để bù đắp cho thời gian lãng phí khi họ phải xếp hàng chờ mua nhiên liệu.
Phản ứng của chính quyền Nga trước tình hình này là hạn chế công bố số liệu thống kê về giá bán lẻ nhiên liệu, đồng thời tiến hành truy quét những người bị nghi ngờ đầu cơ và tích trữ xăng.
Trên thị trường chợ đen ở Crimea, nơi chính quyền ban đầu kêu gọi người dân không mua tích trữ nhiên liệu nhưng sau đó lại cấm hoàn toàn việc bán xăng cho dân thường, đã có tin nói rằng giới đầu cơ bán xăng với giá hơn 500 rúp mỗi lít, tương đương $25 mỗi gallon.
Ánh sáng cuối đường hầm cho Ukraine
Trong hơn ba năm qua, Ukraine đã thường xuyên nhắm mục tiêu tấn công vào các nhà máy lọc dầu của Nga, gây ra hàng loạt tình trạng thiếu hụt nhiên liệu với quy mô nhỏ ở một số khu vực vào năm ngoái. Khi đó, Nga đã kịp thời sửa chữa các thiệt hại để tránh tình trạng các nhà máy lọc dầu phải ngừng hoạt động trên bình diện rộng.
Nhưng năm nay, các cuộc tấn công của Ukraine tăng cường độ đã vượt quá khả năng của Nga trong nỗ lực duy trì hoạt động của các nhà máy lọc dầu, một công việc vốn đã gặp nhiều hạn chế do các lệnh cấm vận quốc tế cấm không cho Nga nhập cảng những thiết bị cần thiết.
Cuộc khủng hoảng nhiên liệu ở Nga hiện nay khiến Ukraine lần đầu tiên cảm thấy họ đang trên đà đạt được chiến thắng. Lẽ đương nhiên Ukraine phải tiếp tục tấn công, bào mòn lực lượng của Nga. Họ đang bắt đầu nhìn thấy ánh sáng cuối đường hầm.
VH
