Ca sĩ Thái Thanh tiếng hát quê hương

“Máu lửa, chiến tranh, bom đạn, chia cắt, người sống, người chết, nước mắt, mồ hôi, thấm nhập vào âm nhạc của chúng ta như thế nào, đều được phản ảnh qua tiếng hát Thái Thanh” 

(Nhà văn Nguyễn Đình Toàn)

“Trông Thái Thanh thấy cô hát dễ dàng, thoải mái. Cô rung động, cô mơ màng, cô buồn, cô giận, cô khóc lóc, cô tung tăng, cô dẫn dắt, lôi cuốn mọi người vui buồn theo cô” 

(Nhà văn Nhã Ca)

“Cô Thái Thanh là một nghệ sĩ lớn của nền tân nhạc Việt-Nam Cộng Hòa và là một nghệ sĩ rất yêu quê hương, yêu tổ quốc. Hoàng Oanh rất kính nể cô và thương tiếc cô” 

(Ca sĩ Hoàng Oanh)

1 

Nữ ca sĩ Thái Thanh (05.08.1934-17.03.2020) tên thật là Phạm Thị Băng Thanh, sinh quán ở Hà-Nội trong một gia đình có truyền thống âm nhạc và nghệ thuật. Hai người anh cùng cha, khác mẹ là Phạm Đình Sỹ, Phạm Đình Viêm (ca sĩ Hoài Trung) và anh chị ruột là ca sĩ Thái Hằng, nhạc sĩ Phạm Đình Chương (ca sĩ Hoài Bắc). Thái Thanh bắt đầu đi hát năm 14 tuổi ở các chiến khu Việt Minh với nghệ danh Băng Thanh. Năm 1951, bà theo chân vợ chồng nhạc sĩ Phạm Duy, Thái Hằng cùng những thành viên của ban hợp ca Thăng Long chuyển vào miền Nam sinh sống và chọn nghệ danh là Thái Thanh. Thái Thanh được nhạc sĩ Phạm Duy chỉ bảo tận tình về nhạc lý, kỹ thuật và tự luyện tập, trau dồi khả năng xướng âm của mình. 

Khi trình bày những nhạc phẩm tiền chiến hay mang chủ đề quê hương cũng như tình yêu, thân phận và nhất là với những sáng tác của nhạc sĩ Phạm Duy, Thái Thanh nhận được sự ủng hộ của khán, thính giả mộ điệu khắp nơi. Tiếng hát Thái Thanh được ưu ái trên hệ thống truyền thanh, truyền hình, dĩa nhạc, băng nhạc và các sân khấu phòng trà, đại nhạc hội qua hai thời kỳ Việt-Nam Cộng Hòa. Ngoài ra, tên tuổi Thái Thanh còn được các nhạc sĩ đưa vào bài hát như trong nhạc phẩm “Giọt buồn không tên” của Tô Giang (Anh Bằng) với lời ca “phòng trà nghỉ chân nghe Thái Thanh ca biệt ly”. 

Sau ngày mất nước, Thái Thanh kẹt lại Việt-Nam và “im tiếng” suốt 10 năm trời. Năm 1985, Thái Thanh được định cư ở Hoa- Kỳ và tiếp tục thu thanh, thu hình cũng như cất cao tiếng hát ở khắp nơi có đồng bào Việt-Nam tị nạn. Bà cùng với nhạc sĩ Nghiêm Phú Phi mở lớp dạy hát, hướng dẫn và đào tạo một số ca sĩ trẻ ở Orange County, miền Nam tiểu bang California. 

Tuổi già sức yếu và bệnh tật đã cướp đi tiếng hát vượt thời gian vào đầu mùa đại dịch. Đám tang của bà diễn ra lặng lẽ trong vòng tay gia đình và thiếu vắng một lượng đông đảo khán, thính giả từng yêu mến tiếng hát Thái Thanh.   

2 

Buổi trưa Sài-Gòn nắng đổ chang chang, phố phường yên ắng không một tiếng còi xe. Mọi người cần ‘đánh” một giấc nồng để lấy sức cho nửa ngày làm việc còn lại. Một bầy trẻ lên năm, lên bảy đi lang thang hết con đường này đến ngõ hẻm khác. Chiếc xe bán thuốc lá kiêm luôn “đại lý vé số” của bà Hòa “mặt rỗ hoa mè” cũng được che chắn kỹ lưỡng để tránh cái nóng ban trưa. Ngó vào bên trong, bà đang thắp nhang và lâm râm khấn vái: 

– Ông Địa ơi, chiều nay cho con trúng số, con mua nải chuối về cúng ông! 

Thằng bé trắng trẻo và tròn trĩnh nhất trong đám con nít giả giọng “bắc kỳ” của bà và cất tiếng: 

– Không trúng thì ông không được ăn! 

– Tiên sư bố chúng mày! 

Giọng của bà Hoà vang lên khô khan và một chiếc dép từ trong tấm bạt “bay” ra, hướng về mấy đứa trẻ trâu. Thiệt là hên, chúng đồng loạt reo lên “hụt”! Một đứa khác vừa chạy, vừa quay đầu lại hát nghêu ngao chọc tức bà chủ “có cô gái Đồ Long lắc bầu cua, lắc một cái ra hai con gà mái”. Đám trẻ “biến” thật nhanh trong ánh vàng hanh, lung linh rực rỡ. Chiều hôm đó, bà Hòa ghé qua nhà và méc với ba nó câu chuyện “thằng bé hỗn láo”. Vậy là thằng bé mập mạp được “ăn” một trận đòn no nê. 

Mấy mươi năm sau, bước chân của thằng bé nghịch ngợm đã rời xa chốn cũ. Mỗi khi nhớ nhà, nhớ quê, nó thường tìm lại những kỷ niệm ngày thơ qua những trang sách, những cuốn băng nhạc. Dòng sông cũ vẫn đong đầy những cảm xúc dạt dào dù đã bao năm bãi bồi, bến lỡ. Nó mới biết được những câu hát vu vơ ngày đó được “chế” lời từ bài hát “Tiếng hát quê hương” của hai nhạc sĩ tiền bối Xuân Lôi và Y Vân. Nó mỉm cười thích thú với cái tinh nghịch trẻ thơ ngày nào và cũng bùi ngùi, rưng rưng khi thời gian đã thật xa. Ngoảnh về chốn cũ, bụi thời gian đã phủ lên đó một màu tro than xám lạnh. 

Bài hát có lời ca dễ thương với âm điệu thật nhẹ nhàng và rất dễ đi vào lòng người qua tiếng hát của ca sĩ Thái Thanh. Mãi đến sau này, không thấy ca sĩ nào hát lại trên sân khấu hay thu thanh trong băng, dĩa nhạc .. 

“Có cô gái miền quê hát bài ca 

Giữa hoa lá xanh tươi bên làn gió 

Thôn xóm nhà, khi nắng tà 

Êm êm trong muôn câu hò 

Có anh lính thường ngâm những bài thơ 

Lúc qua núi cao hay bên đồng lúa 

Non nước nhà, vui thái hòa 

Vang vang lên muôn lời ca” 

Báo chí ngày trước và sau này thường ca tụng tiếng hát này “vượt thời gian và vượt cả không gian” nhưng trong đáy tim của nó, đó là tiếng lòng, là tiếng hát của quê hương. Ngày đó, đài ti-vi số 9 ở Sài-Gòn thường phát hình mỗi tuần một lần chương trình “Quê hương mến yêu” do thi sĩ Bàng Bá Lân thực hiện. Mở đầu chương trình bao giờ cũng chiếu một khúc phim ngắn, có dòng sông uốn khúc và cô lái đò tay chèo, tay chống trên một chiếc ghe mong manh, bé nhỏ. Nhạc nền (background) là ca khúc “Tình hoài hương” của nhạc sĩ Phạm Duy với tiếng hát Thái Thanh êm ả và trong veo như một dòng suối chảy … 

“Quê hương tôi có con sông đào xinh xắn 

Nước tuôn trên đồng vuông vắn 

Lúa thơm cho đủ hai mùa  

Dân trong làng trời về khuya vẳng tiếng lúa đê mê” 

3 

Tiếng hát đó tắt lịm sau ngày mất nước. Cuộc sống cơ cực khiến cho người ta chỉ còn nghĩ đến cái ăn, cái mặc để tồn tại qua ngày, đoạn tháng. Mười năm sau, khi đã được định cư trên vùng đất mới, tiếng hát đó lần nữa được cất lên và vang xa khắp bốn biển, năm châu, nơi có mặt những người Việt-Nam xa xứ, tị nạn. 

Mùa thu năm 1992, thằng Tám may mắn có dịp gặp và được nghe lại tiếng hát giờ đây đã thật sự “vượt thời gian và vượt cả không gian”. Trong chuyến lưu diễn Tây Âu, cô đã ghé qua Tây-Đức và góp mặt trong vài xuất hát hiếm hoi. Đêm đó, cô đã hát lại rất nhiều những ca khúc đã trình bày trước năm 1975, những nhạc phẩm đã đưa tên tuổi mình lên đài danh vọng như “Nghìn trùng xa cách”, “Tình hoài hương”, “Ngày xưa Hoàng Thị”, “Thuở ban đầu” .. Đến giờ giải lao, dù bị khán giả vây kín, cô vẫn tươi cười và ân cần ký tên trên mỗi bìa băng nhạc cũng như gói ghém những câu nói thật gần gũi, dễ mến. Ngó cái hình bìa trên dĩa nhạc “Ngày xưa Hoàng Thị” do trung tâm Diễm Xưa phát hành, cô cười hóm hỉnh và nói: 

– Trông cô không già lắm và cũng còn xinh nhỉ ! 

Trong mắt cô, Tám đọc được biết bao niềm cảm xúc và cái hạnh phúc mênh mông không thể mua được bởi bạc tiền. Tám có yêu cầu cô hát lại bài “Quán bên đường” do nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc từ những dòng thơ của thi sĩ Trang Thế Hy. Trong phần sau của chương trình, cô đã chìu ý và hát lại nhạc phẩm này. 

Đêm đó còn có sự góp mặt của rất nhiều giọng ca hữu danh khác nữa, nhưng nổi bật nhất, được xuất hiện trên sân khấu nhiều nhất, được hát nhiều nhất và được tán thưởng nhiều nhất vẫn là tiếng hát Thái Thanh với những bản tình ca một thuở làm say đắm lòng người. 

Những năm sau này, vì lý do sức khỏe, tuổi cao và bệnh tật, cô đã giã từ ánh đèn sân khấu và để lại thật nhiều tiếc nuối trong lòng người mộ điệu. Sanh lão bệnh tử, luật trời hay định mệnh đã dành sẵn cho mỗi con người, khó ai trong đời này có thể tránh được. “Nghìn trùng xa cách, người đã đi rồi” … Đám tang cô diễn ra vào đầu mùa dịch bệnh nên chỉ giới hạn những người thân trong gia đình và thiếu vắng một lượng khán giả đông đảo từng bao năm mến mộ. Cô đã thanh thản ra đi nhưng những bản tình ca mãi mãi còn đây. Tiếng hát vượt thời gian và không gian đó vẫn còn vương vấn trong tâm trí hay trong góc khuất trái tim của người yêu nhạc, yêu tiếng hát Thái Thanh và được giữ gìn như một kỷ niệm. Âm thầm tiễn đưa cô, tiếng hát huyền thoại, tiếng hát của quê hương. 

TV