Theo số liệu thống kê của Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y Tế Việt Nam), trong năm 2025, nước này ghi nhận ít nhất 135 vụ ngộ độc thực phẩm, làm 4,936 người mắc phải với 24 trường hợp tử vong. Những con số này xem ra là hồi chuông cảnh báo về mức độ nghiêm trọng của vấn đề an toàn thực phẩm, đặc biệt tại các bếp ăn tập thể ở trường học, cơ quan xí nghiệp, khu công nghiệp, khu chế xuất cũng như các cơ sở kinh doanh, chế biến, mua bán thực phẩm đường phố khác.
Vài chiêu thức “phù phép”
Thực phẩm bẩn và hàng giả – những thứ đang âm thầm gặm nhấm sức khỏe người dân nhiều năm qua đã không còn là câu chuyện của những vụ vi phạm nhỏ lẻ. Trong số này có vụ “kẹo rau củ” Kera khá nổi tiếng rồi nhiều đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng bẩn là lương thực, thực phẩm, sữa giả, thịt gà/vịt/heo bệnh, dầu ăn, bột ngọt giả, rau củ ngậm hóa chất… liên tiếp bị phanh phui dẫn đến sự lo lắng thường trực từ mâm cơm của mỗi gia đình.
Bơm nước vào gà, vịt
Theo điều tra của chúng tôi, đơn giản như để “tăng trọng” cho gà, vịt làm sẵn nhằm bán giá cao hơn, một số người bán thường dùng “chiêu” bơm nước trực tiếp vào chúng. Gà, vịt được bơm bằng ống xi-lanh to, chỉ cần vài chục giây sau khi “phù phép”, con gà/vịt cỡ 1 kg đã nặng lên 1.4 kg hoặc 1.5 kg. Tương tự, nhằm giúp bắp nhanh chín và để lâu không bị ôi thiu, hiện nay nhiều người làm nghề luộc bắp bán đều sử dụng hóa chất. Công thức nấu với 200 trái bắp, người ta cho thêm 2-3 muỗng muối diêm, 2-3 muỗng đường ngọt cùng một cục pin (battery) thì chưa tới 2 giờ đồng hồ, nồi bắp sẽ chín đều! Với thịt bò cũng không ngoại lệ, một người quen cho chúng tôi biết vì thịt bò thật sự giá tương đối cao nên một số người bán gian lận bằng cách chọn mua thịt heo nái, heo già mang về “hô biến” thành thịt bò. Công nghệ “hô biến” này khá đơn giản: dùng 1 muỗng phẩm màu “bột hoa hiên” (dễ tìm mua ở các chợ hóa chất) pha vào nước, sau đó quét lên bề mặt hoặc nhúng thịt heo vào dung dịch này. Sau 3-5 phút, thịt heo sẽ có màu sắc giống thịt bò tươi và không còn phân biệt được đâu thịt bò, đâu thịt heo. Ngoài bột hoa hiên, người ta còn dùng loại phụ gia tên Maltol. Chỉ cần 0.05% – 0.1% so với khối lượng sản phẩm, loại hóa chất này sẽ triệt tiêu hết những thứ mùi đặc trưng của thịt heo. Nếu kết hợp thêm các chất tạo mùi như bột hương vị bò, nước tinh chất bò, càng giúp duy trì mùi hương lâu dài của sản phẩm.
Thịt heo “biến” thành thịt bò
Tương tự, với nhiều loại thực phẩm khác (thịt động vật, cá các loại, hải sản, rau củ quả…) nhằm kéo dài thời gian bảo quản, giữ nguyên được trạng thái sản phẩm như lúc tươi mới mà không bị thối hỏng, nhiều người bán hàng không ngại sử dụng cả những thứ hóa chất độc hại, hóa chất cấm để bôi, tẩm, nhúng vào như Clorin, Sodium Nitrat, Sodium Benzoat, Diocide Lưu huỳnh, Diêm tiêu (NaNO3), Formol, Chất 2,4D (thuốc diệt cỏ)…
Các loại hóa chất phục vụ “phù phép” rất dễ tìm mua
Tác hại của thực phẩm bẩn và giải pháp
Những hành vi sản xuất và tiêu thụ hàng giả, hàng kém phẩm chất hoặc phù phép từ thực phẩm bẩn thành thực phẩm “sạch” luôn đe dọa trực tiếp sức khỏe và tính mạng của người tiêu dùng. Hãy lưu ý các loại hóa chất độc hại và kháng sinh trong thực phẩm như nêu trên có thể tích tụ lâu dài trong cơ thể người khi vô tình sử dụng. Từ đó chúng cũng chính là nguyên nhân góp phần gây ra nhiều thứ bệnh nguy hiểm như dị ứng, hen suyễn, bệnh tim mạch, tiểu đường, suy gan, thận kể cả ung thư và nhiều chứng bệnh cấp tính, mãn tính khác…
Có thể thấy, nguyên nhân cốt lõi khiến thực phẩm bẩn vẫn có “đất sống” là do chế tài xử phạt của chính quyền chưa đủ sức răn đe. Ngoài ra, một lý do khác khiến thực phẩm bẩn vẫn vô tội vạ tuồn ra thị trường còn nằm ở lỗ hổng trong việc quản lý, kiểm tra, giám sát. Mặc dù Việt Nam từng có sẵn một hệ thống những cơ quan chuyên trách với tên gọi rất kêu như Cục An toàn thực phẩm, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm, Trung tâm y tế, Ủy ban nhân dân các cấp, Quản lý thị trường… nhưng thực tế cho thấy ở nhiều nơi, nhất là cấp cơ sở vẫn còn thiếu hụt nghiêm trọng nhân lực chuyên môn, chưa đủ hiểu biết về vấn đề an toàn thực phẩm cũng như không có đủ trang thiết bị để thực hiện công việc kiểm tra, xét nghiệm nhanh các mẫu thực phẩm, khiến việc phát hiện vi phạm trở nên khó khăn. Đó là chưa kể một số ông/bà quan chức sẵn sàng nhận của đút lót, ăn hối lộ đã cố tình nhắm mắt, gác bỏ ngoài tai những vi phạm của bọn gian thương…
Thịt bẩn chờ được “hô biến”
Có lẽ đã đến lúc cần mạnh tay hơn, nếu không ngay sân nhà của một đất nước nông nghiệp mà sản phẩm từ nông nghiệp cũng bị người dân tẩy chay. Hiện nay ở một số gia đình, mô hình “tự trồng, tự nuôi” thực phẩm sạch đang nổi lên, nhưng việc này dường như chỉ giải quyết được phần nhỏ nhu cầu ăn uống hàng ngày của số ít người. Phần lớn người tiêu dùng vẫn phải tiêu thụ thực phẩm ngoài thị trường.
Do đó, để “tự cứu mình trước khi… Trời cứu”, mọi người nên ưu tiên chọn mua thực phẩm có bao gói, nhãn mác với thông tin rõ ràng xuất xứ hàng hóa, chỉ tiêu phẩm chất, ngày sản xuất, hạn sử dụng, chọn mua tại các địa điểm kinh doanh sạch sẽ, bảo đảm vệ sinh thú y, có uy tín, được niêm yết giá đúng quy định. Hạn chế mua, sử dụng các loại sản phẩm chế biến sẵn như hành tỏi, sả xay, rau củ chế biến sẵn, được ngâm nước, thịt, cá xay sẵn… vì nguy cơ người bán, nơi chế biến có sử dụng các chất tẩy trắng, hàn the, phèn chua… Lưu ý thường xuyên tiếp cận các nguồn thông tin chính thống về tình hình an toàn vệ sinh thực phẩm, về các cơ sở sản xuất, kinh doanh có vi phạm, những loại thực phẩm bẩn đã được “bêu tên” để có thông tin và sớm có biện pháp phòng tránh…
Thịt heo giá rẻ không rõ nguồn gốc
Bài và hình NS
