Lại một năm nữa sắp trôi qua, dù trí thông minh nhân tạo ngày nay đã có thể viết văn, sáng tác thơ, làm phim ảnh một cách dễ dàng, nhưng tôi vẫn thích theo lối cũ, ngồi mò mẫm để viết chút tản mạn chuẩn bị chào đón năm Giáp Thìn 2024. Xin mời bạn chắp đôi cánh rồng, cùng bay lên non, đáp xuống biển mừng Xuân nhé.

Rồng trong truyền thuyết 

Theo truyền thuyết, rồng là loài vật linh thiêng, đứng đầu trong tứ linh Long, Lân, Quy, Phụng. Rồng có thể phun ra lửa hoặc nước, thăng, giáng, ẩn, hiện khôn lường. Đây là loài duy nhất trong 12 con giáp mà không có thật ngoài đời như chuột, gà, chó, mèo …

Như người Nhật tự hào mình là con cháu của mặt trời Thái Dương Thần Nữ, người Việt ta cũng rất hãnh diện với truyền thuyết mình là Con Rồng Cháu Tiên. Ông tổ chúng ta tên là Lạc Long Quân, có chữ Long trong đó. Ông lấy bà Âu Cơ sinh ra 100 cái trứng, từ đó mới có dòng dõi Lạc Hồng của chúng ta ngày nay.

Người xưa tin rằng 4 biển lớn là Ðông Hải, Tây Hải, Bắc Hải và Nam Hải mỗi nơi đều có một Long Vương ngự trị.

Nói chung, rồng Việt Nam khác rồng của các nước trên thế giới, rất hoàn hảo về mặt mỹ thuật. Thân rồng uốn lượn 12 khúc, đại diện 12 tháng trong năm, tượng trưng sự trù phú của nền văn hóa, nông nghiệp lúa nước.

Ngược lại rồng Tây phương bị coi là quái vật với hình tượng hung dữ. Theo tự điển Larousse, rồng là một con vật hoang đường, mình như con rắn nhưng lại có cánh và có đuôi. Theo truyền thuyết Hy Lạp, có một vị thần là Achilles, từ nhỏ Achilles được tắm máu rồng nên trở thành mình đồng da sắt, có sức mạnh vô song.

Trong truyện cổ tích Nga hay của một số dân tộc ở Châu Âu, rồng thường được miêu tả như một loài bò sát có vảy, cổ và đuôi dài, có 4 chân và có cánh, thổi ra lửa và biết bay, đầu có sừng (tuy “đầu có sừng” nhưng cũng “đừng có sầu”!)

Đến nay ở các vùng ven biển của Đại Hàn, khi lên đồng cầu nguyện cho các vụ mùa, người Hàn vẫn hát bài cúng long vương Yongwanggut.

Trong thần thoại Ấn Độ thì nổi tiếng là loài thú gần giống rồng, có tên gọi là Naga. Naga có nhiều đầu, mỗi đầu là con rắn hổ mang.

Rồng Gambia, Tây Phi

Rồng với vua chúa

Rồng là biểu tượng của sự cao quý và sức mạnh nên hình tượng rồng được sử dụng nhiều trong kiến trúc cung đình, chùa chiền, trang phục vua chúa.

Trong tiếng Việt, chữ long (rồng) gắn liền với vua chúa. Mặt vua thì gọi là “long nhan”, thân thể của vua thì gọi là “long thể”, áo vua mặc thì gọi là “long bào”- thường có thêu hình con rồng uốn khúc phía trước – giường vua nằm thì gọi là “long sàng”. Người dân khổ cực thì gọi là long … đong!

Xem thêm:   Beetlejuice

Rồng được coi là linh vật nên các vua Việt xưa đã xăm hình lên đùi mình, mãi đến đời vua Trần Anh Tông (1293-1314) mới chấm dứt tục xăm hình rồng đó.

Rồng với các công trình kiến trúc

Rồng đã được dùng để đặt tên cho các công trình kiến trúc như cầu Long Biên, cầu Hàm Rồng … Nó cũng là tên của các địa danh như kinh thành Thăng Long, vịnh Hạ Long, Long Biên, Long Điền, Long An, Vĩnh Long, Phước Long, sông Cửu Long …

Ngày xưa khi đi thi tiến sĩ, ai thi đậu sẽ được ghi tên lên “long bảng”.

Rồng trong sinh hoạt đời sống

Rồng Việt Nam còn gần gũi trong những buổi hội, đình đám như có múa rồng, bơi thuyền rồng … Tôi xin mở ngoặc ngày nay khắp thế giới cũng có “dragon boat”, thi đua thể thao bơi thuyền rất nổi tiếng. Hồi 2 con trai tôi còn ở trung học, chúng cũng vào đội “dragon boat” của trường, tập luyện, thi đua rất vui.

Khi có khách tới thăm, chủ nhà thường hay khiêm nhường nói “rồng đến nhà tôm”.

Khi có người bày vẽ rườm rà quá đáng, người ta trách sao mà “vẽ rồng vẽ rắn” quá. “Ăn như rồng cuốn” là cụm từ ông bà ta ví von người ăn khoẻ, ăn nhiều.

Trong phong thủy, những mạch đất tốt gọi là long mạch. Người sống thì mong chọn được thế đất “Rồng chầu, Hổ phục”, để dựng nhà cửa. Nếu chết thì mơ tìm được huyệt đất “mả táng hàm rồng”, để phát tài phát lộc cho con cháu về sau.

Trẻ em có trò chơi gọi là «rồng rắn lên mây» rất vui, Hồi bé bạn có chơi qua trò này chưa?

Trong dân gian rồng có nhiều loại và nhiều màu: Thanh long (rồng xanh) qua câu “Tả thanh long, hữu bạch hổ”. Hoàng long (rồng vàng) được biết tới với câu “Rồng vàng tắm nước ao tù”. Hắc long (rồng đen) và Bạch long (rồng trắng) được nhắc tới qua câu “Rồng đen lấy nước thì nắng, Rồng trắng lấy nước thì mưa”.

Cũng thế, trong ngũ hành, ông bà ta cho rằng Thanh Long tượng trưng cho mộc, Xích Long tượng trưng cho hỏa, Bạch Long tượng trưng cho kim, Hắc Long tượng trưng cho thủy và Hoàng Long tượng trưng cho thổ.

Rồng thường ở những nơi có nước nên có câu “Long đàm Hổ huyệt” hay “hang Hổ, đầm Rồng”.

Rồng Peuchen, Chile

Rồng trong ca dao, thơ

Xem thêm:   Trang trí tường

Bây giờ mời bạn cùng tôi điểm qua trong ca dao, cha ông ta đã có nhiều câu nhắc tới giống linh vật này: “Nhớ chàng như vợ nhớ chồng, như chim nhớ tổ, như rồng nhớ mây”. Hoặc “Thiếp xa chàng như rồng nọ xa mây”.

Ông bà ta cũng có nhận xét rất tinh tế:

“Thế gian được vợ hỏng chồng,

Có đâu như rồng mà được cả đôi”.

Quả thế, cặp vợ chồng nào cũng có những khiếm khuyết, cần bù đắp cho nhau, song bích hợp tấu thì cũng có xảy ra, nhưng có đâu cả 2 người luôn luôn tài giỏi, hòa hợp mãi. Điều này để nhắc nhở chính mình đừng đòi hỏi quá đáng nơi người phối ngẫu.

Thật là buồn cười khi có người so sánh:

“Lỗ mũi em mười tám gánh lông

Chồng yêu, chồng bảo râu rồng trời cho”.

Quả là khi yếu tiếng Trung – trúng tiếng yêu – thì mù quáng, can ngăn thế nào cũng không nghe.

Về thơ cận đại thì có bài Qua Cầu Hàm Rồng Hứng Bút của thi sĩ Tản Đà, từng đăng trên An Nam tạp chí vào năm 1932:

“Hôm xưa chơi ở Dương Quỳ

Trắng phau ngựa trắng, xanh rì rừng xanh

Hàm Rồng nay lại qua Thanh”

Tứ linh

Rồng trong hội họa

Trong hội họa, nhiều tranh cổ xưa đã vẽ cảnh 2 con rồng ngậm một viên ngọc gọi là “Lưỡng Long Tranh Châu”, hoặc bức họa vẽ rồng với mặt trăng gọi là “Lưỡng Long Chầu Nguyệt”. Người ta phân biệt rồng đực và rồng cái, rồng cái đẻ ra trứng rồi trứng nở ra con.

Rồng trong võ hiệp

Người Trung Hoa xưa căn cứ vào hoạt động của các loài động vật để sáng tạo võ công. Khi rồng bay, móng vuốt của chúng giương ra, nên có Long trảo công. Ỷ Thiên Đồ long kiếm của tác giả Kim Dung đã nhắc tới Long trảo công như một môn võ nổi tiếng của phái Thiếu Lâm.

Ngoài ra Kim Dung cũng có Hàng long thập bát chưởng – gồm 18 thế của loài rồng, một thế đánh ra đã có thể làm nứt đất, vỡ đá. Bang chúa của Cái bang như Hồng Thất Công (Anh hùng Xạ điêu) hay Kiều Phong (Thiên Long bát bộ) đã dùng chưởng pháp loài rồng này mà thắng được kẻ địch.

Trong thế giới giang hồ, nổi tiếng không kém cũng có các môn võ công Lưỡng long triều nguyệt, Bạch long xuất động, Giao long thám hải; về cú đá có Bàn long cước …

Nhiều nhân vật chính trong tiểu thuyết võ hiệp cũng được đặt tên theo loài rồng. Chẳng hạn Tiểu Long Nữ, được miêu tả như nàng rồng rất ngây thơ trong sáng, còn Vi Tiểu Bảo trong Lộc Đỉnh Ký thì lại là con rồng khá láu cá, gian manh. Họ Vi không biết bơi lội nhưng xưng là Tiểu Bạch Long, con rồng này xuống nước là chết đuối. Để làm quan với chức Bạch Long sứ, Vi Tiểu Bảo từng phục tùng Thần Long giáo.

Xem thêm:   Miệng Nhà Quan ngày 15 tháng 2 năm 2024

Nói tới võ công Trung Hoa, chắc không ai quên được người tài tử tài ba có tên Lý Tiểu Long, nổi tiếng trong các phim Kung Fu từ mấy chục năm trước, mà đến ngày nay cũng chưa có ai vượt qua được.

Versace

Rồng với vị thuốc

Trong dược học Việt Nam, có nhiều vị thuốc mang tên rồng như Ban Long (rồng có đốm) là một thứ cao được bào chế từ sừng hươu đốm. Địa long (rồng đất) được chế từ con trùng để chữa cao huyết áp, nhức đầu, sốt rét. Long nhãn (mắt rồng) là vị thuốc chế từ cùi nhãn phơi sấy khô dùng chữa bệnh suy nhược thần kinh và mất ngủ.

Tuổi rồng

Vì con rồng thuộc loại động vật quý hiếm hơn so với 11 con giáp khác, nên nhiều cặp vợ chồng canh đến năm Thìn mới sinh con. Mẹ tôi tuổi rồng nhưng sống một đời đơn sơ, tôi cũng biết vài người bạn cầm tinh con rồng mà khổ ơi là khổ. Thế thì khi mang thân phận con người là khổ rồi, có sanh vào năm con gì thì cũng thế thôi.

Rồng trên sản vật, hàng hóa

Các sản vật cũng được mang tên rồng chẳng hạn gạo nếp rồng, quả thanh long, quả đậu rồng, cây xương rồng, hoa móng rồng… Thậm chí râu rồng được coi là loại cao lương mỹ vị chỉ dành cho vua chúa: “Nem công, chả phượng, râu rồng”.

Các công ty sản xuất xa xỉ phẩm đã đua nhau chào mời khách nhà giàu mua xe mang tên Dragon Phantoms, với những con rồng vàng vẽ bằng tay 2 bên hông xe và thêu rồng trên miếng tựa đầu bằng da. Hãng Versace thì tung ra một kiểu túi xách tay cũng với những hình tượng rồng vàng, dĩ nhiên giá rất mắc nhưng các đại gia Trung Hoa đã tranh nhau mua.

Hồi xưa mỗi lần Tết đến, ba má tôi hay được tặng bánh đậu xanh hiệu “Bảo Hiên Rồng Vàng” rất quý, bây giờ được biết nhãn hiệu này vẫn còn hoạt động. Hôm rồi có người bạn đem từ Việt Nam sang tặng đúng hiệu bánh này, nhưng ăn không thấy ngon như xưa nữa.

Cuối năm Chạp mả, xin chúc bạn những điều tốt đẹp nhất. Chúc dù ngoài sân tuyết trắng không còn “lá xanh” nhưng không bao giờ “lánh xa” nhau. Ước gì điều tốt lành luôn nở hoa, mang lại cho bạn niềm vui, sức mạnh trong những ngày xuân mới.

Happy New Year, Happy New You.

NNDH