trong ngôi nhà gỗ bên đồi

old town

một ngọn nến đang cháy

một ngọn nến không tắt

đêm cổ thi

và thơ haiku

còn ai mơ

bản sonate ánh trăng

mùa qua

chim đã bay đi

trên cây

chiếc lá bàng nhớ nắng

sông xưa

thuyền neo. bến đợi

tôi tự thấy mình. ngồi viết bài thơ tặng bạn

ôi. con đường ta đã đi chung. dài bao nhiêu năm

sân ga. đoàn tàu. chuyến cuối

cây magnolia. vẫn nở. nhớ người. một bông hoa trắng.

**

huy phương ơi,

kính ơi

dường như sông hương vẫn chảy

tôi đã hỏi tô mặc giang và đinh cường như thế

nhưng với con sông sài gòn

ôi. những người bạn của chúng ta

bây giờ. kẻ ở người đi

tôi cũng vừa đọc lại bài thơ khóc tô thùy yên

và còn nghe tiếng con họa mi. mỗi sáng. hót.

       trên đầu ngọn suối. cẩm khê

bạn còn nhớ…

hôm nay. tôi ngồi viết cho huy phương. kẻo mai kia mốt nọ

chân mây. cuối trời. thành ra có lỗi với bạn bè

buổi sáng. trời chưa có nắng

nhưng sao tôi vẫn nhớ nắng trên dòng sông hương.

    thời niên thiếu. của chúng mình

thuở chúng ta. cùng học trường nguyễn tri phương

và cùng làm thơ. viết văn. đăng báo đời mới

rồi chiến tranh. rồi nhập ngũ

thời gian lớp lớp trôi qua. nước chảy dưới chân cầu

mây bay đi. người rồi cũng xa người

bạn chúng ta. kẻ sống người chết

bây giờ. ở xứ người

tôi và bạn

cùng nhìn trăng

mà lệ ứa 

Do cảnh ngộ và chuyển biến lịch sử, tôi với tác giả Huy Phương có mối giao tình kéo dài cũng đã 70 năm, lúc đứt lúc liền. Là bạn với nhau cùng đồng hành, nghĩa là đã đi chung chuyến tàu ở một đôi chặng đường. Và cũng vì là bạn của Huy Phương nên ở đây có xen cái tôi đôi lúc, xin các bạn ta thông cảm cho.

Cùng là gốc Huế. Huế lờ lững dòng Hương / năm tháng còn vương / lời ai mong chờ…  Học với nhau ở Nguyễn Tri Phương rồi qua Khải Ðịnh, khởi từ năm 1950. Không ai rủ ai, cả hai đứa cùng đi vào con đường văn nghệ. Ôi, đông vui lắm. Cùng trang lứa có Thanh Thuyền, Tường Phong, Yên Khanh (Tôn Thất Khái), Tuyền Hiên, Diên Nghị, Thế Viên, Dao Ca, Tạ Ký, Kiêm ÐạtNhững tờ báo Huy Phương và kẻ này cùng các bạn vừa kể cộng tác là tờ Ðời Mới, Thẩm Mỹ, Nhân Loại ở Sài Gòn. Lứa trên chúng tôi có Hoàng Nguyên, Phạm Mạnh Cương, Ðỗ Kim Bảng, Lữ Hồ… Thời gian trôi qua, anh em số lớn đã rơi rụng. Ngày ấy, Huy Phương và tôi học cùng lớp, với các thầy Huyền Anh, Phạm Văn Nhu, Võ Như Nguyện… Sau 5 năm, Huy Phương rời trường đi học Quốc Gia Sư Phạm, tôi ở lại tiếp tục. Nhìn về những ngày ở Huế ấy, sao lòng vấn vương xúc động. Tôi nghĩ chắc Huy Phương cũng thế. Hát trôi nổi mà đi / sông nước biệt ly / người xa kinh kỳ… Tình xưa không vỡ bao giờ / hồn xưa còn in trời Huế / chiều hè về trong sương khói mong manh… (Ca khúc Hẹn Một Ngày Về của thầy Lê Hữu Mục)

Rời Quốc Học, hai đứa cùng trôi giạt vô Sài Gòn, rồi đi dạy học. Huy Phương ở Nguyễn Hoàng Quảng Trị. Tôi ở Lê Ngọc Hân – Nguyễn Ðình Chiểu, Mỹ Tho. Rồi lập gia đình. Năm 1963, tôi động viên vào Khóa 16 Trường Bộ Binh Thủ Ðức. Và gặp Huy Phương ở đó. Cùng với mấy anh em nhà thơ nhà văn nổi tiếng khác: Mai Trung Tĩnh, Chinh Yên, Ngô Kha… Ðang sống êm đềm, bỗng chiến tranh bứt mình ra khỏi tổ ấm. Làm sao không buồn, không nhớ. Nhất là Huy Phương và tôi vừa mới lấy vợ. Một hôm đi ngang qua Ðồn Quân Cảnh 301 thấy Huy Phương ở trần ngồi trong đó, nhìn ra cười. Thì ra anh chàng vừa mới trốn trại về thăm vợ nên bị kỷ luật.

Xem thêm:   Kabul. ôi Sài Gòn xưa

Ðời đã từng chung một chuyến tàu. Thời gian trôi qua. Ra trường, hai đứa đều được bổ nhiệm về Nha Chiến Tranh Tâm Lý. Huy Phương phục vụ ở Sài Gòn còn tôi đi lên miền gió núi mưa mùa Pleiku. Lại xa vợ, xa con đầu lòng mới sinh. Hỏi sao không buồn không nhớ. Ở Pleiku chừng 6 tháng, tôi được bạn học bạn thơ là Thiếu Tá Diên Nghị trưởng phòng Tâm Lý Chiến Quân Ðoàn II Quân Khu II bốc qua phụ trách chương trình phát thanh Quân Ðội ở Ðài phát thanh Ðà Lạt. Thời gian trong quân ngũ tôi và Huy Phương thỉnh thoảng vẫn gặp nhau ở Phòng Báo Chí Cục Tâm Lý Chiến. Lúc tôi và các bạn mở cơ sở Ấn Loát & Thư Trang Nhân Văn ở Ðà Lạt, thiếu vốn điều hành đã kêu gọi Huy Phương đóng góp. Bạn vui vẻ nhận lời, đưa tiền. Sau bán cơ sở, thu được tiền, lại hoàn trả Huy Phương.

Thế rồi Cộng Sản chiếm Miền Nam. Huy Phương, các bạn và tôi cùng trên những chuyến ra Bắc. Ôi, làm sao quên 3 ngày 3 đêm “bức xúc” trên con tàu Sông Hương.  Một bạn trong lúc đeo thang dây lên tàu đã sẩy tay vỡ sọ chết. Trên tàu, chúng tôi bị nhốt dưới khoang hầm. Thức ăn nước uống đều được thả từ trên boong xuống. Chuyến hải hành cặp bến Hạ Lý, Hải Phòng. Tất cả được lùa vào một cái hangar lớn của Pháp để lại. Tắm thì có vũng trâu đằm nước đục ngầu. Từ Hạ Lý, anh em được đưa lên xe lửa đi Yên Bái. Cả bọn được nhét trên những toa bịt kín. Có người chết vì ngộp thở. Kẻ thù nhốt chúng tôi trong toa súc vật / Trời khuya bít tiếng kêu… Tô Thùy Yên có bài thơ Tàu Ðêm thuật lại. Huy Phương cũng đã tả trong những trang tạp ghi Ga Cuối Ðường Tàu. Từ Yên Bái tù được dồn lên những chiếc molotova, một nửa qua sông Hồng đi Sơn La, một nửa ngược lên phía Thác Bà, Yên Bái. Ðể dằn mặt đoàn tù, Cộng Sản tổ chức dân chúng đứng hai bên đường ném đá khi đoàn xe molotova đi qua. Rồi anh em được đưa xuống thuyền máy qua đập Thác Bà để tới xã Cẩm Nhân. Ði trên Thác Bà còn thấy những rừng cây trầm thủy và nóc nhà thờ với cây thánh giá nổi lên chơ vơ dưới nắng chiều. Những cảnh này đều được Huy Phương ghi tả trong GCÐT. Trại Cẩm Nhân nằm ngay dưới chân núi, cạnh một dòng suối. Trong GCÐT, Huy Phương có tả tiếng chim hót trên ngọn cây buổi sáng. Tôi cũng thường nghe tiếng chim đó. Ở Cẩm Nhân tôi thân với Huy Phương và Tô Thùy Yên. Lâm Chương cũng ở đó nhưng không biết nhau. Huy Phương và tôi còn gặp lại nhau ở trại Phú Sơn, Bắc Thái và cùng trên chuyến molotova tới Ngã Ba Ðồng Lộc, Thanh Chương.

Xem thêm:   Tiếng dế và ánh trăng

Năm 1982, ra tù cùng ngày giáp Tết. Về tới nhà, hôm sau tôi ghé qua nhà Huy Phương thì gặp bạn tươi cười đón. Ở Sài Gòn hai chúng tôi cũng có nhiều kỷ niệm với nhau và Huy Phương đã giúp tôi công việc qua cơn túng thiếu. Một lần nữa tôi xin ghi nhận và cảm ơn bạn hiền. Rồi cùng đi Mỹ, Huy Phương trước, tôi sau.

Sang Mỹ lại gặp nhau. Bây giờ ở ga cuối đường tàu. Nói gì nhỉ, với mai sau? Ðây tác phẩm thứ 14 của Huy Phương, có thể xem là cuối cùng. Theo tác giả, GCÐT gồm những bài tiêu biểu cho lối viết tạp ghi của Huy Phương.

Bây giờ xin đi thẳng vào nội dung Ga Cuối Ðường Tàu. GCÐT gồm 80 bài đúng với số tuổi của tác giả. Trong số có hơn 10 bài trực tiếp nói đến nỗi buồn và những ưu tư khi sắp giã từ cõi nhân sinh. thể kể ra đây: *Viết cho ngày lên tám… mươi: Tác giả bàn về tuổi thọ qua dẫn chứng một số nhân vật như Khổng Khâu, Bạch Cư Dị, Ðỗ Phủ, Phan Khôi… đặc biệt với quan niệm bất hủ của Khổng Tử “Tới tuổi bảy mươi muốn làm thì làm!”

Trong bài, Huy Phương nhấn mạnh tới nỗi niềm của tuổi già: bệnh tật, đói lạnh và nhất là đơn. Rồi tới *Bữa ăn một mình *Buổi tối một mình *Cái chết nghĩ cho cùng… *Những đêm mất ngủ *Nỗi buồn cuối năm Nỗi buồn cuối đời *Con cái bỏ quên cha mẹ trong nursing home *Buổi điểm danh cuối cùng… Buồn bã quá!

Nhìn chung, GCÐT của Huy Phương, như đã nói, ta gặp những thực tại của đời sống này. Nó gần gũi với mọi người, là của mọi người. Do đó, Huy Phương được rất nhiều độc giả yêu thích.

Ở trên chúng ta đã nói tới những thực tại u buồn của tuổi già trong tác phẩm Huy Phương. Bây giờ là hình ảnh của dân tộc, quê hương đất nước, đồng bào đồng đội. Nghe lại bản quốc ca mà trào nước mắt. Trở về Huế không còn thấy sen Hồ Tịnh mà thấy cảnh trải chiếu trên cầu Trường Tiền với các vũ nữ múa hát và đèn hoa. Ôi những chiếc áo mang chữ festival và nỗi sượng sùng trong tô bún bò. Ðừng quên vẻ cao sang của nhà cán bộ, đại gia, đền liệt sĩ… Nhìn về đất nước, Huy Phương có nói đến hội hè và dân trí -một đất nước ăn xin. Việt Nam theo thống kê mỗi năm có tới gần 8,000 lễ hội, người dân tha hồ nô nức dự. Còn dân trí thì u mê, chạy theo tiền của. Một đất nước ăn xin, một đất nước say xỉn. Ðây không còn một nơi để về nữa vì ta sẽ gặp nhiều thất vọng, đớn đau.

Huy Phương cũng là người nặng lòng với bạn bè, chiến hữu, bạn tù. Cảm động xiết bao khi đọc những lời tưởng niệm của Huy Phương viết cho bạn văn Bùi Bảo Trúc. Hay lời thuật lại khi đi thăm nhà thơ Nguyễn Chí Thiện trong những ngày cuối đời. Tôi được biết Huy Phương đã tới thăm và săn sóc Trần Ðông Phong, Huy Trâm và nhiều văn hữu khác. Huy Phương rất thương những người bạn cũ, nhất là những đứa bạn mày tao thời thơ ấu. Trường đồ nhật mộ – đường xa chiều xuống, hạnh phúc biết bao khi gặp lại những người bạn ấy. người có trước có sau, Huy Phương rất xót thương các đồng đội không may của mình – những thương phế binh còn nằm lại trong lòng đất nước. Tôi rất yêu bài Thiên Ðàng và Ðịa Ngục trong GCÐT với mẩu chuyện của Pablo Coelho. Ở đây, Huy Phương thống trách những cấp chỉ huy tháo chạy để giữ lấy thân, ôm theo tài sản vào nơi đất hứa, chẳng khác nào chủ chăn “quay đầu chạy, bỏ đàn chiên lại cho lũ sói rừng!”

Ngoài những ý tình như vừa kể, Huy Phương còn xót thương những di dân đã mất xác trên đường oan nghiệt. Như em bé Aylan 3 tuổi từ xứ Syria chết xác trôi giạt nằm trên một bãi biển. Không cần phân biệt “tị nạn chính trị” hay vì kinh tế, Huy Phương mở rộng lòng ra với tất cả di dân bỏ nước ra đi. Và ta cũng thấy ở Huy Phương tấm lòng đối với nước Mỹ. Không phải là Nước Mỹ lạnh lùng nữa mà là nước Mỹ bao dung đã mở rộng vòng tay đón nhận những kẻ sa cơ lênh đênh bèo giạt. Nước Mỹ đối xử nhân ái trong tình cảm bao dung đối với những người thua trận khi kết thúc Nội Chiến. Cả một nước Mỹ với những người homeless. Ở đây ta sẽ thấy Huy Phương bất bình với thái độ vô cảm của người Việt tị nạn, thờ ơ trước những kêu gọi đóng góp cho phúc lợi của những người nghèo khổ trên đất Mỹ. Rõ ràng chúng ta đã là những “người khách trọ vô tình” trên xứ sở này. Vô tình và vô ơn. Riêng Huy Phương, trong bài Giả Ơn Cái Cối Cái Chày rải rác trong những bài khác, đã thay chúng ta bày tỏ lòng biết ơn – trước hết là cha mẹ, vợ hiền, cô giáo, cả đến những học trò quê, những con đường làng v.v.

Ôi, còn nhiều lắm những nỗi niềm ẩn chứa trong GCÐT. Có thể khi đọc những những trăn trở, xúc động và phản ứng của Huy Phương trước một đôi cảnh đời ngang trái, chúng ta cảm thấy hơi bị dội. Nhưng OK, chuyện nhỏ, xin hãy nhìn trên tổng thể những điều rất quý, đầy tình người, và tình dân tộc. Nhiều lắm, Nguyễn tôi không thể nào nhìn đủ và nói hết. Xin quý vị và các bạn đọc Ga Cuối Ðường Tàu, và nghiền ngẫm để tự mình tìm ra những điều quý báu, tốt đẹp Huy Phương đã có lòng gởi đến chúng ta. Của tin gọi một chút này làm ghi… Cám ơn Huy Phương.

Xem thêm:   Tựu trường đó lòng tôi vừa bắt gặp*

o O o

Biết nói gì thêm nữa…

Thôi xin tạm kết thúc bài viết, nói lời từ giã bạn hiền Huy Phương Lê Nghiêm Kính. Mình cảm thấy nặng lòng khi không qua được Cali thăm bạn những ngày này. Tuổi cao, sức yếu không thể một mình xách túi ra đi như ngày nào. Vả lại Cô Vy vẫn còn lúc ẩn lúc hiện trên góc phố, quảng trường… Không đi được, ngồi một chỗ viết email hay gọi điện thăm nhau. Nhưng dạo sau này bạn không trả lời. Im lặng. Ðành một mình tưởng nhớ. Nên viết những dòng này xem như lời cuối thăm nhau. Huy Phương ơi…

TN